पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः ॥
विहंगः शरभो मोदः प्रमोदः संहताङ्गदः ॥
ऐरावतकुलाद् एते प्रैविष्टा हव्यवाहनम् ॥
कौरव्यकुलजान् नागाञ् शृणु मे द्विजसत्तम ॥
ऐण्डिलः कुण्डलो मुण्डो वेणिस्कन्धः कुमारकः ॥
बाहुकः शृङ्गवेगश् च धूर्तकः पातपातरौ ॥
धृतराष्ट्रकुले जाताञ् शृणु नागान् यथातथम् ॥
कीर्त्यमानान् मया ब्रह्मन् वातवेगान् विषोल्बणान् ॥
शङ्कुकर्णः पिङ्गलकः कुठारमुखमेचकौ ॥
पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहसः शकुनिर् हरिः ॥
आमाहठः कोमठकः श्वसनो मानवो वटः ॥
भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश् चोद्रपारगः ॥
ऋषभो वेगवान् नाम पिण्डारकमहाहनू ॥
रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धः पाटराक्षसौ ॥
वराहको वारणकः सुमित्रश् चित्रवेदिकः ॥
पराशरस् तरुणको मणिस्कन्धस् तथारुणिः ॥
इति नागा मया ब्रह्मन् कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः ॥
प्राधान्येन बहुत्वात् तु न सर्वे परिकीर्तिताः ॥
pārāvataḥ pāriyātraḥ pāṇḍaro hariṇaḥ kṛśaḥ ||
vihaṃgaḥ śarabho modaḥ pramodaḥ saṃhatāṅgadaḥ ||
airāvatakulād ete praiviṣṭā havyavāhanam ||
kauravyakulajān nāgāñ śṛṇu me dvijasattama ||
aiṇḍilaḥ kuṇḍalo muṇḍo veṇiskandhaḥ kumārakaḥ ||
bāhukaḥ śṛṅgavegaś ca dhūrtakaḥ pātapātarau ||
dhṛtarāṣṭrakule jātāñ śṛṇu nāgān yathātatham ||
kīrtyamānān mayā brahman vātavegān viṣolbaṇān ||
śaṅkukarṇaḥ piṅgalakaḥ kuṭhāramukhamecakau ||
pūrṇāṅgadaḥ pūrṇamukhaḥ prahasaḥ śakunir hariḥ ||
āmāhaṭhaḥ komaṭhakaḥ śvasano mānavo vaṭaḥ ||
bhairavo muṇḍavedāṅgaḥ piśaṅgaś codrapāragaḥ ||
ṛṣabho vegavān nāma piṇḍārakamahāhanū ||
raktāṅgaḥ sarvasāraṅgaḥ samṛddhaḥ pāṭarākṣasau ||
varāhako vāraṇakaḥ sumitraś citravedikaḥ ||
parāśaras taruṇako maṇiskandhas tathāruṇiḥ ||
iti nāgā mayā brahman kīrtitāḥ kīrtivardhanāḥ ||
prādhānyena bahutvāt tu na sarve parikīrtitāḥ ||
«Параvата, Париятра, Пандара, Харина, Криша, Вихамга, Шарабха, Мода, Прамода, Самхатангада — эти из рода Айраваты вошли в огонь. Слушай же, о благороднейший дваждырождённый, нагов, рождённых в роде Кауравьи: Аиндила, Кундала, Мунда, Венискандха, Кумарака, Бахука, Шрингавега, Дхуртака, [и] Патапатара [двое]. И слушай, как было, нагов, рождённых в роде Дхритараштры, прославляемых мною, о брахман, быстрых, как ветер, преисполненных яда: Шанкукарна, Пингалака, Кутхарамукха, Мечака, Пурнангада, Пурнамукха, Прахаса, Шакуни, Хари, Амахатха, Комахака, Швасана, Манава, Вата, Бхайрава, Мундаведанга, Пишанга, Удрапарага, Ришабха, по имени Вегаван, Пиндарака, Махаханы, Рактанга, Сарвасаранга, Самриддха, [и] Патаракшаса [двое], Варахака, Варанака, Сумитра, Читраведика, Парашара, Тарунака, Манискандха и Аруни. Так наги, о брахман, прославлены мною, умножающие славу [предания]; по старшинству [названы они], но из-за множества не все перечислены.»
fd0e21756cea · published Jun 16, 2026, 5:00:00 AM UTC
Page between verses with
Перечень продолжается родами Айраваты, Кауравьи и Дхритараштры. Знаменательно, что среди нагов носят имена, [созвучные] именам людей и героев Бхараты — Дхритараштра, Кауравья; так предание [указывает] на родство и сплетение миров — змеиного и человеческого. Здесь — напоминание о единстве всего живущего: и наги, [казалось бы] низшие твари, имеют роды, имена, старшинство, славу — как и люди; и потому их избиение есть [подлинное] зло, а не пустяк. Сута [вновь] оговаривает: «не все перечислены» из-за множества — мера гибели превосходит всякое исчисление. Заметим и то, что перечень назван «умножающим славу» (kīrtivardhana): поминание имён [хранит] славу родов даже в гибели; так предание [спасает] от полного забвения тех, кого не [спасло] от огня. В этом — утешительная сила писания: что [погибло] в пламени, [то] живёт в слове.