Mahabharata 3.24.7-12

Камьяка-прастхана-парва: Пандавы отправляются дальше · Verse 3.24.7-12

2886 / 3756

Mahabharata · 3.24.7-12

॥

Devanāgarī

पितेव पुत्रेषु स तेषु भावं; चक्रे कुरूणाम् ऋषभो महात्मा ॥
ते चापि तस्मिन् भरतप्रबर्हे; तदा बभूवुः पितरीव पुत्राः ॥
ततः समासाद्य महाजनौघाः; कुरुप्रवीरं परिवार्य तस्थुः ॥
हा नाथ हा धर्म इति ब्रुवन्तो; ह्रिया च सर्वे ऽश्रुमुखा बभूवुः ॥
वरः कुरूणाम् अधिपः प्रजानां; पितेव पुत्रान् अपहाय चास्मान् ॥
पौरान् इमाञ् जानपदांश् च सर्वान्; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥
धिग् धार्तराष्ट्रं सुनृशंसबुद्धिं; ससौबलं पापमतिं च कर्णम् ॥
अनर्थम् इच्छन्ति नरेन्द्र पापा; ये धर्मनित्यस्य सतस् तवोग्राः ॥
स्वयं निवेश्याप्रतिमं महात्मा; पुरं महद् देवपुरप्रकाशम् ॥
शतक्रतुप्रस्थम् अमोघकर्मा; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥
चकार याम् अप्रतिमां महात्मा; सभां मयो देवसभाप्रकाशाम् ॥
तां देवगुप्ताम् इव देवमायां; हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजः ॥

Transliteration (IAST)

piteva putreṣu sa teṣu bhāvaṃ; cakre kurūṇām ṛṣabho mahātmā ||
te cāpi tasmin bharataprabarhe; tadā babhūvuḥ pitarīva putrāḥ ||
tataḥ samāsādya mahājanaughāḥ; kurupravīraṃ parivārya tasthuḥ ||
hā nātha hā dharma iti bruvanto; hriyā ca sarve 'śrumukhā babhūvuḥ ||
varaḥ kurūṇām adhipaḥ prajānāṃ; piteva putrān apahāya cāsmān ||
paurān imāñ jānapadāṃś ca sarvān; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ||
dhig dhārtarāṣṭraṃ sunṛśaṃsabuddhiṃ; sasaubalaṃ pāpamatiṃ ca karṇam ||
anartham icchanti narendra pāpā; ye dharmanityasya satas tavogrāḥ ||
svayaṃ niveśyāpratimaṃ mahātmā; puraṃ mahad devapuraprakāśam ||
śatakratuprastham amoghakarmā; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ||
cakāra yām apratimāṃ mahātmā; sabhāṃ mayo devasabhāprakāśām ||
tāṃ devaguptām iva devamāyāṃ; hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

पिता इव पुत्रेषु स तेषु भावम् चक्रे कुरूणाम् ऋषभः महात्मा ते च अपि तस्मिन् भरतप्रबर्हे तदा बभूवुः पितरि इव पुत्राःpitā iva putreṣu sa teṣu bhāvam cakre kurūṇām ṛṣabhaḥ mahātmā te ca api tasmin bharataprabarhe tadā babhūvuḥ pitari iva putrāḥвеликий бык Куру относился к ним как отец к сыновьям, и они к этому лучшему из Бхаратов тогда стали как сыновья к отцу

ततः समासाद्य महाजनौघाः कुरुप्रवीरम् परिवार्य तस्थुः हा नाथ हा धर्म इति ब्रुवन्तः ह्रिया च सर्वे अश्रुमुखाः बभूवुःtataḥ samāsādya mahājanaughāḥ kurupravīram parivārya tasthuḥ hā nātha hā dharma iti bruvantaḥ hriyā ca sarve aśrumukhāḥ babhūvuḥзатем великие потоки людей подошли, окружили героя Куру и стояли, говоря: о защитник, о дхарма; от стыда все стали со слезами на лицах

वरः कुरूणाम् अधिपः प्रजानाम् पिता इव पुत्रान् अपहाय च अस्मान् पौरान् इमान् जानपदान् च सर्वान् हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजःvaraḥ kurūṇām adhipaḥ prajānām pitā iva putrān apahāya ca asmān paurān imān jānapadān ca sarvān hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥлучший из Куру, владыка подданных, как отец сыновей, оставив нас, горожан и всех жителей страны, куда же ушёл царь дхармы

धिक् धार्तराष्ट्रम् सुनृशंसबुद्धिम् ससौबलम् पापमतिम् च कर्णम् अनर्थम् इच्छन्ति नरेन्द्र पापाः ये धर्मनित्यस्य सतः तव उग्राःdhik dhārtarāṣṭram sunṛśaṃsabuddhim sasaubalam pāpamatim ca karṇam anartham icchanti narendra pāpāḥ ye dharmanityasya sataḥ tava ugrāḥпозор сыну Дхритараштры с крайне жестоким умом, Саубале и злонамеренному Карне; грешники желают беды тебе, о царь, праведному и всегда стоящему в дхарме

स्वयम् निवेश्य अप्रतिमम् महात्मा पुरम् महत् देवपुरप्रकाशम् शतक्रतुप्रस्थम् अमोघकर्मा हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजःsvayam niveśya apratimam mahātmā puram mahat devapuraprakāśam śatakratuprastham amoghakarmā hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥвеликий, сам устроив несравненный великий город, сияющий как город богов, Индрапрастху, чьи дела не тщетны, куда же ушёл царь дхармы, оставив его

चकार याम् अप्रतिमाम् महात्मा सभाम् मयः देवसभाप्रकाशाम् ताम् देवगुप्ताम् इव देवमायाम् हित्वा प्रयातः क्व नु धर्मराजःcakāra yām apratimām mahātmā sabhām mayaḥ devasabhāprakāśām tām devaguptām iva devamāyām hitvā prayātaḥ kva nu dharmarājaḥМая создал для великого несравненную сабху, сияющую как собрание богов; куда же ушёл царь дхармы, оставив её, словно охраняемую богами божественную майю

Translation

Народ смотрел на Юдхиштхиру как сыновья на отца, а он относился к ним по-отцовски. Люди окружили его и плакали: «О защитник, о дхарма! Куда уходит царь дхармы, оставляя нас, горожан и жителей страны? Позор Дурьодхане, Саубале и Карне, желающим беды такому праведному царю. Куда уходит тот, кто устроил Индрапрастху, сияющую как город богов, и оставляет чудесную сабху Майи?»

Commentary

Плач народа показывает, что законная власть измеряется не троном, а отношением подданных. Юдхиштхира уже лишён царства, но для людей он остаётся царём, потому что в нём они видят защиту и дхарму.

Version

d1f620dea65a · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.24.1-6 NextVerse 3.24.13-16

Page between verses with