Mahabharata
Саубхавадха-упакрама-парва: Кришна объясняет своё отсутствие · Verse 3.14.9–17
2850 / 3756
Mahabharata · 3.14.9–17
Devanāgarī

एकाह्ना द्रव्यनाशो ऽत्र ध्रुवं व्यसनम् एव च ॥
अभुक्तनाशश् चार्थानां वाक्पारुष्यं च केवलम् ॥
एतच् चान्यच् च कौरव्य प्रसङ्गि कटुकोदयम् ॥
द्यूते ब्रूयां महाबाहो समासाद्याम्बिकासुतम् ॥
एवम् उक्तो यदि मया गृह्णीयाद् वचनं मम ॥
अनामयं स्याद् धर्मस्य कुरूणां कुरुनन्दन ॥
न चेत् स मम राजेन्द्र गृह्णीयान् मधुरं वचः ॥
पथ्यं च भरतश्रेष्ठ निगृह्णीयां बलेन तम् ॥
अथैनान् अभिनीयैवं सुहृदो नाम दुर्हृदः ॥
सभासदश् च तान् सर्वान् भेदयेयं दुरोदरान् ॥
असांनिध्यं तु कौरव्य ममानर्तेष्व् अभूत् तदा ॥
येनेदं व्यसनं प्राप्ता भवन्तो द्यूतकारितम् ॥
सो ऽहम् एत्य कुरुश्रेष्ठ द्वारकां पाण्डुनन्दन ॥
अश्रौषं त्वां व्यसनिनं युयुधानाद् यथातथम् ॥
श्रुत्वैव चाहं राजेन्द्र परमोद्विग्नमानसः ॥
तूर्णम् अभ्यागतो ऽस्मि त्वां द्रष्टुकामो विशां पते ॥
अहो कृच्छ्रम् अनुप्राप्ताः सर्वे स्म भरतर्षभ ॥
ये वयं त्वां व्यसनिनं पश्यामः सह सोदरैः ॥

Transliteration (IAST)

ekāhnā dravyanāśo 'tra dhruvaṃ vyasanam eva ca ||
abhuktanāśaś cārthānāṃ vākpāruṣyaṃ ca kevalam ||
etac cānyac ca kauravya prasaṅgi kaṭukodayam ||
dyūte brūyāṃ mahābāho samāsādyāmbikāsutam ||
evam ukto yadi mayā gṛhṇīyād vacanaṃ mama ||
anāmayaṃ syād dharmasya kurūṇāṃ kurunandana ||
na cet sa mama rājendra gṛhṇīyān madhuraṃ vacaḥ ||
pathyaṃ ca bharataśreṣṭha nigṛhṇīyāṃ balena tam ||
athainān abhinīyaivaṃ suhṛdo nāma durhṛdaḥ ||
sabhāsadaś ca tān sarvān bhedayeyaṃ durodarān ||
asāṃnidhyaṃ tu kauravya mamānarteṣv abhūt tadā ||
yenedaṃ vyasanaṃ prāptā bhavanto dyūtakāritam ||
so 'ham etya kuruśreṣṭha dvārakāṃ pāṇḍunandana ||
aśrauṣaṃ tvāṃ vyasaninaṃ yuyudhānād yathātatham ||
śrutvaiva cāhaṃ rājendra paramodvignamānasaḥ ||
tūrṇam abhyāgato 'smi tvāṃ draṣṭukāmo viśāṃ pate ||
aho kṛcchram anuprāptāḥ sarve sma bharatarṣabha ||
ye vayaṃ tvāṃ vyasaninaṃ paśyāmaḥ saha sodaraiḥ ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
एकाह्ना द्रव्यनाशः अत्र ध्रुवं व्यसनम् एव चekāhnā dravyanāśaḥ atra dhruvaṃ vyasanam eva caза один день здесь гибнет имущество и неизбежно приходит бедствие
अभुक्तनाशः च अर्थानां वाक्पारुष्यं च केवलम्abhuktanāśaḥ ca arthānāṃ vākpāruṣyaṃ ca kevalamбогатства гибнут неиспользованными, и остаётся одна грубость речи
एतत् च अन्यत् च कौरव्य प्रसङ्गि कटुकोदयम्etat ca anyat ca kauravya prasaṅgi kaṭukodayamэто и другое, о Кауравья, что рождает горький плод привязанности
द्यूते ब्रूयां महाबाहो समासाद्य आम्बिकासुतम्dyūte brūyāṃ mahābāho samāsādya āmbikāsutamоб игре я сказал бы, о могучерукий, придя к сыну Амбики
एवम् उक्तः यदि मया गृह्णीयात् वचनं ममevam uktaḥ yadi mayā gṛhṇīyāt vacanaṃ mamaесли бы он, так сказанный мной, принял моё слово
अनामयं स्यात् धर्मस्य कुरूणां कुरुनन्दनanāmayaṃ syāt dharmasya kurūṇāṃ kurunandanaдхарма Куру была бы здорова, о потомок Куру
न चेत् स मम राजेन्द्र गृह्णीयात् मधुरं वचःna cet sa mama rājendra gṛhṇīyāt madhuraṃ vacaḥесли же он, о царь царей, не принял бы моё сладкое слово
पथ्यं च भरतश्रेष्ठ निगृह्णीयां बलेन तम्pathyaṃ ca bharataśreṣṭha nigṛhṇīyāṃ balena tamи полезное, о лучший из Бхаратов, я удержал бы его силой
अथ एनान् अभिनीय एवम् सुहृदः नाम दुर्हृदःatha enān abhinīya evam suhṛdaḥ nāma durhṛdaḥа затем этих, именующихся друзьями, но недругов
सभासदः च तान् सर्वान् भेदयेयं दुरोदरान्sabhāsadaḥ ca tān sarvān bhedayeyaṃ durodarānи всех тех членов собрания, дурных игроков, я расколол бы
असांनिध्यं तु कौरव्य मम अनर्तेषु अभूत् तदाasāṃnidhyaṃ tu kauravya mama anarteṣu abhūt tadāно тогда, о Кауравья, меня не было рядом во время несчастий
येन इदं व्यसनं प्राप्ता भवन्तः द्यूतकारितम्yena idaṃ vyasanaṃ prāptā bhavantaḥ dyūtakāritamиз-за чего вы пришли к этой беде, созданной игрой
सः अहम् एत्य कुरुश्रेष्ठ द्वारकां पाण्डुनन्दनsaḥ aham etya kuruśreṣṭha dvārakāṃ pāṇḍunandanaя же, придя в Двараку, о лучший из Куру, о сын Панду
अश्रौषं त्वां व्यसनिनं युयुधानात् यथातथम्aśrauṣaṃ tvāṃ vyasaninaṃ yuyudhānāt yathātathamуслышал от Ююдханы, как есть, что ты в беде
श्रुत्वा एव च अहं राजेन्द्र परमोद्विग्नमानसःśrutvā eva ca ahaṃ rājendra paramodvignamānasaḥи едва услышав, о царь царей, с крайне встревоженным умом
तूर्णम् अभ्यागतः अस्मि त्वां द्रष्टुकामः विशां पतेtūrṇam abhyāgataḥ asmi tvāṃ draṣṭukāmaḥ viśāṃ pateя быстро пришёл, желая увидеть тебя, о владыка людей
अहो कृच्छ्रम् अनुप्राप्ताः सर्वे स्म भरतर्षभaho kṛcchram anuprāptāḥ sarve sma bharatarṣabhaувы, какой беды мы все достигли, о лучший из Бхаратов
ये वयं त्वां व्यसनिनं पश्यामः सह सोदरैःye vayaṃ tvāṃ vyasaninaṃ paśyāmaḥ saha sodaraiḥчто мы видим тебя в беде вместе с братьями
Translation

«В игре за один день гибнет имущество и приходит бедствие; богатства исчезают, не принеся пользы, и остаётся одна грубость речи. Об этом и о прочем, что рождает горький плод привязанности, я сказал бы сыну Амбики. Если бы он принял моё слово, дхарма Куру была бы здорова. Если бы не принял сладкое и полезное слово, я удержал бы его силой. А тех, кто назывался друзьями, но был недругом, и всех дурных игроков в собрании я расколол бы. Но тогда меня не было рядом, и поэтому вы пришли к этой беде, созданной игрой. Когда я вернулся в Двараку, я услышал от Ююдханы, что с тобой случилось. Едва услышав, я с тревогой поспешил увидеть тебя. Увы, какая беда постигла нас всех: мы видим тебя и твоих братьев в таком несчастье».

Commentary

Кришна говорит прямо: иногда зло надо не только увещевать, но и удерживать силой. Милость не пассивна, когда зависимость и дурной совет рушат дхарму. Его скорбь не театральна: он воспринимает боль Пандавов как собственную.

Version

2b3be67dd1ee · published Jun 18, 2026, 3:37:22 AM UTC

Page between verses with