Mahabharata
Камьяка-прастхана-парва: Пандавы отправляются дальше · Verse 3.24.1-6
2885 / 3756
Mahabharata · 3.24.1-6
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
तस्मिन् दशार्हाधिपतौ प्रयाते; युधिष्ठिरो भीमसेनार्जुनौ च ॥
यमौ च कृष्णा च पुरोहितश् च; रथान् महार्हान् परमाश्वयुक्तान् ॥
आस्थाय वीराः सहिता वनाय; प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः ॥
हिरण्यनिष्कान् वसनानि गाश् च; प्रदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यः ॥
प्रेष्याः पुरो विंशतिर् आत्तशस्त्रा; धनूंषि वर्माणि शरांश् च पीतान् ॥
मौर्वीश् च यन्त्राणि च सायकांश् च; सर्वे समादाय जघन्यम् ईयुः ॥
ततस् तु वासांसि च राजपुत्र्या; धात्र्यश् च दास्यश् च विभूषणं च ॥
तद् इन्द्रसेनस् त्वरितं प्रगृह्य; जघन्यम् एवोपययौ रथेन ॥
ततः कुरुश्रेष्ठम् उपेत्य पौराः; प्रदक्षिणं चक्रुर् अदीनसत्त्वाः ॥
तं ब्राह्मणाश् चाभ्यवदन् प्रसन्ना; मुख्याश् च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम् ॥
स चापि तान् अभ्यवदत् प्रसन्नः; सहैव तैर् भ्रातृभिर् धर्मराजः ॥
तस्थौ च तत्राधिपतिर् महात्मा; दृष्ट्वा जनौघं कुरुजाङ्गलानाम् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tasmin daśārhādhipatau prayāte; yudhiṣṭhiro bhīmasenārjunau ca ||
yamau ca kṛṣṇā ca purohitaś ca; rathān mahārhān paramāśvayuktān ||
āsthāya vīrāḥ sahitā vanāya; pratasthire bhūtapatiprakāśāḥ ||
hiraṇyaniṣkān vasanāni gāś ca; pradāya śikṣākṣaramantravidbhyaḥ ||
preṣyāḥ puro viṃśatir āttaśastrā; dhanūṃṣi varmāṇi śarāṃś ca pītān ||
maurvīś ca yantrāṇi ca sāyakāṃś ca; sarve samādāya jaghanyam īyuḥ ||
tatas tu vāsāṃsi ca rājaputryā; dhātryaś ca dāsyaś ca vibhūṣaṇaṃ ca ||
tad indrasenas tvaritaṃ pragṛhya; jaghanyam evopayayau rathena ||
tataḥ kuruśreṣṭham upetya paurāḥ; pradakṣiṇaṃ cakrur adīnasattvāḥ ||
taṃ brāhmaṇāś cābhyavadan prasannā; mukhyāś ca sarve kurujāṅgalānām ||
sa cāpi tān abhyavadat prasannaḥ; sahaiva tair bhrātṛbhir dharmarājaḥ ||
tasthau ca tatrādhipatir mahātmā; dṛṣṭvā janaughaṃ kurujāṅgalānām ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал
तस्मिन् दशार्हाधिपतौ प्रयाते युधिष्ठिरः भीमसेन अर्जुनौ च यमौ च कृष्णा च पुरोहितः च रथान् महार्हान् परमाश्वयुक्तान्tasmin daśārhādhipatau prayāte yudhiṣṭhiraḥ bhīmasena arjunau ca yamau ca kṛṣṇā ca purohitaḥ ca rathān mahārhān paramāśvayuktānкогда владыка Дашархов уехал, Юдхиштхира, Бхимасена, Арджуна, близнецы, Кришна-Драупади и жрец на драгоценных колесницах, запряжённых лучшими конями
आस्थाय वीराः सहिताः वनाय प्रतस्थिरे भूतपतिप्रकाशाः हिरण्यनिष्कान् वसनानि गाः च प्रदाय शिक्षाक्षरमन्त्रविद्भ्यःāsthāya vīrāḥ sahitāḥ vanāya pratasthire bhūtapatiprakāśāḥ hiraṇyaniṣkān vasanāni gāḥ ca pradāya śikṣākṣaramantravidbhyaḥвзойдя, герои вместе отправились в лес, сияя как владыки существ, дав золотые нишки, одежды и коров знатокам произношения, слога и мантры
प्रेष्याः पुरः विंशतिः आत्तशस्त्राः धनूंषि वर्माणि शरान् च पीतान् मौर्वीः च यन्त्राणि च सायकान् च सर्वे समादाय जघन्यम् ईयुःpreṣyāḥ puraḥ viṃśatiḥ āttaśastrāḥ dhanūṃṣi varmāṇi śarān ca pītān maurvīḥ ca yantrāṇi ca sāyakān ca sarve samādāya jaghanyam īyuḥдвадцать слуг с оружием шли впереди, а все остальные, взяв луки, панцири, жёлтые стрелы, тетивы, приспособления и стрелы, шли позади
ततः तु वासांसि च राजपुत्र्याः धात्र्यः च दास्यः च विभूषणम् च तत् इन्द्रसेनः त्वरितम् प्रगृह्य जघन्यम् एव उपययौ रथेनtataḥ tu vāsāṃsi ca rājaputryāḥ dhātryaḥ ca dāsyaḥ ca vibhūṣaṇam ca tat indrasenaḥ tvaritam pragṛhya jaghanyam eva upayayau rathenaзатем Индрасена быстро взял одежды царевны, кормилиц, служанок и украшения и поехал позади на колеснице
ततः कुरुश्रेष्ठम् उपेत्य पौराः प्रदक्षिणम् चक्रुः अदीनसत्त्वाः तम् ब्राह्मणाः च अभ्यवदन् प्रसन्नाः मुख्याः च सर्वे कुरुजाङ्गलानाम्tataḥ kuruśreṣṭham upetya paurāḥ pradakṣiṇam cakruḥ adīnasattvāḥ tam brāhmaṇāḥ ca abhyavadan prasannāḥ mukhyāḥ ca sarve kurujāṅgalānāmзатем горожане, подойдя к лучшему из Куру, с несломленным духом обошли его справа; радостные брахманы и все главные люди Куру-джангалы приветствовали его
स च अपि तान् अभ्यवदत् प्रसन्नः सह एव तैः भ्रातृभिः धर्मराजः तस्थौ च तत्र अधिपतिः महात्मा दृष्ट्वा जनौघम् कुरुजाङ्गलानाम्sa ca api tān abhyavadat prasannaḥ saha eva taiḥ bhrātṛbhiḥ dharmarājaḥ tasthau ca tatra adhipatiḥ mahātmā dṛṣṭvā janaugham kurujāṅgalānāmи царь дхармы вместе с братьями радостно приветствовал их; великий владыка стоял там, увидев поток людей Куру-джангалы
Translation

Вайшампаяна сказал: «Когда Кришна уехал, Юдхиштхира, Бхима, Арджуна, близнецы, Драупади и жрец взошли на драгоценные колесницы и отправились в лес. Перед уходом они раздали золото, одежды и коров знатокам священного произношения и мантр. Слуги с оружием шли впереди, остальные несли луки, панцири, стрелы, тетивы и снаряжение; Индрасена вёз одежды, служанок и украшения Драупади. Горожане и главные люди Куру-джангалы подошли к Юдхиштхире, обошли его справа, приветствовали его, а он вместе с братьями ответил им с добрым сердцем».

Commentary

Пандавы уходят в лес не как беглецы, потерявшие достоинство. Они дают дары, соблюдают порядок, принимают любовь народа и несут с собой царскую внутреннюю меру даже при внешней утрате царства.

Version

287a1cfb8e1a · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

Page between verses with