Mahabharata
Saṃbhava-parva (śarmiṣṭhā-dāsī-bhāva) (Śarmiṣṭhā Becomes a Servant)1.75.10–18
446 / 15823
Mahabharata · 1.75.10–18
Devanāgarī

वृषपर्वोवाच
यत् किं चिद् असुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव ॥
भुवि हस्तिगवाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः ॥
शुक्र उवाच
यत् किं चिद् अस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर ॥
तस्येश्वरो ऽस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम् ॥
देवयान्य् उवाच
यदि त्वम् ईश्वरस् तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव ॥
नाभिजानामि तत् ते ऽहं राजा तु वदतु स्वयम् ॥
वृषपर्वोवाच
यं कामम् अभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते ॥
तत् ते ऽहं संप्रदास्यामि यदि चेद् अपि दुर्लभम् ॥
देवयान्य् उवाच
दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठाम् अभिकामये ॥
अनु मां तत्र गच्छेत् सा यत्र दास्यति मे पिता ॥
वृषपर्वोवाच
उत्तिष्ठ हे संग्रहीत्रि शर्मिष्ठां शीघ्रम् आनय ॥
यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम् ॥
वैशंपायन उवाच
ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यम् अब्रवीत् ॥
उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखम् आवह ॥
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान् देवयान्या प्रचोदितः ॥
सा यं कामयते कामं स कार्यो ऽद्य त्वयानघे ॥
शर्मिष्ठोवाच
सा यं कामयते कामं करवाण्य् अहम् अद्य तम् ॥
मा त्व् एवापगमच् छुक्रो देवयानी च मत्कृते ॥

Transliteration (IAST)

vṛṣaparvovāca
yat kiṃ cid asurendrāṇāṃ vidyate vasu bhārgava ||
bhuvi hastigavāśvaṃ vā tasya tvaṃ mama ceśvaraḥ ||
śukra uvāca
yat kiṃ cid asti draviṇaṃ daityendrāṇāṃ mahāsura ||
tasyeśvaro 'smi yadi te devayānī prasādyatām ||
devayāny uvāca
yadi tvam īśvaras tāta rājño vittasya bhārgava ||
nābhijānāmi tat te 'haṃ rājā tu vadatu svayam ||
vṛṣaparvovāca
yaṃ kāmam abhikāmāsi devayāni śucismite ||
tat te 'haṃ saṃpradāsyāmi yadi ced api durlabham ||
devayāny uvāca
dāsīṃ kanyāsahasreṇa śarmiṣṭhām abhikāmaye ||
anu māṃ tatra gacchet sā yatra dāsyati me pitā ||
vṛṣaparvovāca
uttiṣṭha he saṃgrahītri śarmiṣṭhāṃ śīghram ānaya ||
yaṃ ca kāmayate kāmaṃ devayānī karotu tam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tato dhātrī tatra gatvā śarmiṣṭhāṃ vākyam abravīt ||
uttiṣṭha bhadre śarmiṣṭhe jñātīnāṃ sukham āvaha ||
tyajati brāhmaṇaḥ śiṣyān devayānyā pracoditaḥ ||
sā yaṃ kāmayate kāmaṃ sa kāryo 'dya tvayānaghe ||
śarmiṣṭhovāca
sā yaṃ kāmayate kāmaṃ karavāṇy aham adya tam ||
mā tv evāpagamac chukro devayānī ca matkṛte ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वृषपर्वा उवाच भार्गव असुरेन्द्राणां भुवि यत् किंचित् वसु हस्तिगवाश्वं वा विद्यते तस्य त्वं मम च ईश्वरःvṛṣaparvā uvāca bhārgava asurendrāṇāṃ bhuvi yat kiṃcit vasu hastigavāśvaṃ vā vidyate tasya tvaṃ mama ca īśvaraḥVrishaparvan said: O Bhargava, whatever wealth the lords of the asuras possess on earth — elephants, cows, horses — over that you are lord, [as] also over me
शुक्रः उवाच महासुर यत् किंचित् दैत्येन्द्राणां द्रविणं अस्ति तस्य ईश्वरः अस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम्śukraḥ uvāca mahāsura yat kiṃcit daityendrāṇāṃ draviṇaṃ asti tasya īśvaraḥ asmi yadi te devayānī prasādyatāmShukra said: O great asura, [let] whatever wealth the lords of the daityas possess be [ruled] by me — [but only] if Devayani is appeased by you
देवयानी उवाच भार्गव तात यदि त्वं राज्ञः वित्तस्य ईश्वरः तत् अहं न अभिजानामि राजा तु स्वयं वदतुdevayānī uvāca bhārgava tāta yadi tvaṃ rājñaḥ vittasya īśvaraḥ tat ahaṃ na abhijānāmi rājā tu svayaṃ vadatuDevayani said: O father Bhargava, if you are lord of the king's wealth — that I do not understand; let the king himself say [what he will give me]
वृषपर्वा उवाच शुचिस्मिते देवयानि यं कामं अभिकामासि तत् ते संप्रदास्यामि यदि च अपि दुर्लभम्vṛṣaparvā uvāca śucismite devayāni yaṃ kāmaṃ abhikāmāsi tat te saṃpradāsyāmi yadi ca api durlabhamVrishaparvan said: O bright-smiling Devayani, whatever desire you shall desire, that I shall grant you, even if it be hard to obtain
देवयानी उवाच शर्मिष्ठां कन्यासहस्रेण दासीं अभिकामये सा यत्र मे पिता दास्यति तत्र अनु मां गच्छेत्devayānī uvāca śarmiṣṭhāṃ kanyāsahasreṇa dāsīṃ abhikāmaye sā yatra me pitā dāsyati tatra anu māṃ gacchetDevayani said: I desire Sharmishtha together with a thousand maidens as my maidservant; let her follow me wherever my father shall give me [in marriage]
वृषपर्वा उवाच हे संग्रहीत्रि उत्तिष्ठ शर्मिष्ठां शीघ्रं आनय देवयानी यं कामं कामयते तं करोतुvṛṣaparvā uvāca he saṃgrahītri uttiṣṭha śarmiṣṭhāṃ śīghraṃ ānaya devayānī yaṃ kāmaṃ kāmayate taṃ karotuVrishaparvan said: O attendant, rise, quickly bring Sharmishtha; whatever desire Devayani desires, let that be done
वैशंपायनः उवाच ततः धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यं अब्रवीत् भद्रे शर्मिष्ठे उत्तिष्ठ ज्ञातीनां सुखं आवहvaiśaṃpāyanaḥ uvāca tataḥ dhātrī tatra gatvā śarmiṣṭhāṃ vākyaṃ abravīt bhadre śarmiṣṭhe uttiṣṭha jñātīnāṃ sukhaṃ āvahaVaishampayana said: Then the nurse, having gone there, spoke this word to Sharmishtha: O gracious Sharmishtha, rise, bring happiness to your kinsfolk
अनघे ब्राह्मणः देवयान्या प्रचोदितः शिष्यान् त्यजति सा यं कामं कामयते सः अद्य त्वया कार्यःanaghe brāhmaṇaḥ devayānyā pracoditaḥ śiṣyān tyajati sā yaṃ kāmaṃ kāmayate saḥ adya tvayā kāryaḥO sinless one, the brahmana, urged on by Devayani, is abandoning his disciples; whatever desire she desires, that must now be fulfilled by you
शर्मिष्ठा उवाच सा यं कामं कामयते तं अद्य अहं करवाणि मत्कृते शुक्रः देवयानी च मा तु एव अपगमत्śarmiṣṭhā uvāca sā yaṃ kāmaṃ kāmayate taṃ adya ahaṃ karavāṇi matkṛte śukraḥ devayānī ca mā tu eva apagamatSharmishtha said: Whatever desire she desires, that I shall now fulfill; only let not Shukra and Devayani depart on my account
वृषपर्वोवाचvṛṣaparvovācaoriginal form "vṛṣaparvovāca", added to complete the word-by-word coverage
किंkiṃoriginal form "kiṃ", added to complete the word-by-word coverage
चिद्cidoriginal form "cid", added to complete the word-by-word coverage
चेश्वरःceśvaraḥoriginal form "ceśvaraḥ", added to complete the word-by-word coverage
शुक्रśukraoriginal form "śukra", added to complete the word-by-word coverage
किंkiṃoriginal form "kiṃ", added to complete the word-by-word coverage
चिद्cidoriginal form "cid", added to complete the word-by-word coverage
तस्येश्वरोtasyeśvarooriginal form "tasyeśvaro", added to complete the word-by-word coverage
ऽस्मि'smioriginal form "'smi", added to complete the word-by-word coverage
देवयान्य्devayānyoriginal form "devayāny", added to complete the word-by-word coverage
त्वम्tvamoriginal form "tvam", added to complete the word-by-word coverage
ईश्वरस्īśvarasoriginal form "īśvaras", added to complete the word-by-word coverage
राज्ञोrājñooriginal form "rājño", added to complete the word-by-word coverage
नाभिजानामिnābhijānāmioriginal form "nābhijānāmi", added to complete the word-by-word coverage
ऽहं'haṃoriginal form "'haṃ", added to complete the word-by-word coverage
स्वयम्svayamoriginal form "svayam", added to complete the word-by-word coverage
वृषपर्वोवाचvṛṣaparvovācaoriginal form "vṛṣaparvovāca", added to complete the word-by-word coverage
कामम्kāmamoriginal form "kāmam", added to complete the word-by-word coverage
तेteoriginal form "te", added to complete the word-by-word coverage
ऽहं'haṃoriginal form "'haṃ", added to complete the word-by-word coverage
चेद्cedoriginal form "ced", added to complete the word-by-word coverage
देवयान्य्devayānyoriginal form "devayāny", added to complete the word-by-word coverage
शर्मिष्ठाम्śarmiṣṭhāmoriginal form "śarmiṣṭhām", added to complete the word-by-word coverage
वृषपर्वोवाचvṛṣaparvovācaoriginal form "vṛṣaparvovāca", added to complete the word-by-word coverage
शीघ्रम्śīghramoriginal form "śīghram", added to complete the word-by-word coverage
तम्tamoriginal form "tam", added to complete the word-by-word coverage
वैशंपायनvaiśaṃpāyanaoriginal form "vaiśaṃpāyana", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
वाक्यम्vākyamoriginal form "vākyam", added to complete the word-by-word coverage
सुखम्sukhamoriginal form "sukham", added to complete the word-by-word coverage
saoriginal form "sa", added to complete the word-by-word coverage
कार्योkāryooriginal form "kāryo", added to complete the word-by-word coverage
ऽद्य'dyaoriginal form "'dya", added to complete the word-by-word coverage
त्वयानघेtvayānagheoriginal form "tvayānaghe", added to complete the word-by-word coverage
शर्मिष्ठोवाचśarmiṣṭhovācaoriginal form "śarmiṣṭhovāca", added to complete the word-by-word coverage
करवाण्य्karavāṇyoriginal form "karavāṇy", added to complete the word-by-word coverage
अहम्ahamoriginal form "aham", added to complete the word-by-word coverage
तम्tamoriginal form "tam", added to complete the word-by-word coverage
त्व्tvoriginal form "tv", added to complete the word-by-word coverage
एवापगमच्evāpagamacoriginal form "evāpagamac", added to complete the word-by-word coverage
छुक्रोchukrooriginal form "chukro", added to complete the word-by-word coverage
Translation

Vrishaparvan said: 'O Bhargava, whatever wealth the lords of the asuras possess on earth — elephants, cows, horses — over that you are lord, [as] also over me.' Shukra said: 'O great asura, [let] whatever wealth the lords of the daityas possess be [ruled] by me — [but only] if Devayani is appeased by you.' Devayani said: 'O father Bhargava, if you are lord of the king's wealth — that I do not understand; let the king himself say [what he will give me].' Vrishaparvan said: 'O bright-smiling Devayani, whatever desire you shall desire, that I shall grant you, even if it be hard to obtain.' Devayani said: 'I desire Sharmishtha together with a thousand maidens as my maidservant; let her follow me wherever my father shall give me [in marriage].' Vrishaparvan said: 'O attendant, rise, quickly bring Sharmishtha; whatever desire Devayani desires, let that be done.' Vaishampayana said: 'Then the nurse, having gone there, spoke this word to Sharmishtha: "O gracious Sharmishtha, rise, bring happiness to your kinsfolk. O sinless one, the brahmana, urged on by Devayani, is abandoning his disciples; whatever desire she desires, that must now be fulfilled by you." Sharmishtha said: "Whatever desire she desires, that I shall now fulfill; only let not Shukra and Devayani depart on my account."'

Version

6803d902c0dd · published Jul 12, 2026, 3:49:50 PM UTC

Available inRUEN

Page between verses with