Mahabharata
Āstīka-parva (dagdha-nāga-saṃkīrtana) (The List of the Burned Serpents)1.52.1–9
349 / 15823
Mahabharata · 1.52.1–9
Devanāgarī

शौनक उवाच
ये सर्पाः सर्पसत्रे ऽस्मिन् पतिता हव्यवाहने ॥
तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुम् इच्छामि सूतज ॥
सूत उवाच
सहस्राणि बहून्य् अस्मिन् प्रयुतान्य् अर्बुदानि च ॥
न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद् वेदवित्तम ॥
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे ॥
उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥
वासुकेः कुलजांस् तावत् प्राधान्येन निबोध मे ॥
नीलरक्तान् सितान् घोरान् महाकायान् विषोल्बणान् ॥
कोटिको मानसः पूर्णः सहः पैलो हलीसकः ॥
पिच्छिलः कोणपश् चक्रः कोणवेगः प्रकालनः ॥
हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकः ॥
एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
तक्षकस्य कुले जातान् प्रवक्ष्यामि निबोध तान् ॥
पुच्छण्डको मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकः ॥
उच्छिखः सुरसो द्रङ्गो बलहेडो विरोहणः ॥
शिलीशलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥
मुद्गरः शशरोमा च सुमना वेगवाहनः ॥
एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥

Transliteration (IAST)

śaunaka uvāca
ye sarpāḥ sarpasatre 'smin patitā havyavāhane ||
teṣāṃ nāmāni sarveṣāṃ śrotum icchāmi sūtaja ||
sūta uvāca
sahasrāṇi bahūny asmin prayutāny arbudāni ca ||
na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ bahutvād vedavittama ||
yathāsmṛti tu nāmāni pannagānāṃ nibodha me ||
ucyamānāni mukhyānāṃ hutānāṃ jātavedasi ||
vāsukeḥ kulajāṃs tāvat prādhānyena nibodha me ||
nīlaraktān sitān ghorān mahākāyān viṣolbaṇān ||
koṭiko mānasaḥ pūrṇaḥ sahaḥ pailo halīsakaḥ ||
picchilaḥ koṇapaś cakraḥ koṇavegaḥ prakālanaḥ ||
hiraṇyavāhaḥ śaraṇaḥ kakṣakaḥ kāladantakaḥ ||
ete vāsukijā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ||
takṣakasya kule jātān pravakṣyāmi nibodha tān ||
pucchaṇḍako maṇḍalakaḥ piṇḍabhettā rabheṇakaḥ ||
ucchikhaḥ suraso draṅgo balaheḍo virohaṇaḥ ||
śilīśalakaro mūkaḥ sukumāraḥ pravepanaḥ ||
mudgaraḥ śaśaromā ca sumanā vegavāhanaḥ ||
ete takṣakajā nāgāḥ praviṣṭā havyavāhanam ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
शौनकः उवाच ये सर्पाः अस्मिन् सर्पसत्रे हव्यवाहने पतिताः तेषां नामानि श्रोतुम् इच्छामिśaunakaḥ uvāca ye sarpāḥ asmin sarpasatre havyavāhane patitāḥ teṣāṃ nāmāni śrotum icchāmiShaunaka said: the serpents that fell into the fire in this sacrifice — I wish to hear all their names
सूतः उवाच बहुत्वात् न शक्यं परिसंख्यातुं यथास्मृति मुख्यानां नामानि निबोधsūtaḥ uvāca bahutvāt na śakyaṃ parisaṃkhyātuṃ yathāsmṛti mukhyānāṃ nāmāni nibodhaSuta said: because of their multitude they cannot be counted; learn from memory the names of the chief ones
वासुकेः कुलजान् नीलरक्तान् सितान् घोरान् महाकायान् विषोल्बणान् निबोधvāsukeḥ kulajān nīlaraktān sitān ghorān mahākāyān viṣolbaṇān nibodhalearn of those born in the line of Vasuki — blue, red, white, terrible, huge-bodied, filled with venom
कोटिकः मानसः पूर्णः सहः पैलः हलीसकः पिच्छिलः कोणपः चक्रःkoṭikaḥ mānasaḥ pūrṇaḥ sahaḥ pailaḥ halīsakaḥ picchilaḥ koṇapaḥ cakraḥKotika, Manasa, Purna, Saha, Paila, Halisaka, Picchila, Konapa, Chakra
कोणवेगः प्रकालनः हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकःkoṇavegaḥ prakālanaḥ hiraṇyavāhaḥ śaraṇaḥ kakṣakaḥ kāladantakaḥKonavega, Prakalana, Hiranyavaha, Sharana, Kakshaka, Kaladantaka
एते वासुकिजाः नागाः हव्यवाहनं प्रविष्टाःete vāsukijāḥ nāgāḥ havyavāhanaṃ praviṣṭāḥthese nagas, born of Vasuki, entered the fire
तक्षकस्य कुले जातान् प्रवक्ष्यामि पुच्छण्डकः मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकःtakṣakasya kule jātān pravakṣyāmi pucchaṇḍakaḥ maṇḍalakaḥ piṇḍabhettā rabheṇakaḥI will name those born in the line of Takshaka: Puchchhandaka, Mandalaka, Pindabhetta, Rabhenaka
उच्छिखः सुरसः द्रङ्गः बलहेडः विरोहणः शिलीशलकरः मूकः सुकुमारः प्रवेपनःucchikhaḥ surasaḥ draṅgaḥ balaheḍaḥ virohaṇaḥ śilīśalakaraḥ mūkaḥ sukumāraḥ pravepanaḥUchchhikha, Surasa, Dranga, Balaheda, Virohana, Shilishalakara, Muka, Sukumara, Pravepana
मुद्गरः शशरोमा सुमना वेगवाहनः एते तक्षकजाः नागाः हव्यवाहनं प्रविष्टाःmudgaraḥ śaśaromā sumanā vegavāhanaḥ ete takṣakajāḥ nāgāḥ havyavāhanaṃ praviṣṭāḥMudgara, Shasharoma, Sumana, Vegavahana — these nagas, born of Takshaka, entered the fire
शौनकśaunakaoriginal form "śaunaka", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मिन्'sminoriginal form "'smin", added to complete the word-by-word coverage
पतिताpatitāoriginal form "patitā", added to complete the word-by-word coverage
सर्वेषांsarveṣāṃoriginal form "sarveṣāṃ", added to complete the word-by-word coverage
सूतजsūtajaoriginal form "sūtaja", added to complete the word-by-word coverage
सूतsūtaoriginal form "sūta", added to complete the word-by-word coverage
सहस्राणिsahasrāṇioriginal form "sahasrāṇi", added to complete the word-by-word coverage
बहून्य्bahūnyoriginal form "bahūny", added to complete the word-by-word coverage
प्रयुतान्य्prayutānyoriginal form "prayutāny", added to complete the word-by-word coverage
अर्बुदानिarbudānioriginal form "arbudāni", added to complete the word-by-word coverage
caoriginal form "ca", added to complete the word-by-word coverage
बहुत्वाद्bahutvādoriginal form "bahutvād", added to complete the word-by-word coverage
वेदवित्तमvedavittamaoriginal form "vedavittama", added to complete the word-by-word coverage
तुtuoriginal form "tu", added to complete the word-by-word coverage
पन्नगानांpannagānāṃoriginal form "pannagānāṃ", added to complete the word-by-word coverage
मेmeoriginal form "me", added to complete the word-by-word coverage
उच्यमानानिucyamānānioriginal form "ucyamānāni", added to complete the word-by-word coverage
हुतानांhutānāṃoriginal form "hutānāṃ", added to complete the word-by-word coverage
जातवेदसिjātavedasioriginal form "jātavedasi", added to complete the word-by-word coverage
कुलजांस्kulajāṃsoriginal form "kulajāṃs", added to complete the word-by-word coverage
तावत्tāvatoriginal form "tāvat", added to complete the word-by-word coverage
प्राधान्येनprādhānyenaoriginal form "prādhānyena", added to complete the word-by-word coverage
मेmeoriginal form "me", added to complete the word-by-word coverage
कोटिकोkoṭikooriginal form "koṭiko", added to complete the word-by-word coverage
पैलोpailooriginal form "pailo", added to complete the word-by-word coverage
कोणपश्koṇapaśoriginal form "koṇapaś", added to complete the word-by-word coverage
वासुकिजाvāsukijāoriginal form "vāsukijā", added to complete the word-by-word coverage
प्रविष्टाpraviṣṭāoriginal form "praviṣṭā", added to complete the word-by-word coverage
हव्यवाहनम्havyavāhanamoriginal form "havyavāhanam", added to complete the word-by-word coverage
निबोधnibodhaoriginal form "nibodha", added to complete the word-by-word coverage
तान्tānoriginal form "tān", added to complete the word-by-word coverage
पुच्छण्डकोpucchaṇḍakooriginal form "pucchaṇḍako", added to complete the word-by-word coverage
सुरसोsurasooriginal form "suraso", added to complete the word-by-word coverage
द्रङ्गोdraṅgooriginal form "draṅgo", added to complete the word-by-word coverage
बलहेडोbalaheḍooriginal form "balaheḍo", added to complete the word-by-word coverage
शिलीशलकरोśilīśalakarooriginal form "śilīśalakaro", added to complete the word-by-word coverage
caoriginal form "ca", added to complete the word-by-word coverage
तक्षकजाtakṣakajāoriginal form "takṣakajā", added to complete the word-by-word coverage
प्रविष्टाpraviṣṭāoriginal form "praviṣṭā", added to complete the word-by-word coverage
हव्यवाहनम्havyavāhanamoriginal form "havyavāhanam", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Shaunaka said: 'Those serpents that fell into the fire in this serpent-sacrifice — I wish to hear the names of them all, O son of a suta.' Suta said: 'Many thousands, millions, and hundreds of millions of them took part in this rite; they cannot be counted because of their multitude, O best of the knowers of the Vedas. But learn from me by memory the names of the chief nagas offered into the fire. Learn from me first, in order of precedence, those born in the line of Vasuki — blue, red, white, terrible, huge-bodied, filled with venom: Kotika, Manasa, Purna, Saha, Paila, Halisaka, Picchila, Konapa, Chakra, Konavega, Prakalana, Hiranyavaha, Sharana, Kakshaka, Kaladantaka — these nagas, born of Vasuki, entered the fire. And I will name those born in the line of Takshaka — learn them: Puchchhandaka, Mandalaka, Pindabhetta, Rabhenaka, Uchchhikha, Surasa, Dranga, Balaheda, Virohana, Shilishalakara, Muka, Sukumara, Pravepana, Mudgara, Shasharoma, Sumana, Vegavahana — these nagas, born of Takshaka, entered the fire.'

Version

79bfb4eb069b · published Jul 12, 2026, 3:23:56 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with