Mahabharata
Саубхавадха-упакрама-парва: Кришна объясняет своё отсутствие · Verse 3.14.1–8
2849 / 3756
Mahabharata · 3.14.1–8
Devanāgarī

वासुदेव उवाच
नेदं कृच्छ्रम् अनुप्राप्तो भवान् स्याद् वसुधाधिप ॥
यद्य् अहं द्वारकायां स्यां राजन् संनिहितः पुरा ॥
आगच्छेयम् अहं द्यूतम् अनाहूतो ऽपि कौरवैः ॥
आम्बिकेयेन दुर्धर्ष राज्ञा दुर्योधनेन च ॥
वारयेयम् अहं द्यूतं बहून् दोषान् प्रदर्शयन् ॥
भीष्मद्रोणौ समानाय्य कृपं बाह्लीकम् एव च ॥
वैचित्रवीर्यं राजानम् अलं द्यूतेन कौरव ॥
पुत्राणां तव राजेन्द्र त्वन्निमित्तम् इति प्रभो ॥
तत्र वक्ष्याम्य् अहं दोषान् यैर् भवान् अवरोपितः ॥
वीरसेनसुतो यैश् च राज्यात् प्रभ्रंशितः पुरा ॥
अभक्षितविनाशं च देवनेन विशां पते ॥
सातत्यं च प्रसङ्गस्य वर्णयेयं यथातथम् ॥
स्त्रियो ऽक्षा मृगया पानम् एतत् कामसमुत्थितम् ॥
व्यसनं चतुष्टयं प्रोक्तं यै राजन् भ्रश्यते श्रियः ॥
तत्र सर्वत्र वक्तव्यं मन्यन्ते शास्त्रकोविदाः ॥
विशेषतश् च वक्तव्यं द्यूते पश्यन्ति तद्विदः ॥

Transliteration (IAST)

vāsudeva uvāca
nedaṃ kṛcchram anuprāpto bhavān syād vasudhādhipa ||
yady ahaṃ dvārakāyāṃ syāṃ rājan saṃnihitaḥ purā ||
āgaccheyam ahaṃ dyūtam anāhūto 'pi kauravaiḥ ||
āmbikeyena durdharṣa rājñā duryodhanena ca ||
vārayeyam ahaṃ dyūtaṃ bahūn doṣān pradarśayan ||
bhīṣmadroṇau samānāyya kṛpaṃ bāhlīkam eva ca ||
vaicitravīryaṃ rājānam alaṃ dyūtena kaurava ||
putrāṇāṃ tava rājendra tvannimittam iti prabho ||
tatra vakṣyāmy ahaṃ doṣān yair bhavān avaropitaḥ ||
vīrasenasuto yaiś ca rājyāt prabhraṃśitaḥ purā ||
abhakṣitavināśaṃ ca devanena viśāṃ pate ||
sātatyaṃ ca prasaṅgasya varṇayeyaṃ yathātatham ||
striyo 'kṣā mṛgayā pānam etat kāmasamutthitam ||
vyasanaṃ catuṣṭayaṃ proktaṃ yai rājan bhraśyate śriyaḥ ||
tatra sarvatra vaktavyaṃ manyante śāstrakovidāḥ ||
viśeṣataś ca vaktavyaṃ dyūte paśyanti tadvidaḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वासुदेव उवाचvāsudeva uvācaВасудева сказал
न इदं कृच्छ्रम् अनुप्राप्तः भवान् स्यात् वसुधाधिपna idaṃ kṛcchram anuprāptaḥ bhavān syāt vasudhādhipaты не пришёл бы к этой беде, о владыка земли
यदि अहं द्वारकायां स्यां राजन् संनिहितः पुराyadi ahaṃ dvārakāyāṃ syāṃ rājan saṃnihitaḥ purāесли бы я прежде находился рядом в Двараке, о царь
आगच्छेयम् अहं द्यूतम् अनाहूतः अपि कौरवैःāgaccheyam ahaṃ dyūtam anāhūtaḥ api kauravaiḥя пришёл бы на игру даже незваным Кауравами
आम्बिकेयेन दुर्धर्ष राज्ञा दुर्योधनेन चāmbikeyena durdharṣa rājñā duryodhanena caсыном Амбики и царём Дурьодханой, о неодолимый
वारयेयम् अहं द्यूतं बहून् दोषान् प्रदर्शयन्vārayeyam ahaṃ dyūtaṃ bahūn doṣān pradarśayanя остановил бы игру, показывая множество её пороков
भीष्मद्रोणौ समानाय्य कृपं बाह्लीकम् एव चbhīṣmadroṇau samānāyya kṛpaṃ bāhlīkam eva caсобрав Бхишму, Дрону, Крипу и Бахлику
वैचित्रवीर्यं राजानम् अलं द्यूतेन कौरवvaicitravīryaṃ rājānam alaṃ dyūtena kauravaцарю, сыну Вичитравирьи: довольно игры, о Каурав
पुत्राणां तव राजेन्द्र त्वन्निमित्तम् इति प्रभोputrāṇāṃ tava rājendra tvannimittam iti prabhoради твоих сыновей и ради тебя, о царь царей, о владыка
तत्र वक्ष्यामि अहं दोषान् यैः भवान् अवरोपितःtatra vakṣyāmi ahaṃ doṣān yaiḥ bhavān avaropitaḥтам я сказал бы о пороках, которыми ты низведён
वीरसेनसुतः यैः च राज्यात् प्रभ्रंशितः पुराvīrasenasutaḥ yaiḥ ca rājyāt prabhraṃśitaḥ purāи которыми прежде сын Вирасены был лишён царства
अभक्षितविनाशं च देवनेन विशां पतेabhakṣitavināśaṃ ca devanena viśāṃ pateи гибель неиспользованного богатства через игру, о владыка людей
सातत्यं च प्रसङ्गस्य वर्णयेयम् यथातथम्sātatyaṃ ca prasaṅgasya varṇayeyam yathātathamи постоянство пагубной привязанности я описал бы как есть
स्त्रियः अक्षा मृगया पानम् एतत् कामसमुत्थितम्striyaḥ akṣā mṛgayā pānam etat kāmasamutthitamженщины, кости, охота и питьё — это рождено желанием
व्यसनं चतुष्टयं प्रोक्तं यैः राजन् भ्रश्यते श्रियःvyasanaṃ catuṣṭayaṃ proktaṃ yaiḥ rājan bhraśyate śriyaḥэти четыре бедствия названы тем, из-за чего царь теряет славу
तत्र सर्वत्र वक्तव्यं मन्यन्ते शास्त्रकोविदाःtatra sarvatra vaktavyaṃ manyante śāstrakovidāḥзнатоки шастр считают, что обо всём этом следует говорить
विशेषतः च वक्तव्यं द्यूते पश्यन्ति तद्विदःviśeṣataḥ ca vaktavyaṃ dyūte paśyanti tadvidaḥно особенно следует говорить об игре — так видят знающие это
Translation

Васудева сказал: «О владыка земли, ты не пришёл бы к этой беде, если бы я прежде был рядом в Двараке. Я пришёл бы на игру даже незваным Кауравами, сыном Амбики и Дурьодханой, и остановил бы её, показывая множество пороков. Я собрал бы Бхишму, Дрону, Крипу и Бахлику и сказал бы царю, сыну Вичитравирьи: „Довольно игры, о Каурав, ради твоих сыновей и ради тебя“. Я объяснил бы пороки, из-за которых ты низведён и из-за которых прежде сын Вирасены потерял царство: гибель богатства, не принесшего пользы, и постоянство пагубной привязанности. Женщины, кости, охота и питьё — четыре бедствия, рожденные желанием, из-за которых царь лишается славы. Знатоки шастр считают, что обо всём этом надо говорить, но особенно — об игре».

Commentary

Кришна не снимает ответственности с Юдхиштхиры, но ясно говорит: присутствие правды в нужный момент могло остановить беду. Игра показана не развлечением, а зависимостью, которая разрушает царское достоинство, богатство и способность различать.

Version

cab6efeabad9 · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with