Mahabharata 3.25.13-20

Двайтавана-правеша-парва: вход в Двайтавану · Verse 3.25.13-20

2889 / 3756

Mahabharata · 3.25.13-20

॥

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततस् ते प्रययुः सर्वे पाण्डवा धर्मचारिणः ॥
ब्राह्मणैर् बहुभिः सार्धं पुण्यं द्वैतवनं सरः ॥
ब्राह्मणाः साग्निहोत्राश् च तथैव च निरग्नयः ॥
स्वाध्यायिनो भिक्षवश् च सजपा वनवासिनः ॥
बहवो ब्राह्मणास् तत्र परिवव्रुर् युधिष्ठिरम् ॥
तपस्विनः सत्यशीलाः शतशः संशितव्रताः ॥
ते यात्वा पाण्डवास् तत्र बहुभिर् ब्राह्मणैः सह ॥
पुण्यं द्वैतवनं रम्यं विविशुर् भरतर्षभाः ॥
तच् छालतालाम्रमधूकनीप; कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः ॥
तपात्यये पुष्पधरैर् उपेतं; महावनं राष्ट्रपतिर् ददर्श ॥
महाद्रुमाणां शिखरेषु तस्थुर्; मनोरमां वाचम् उदीरयन्तः ॥
मयूरदात्यूहचकोरसंघास्; तस्मिन् वने काननकोकिलाश् च ॥
करेणुयूथैः सह यूथपानां; मदोत्कटानाम् अचलप्रभाणाम् ॥
महान्ति यूथानि महाद्विपानां; तस्मिन् वने राष्ट्रपतिर् ददर्श ॥
मनोरमां भोगवतीम् उपेत्य; धृतात्मनां चीरजटाधराणाम् ॥
तस्मिन् वने धर्मभृतां निवासे; ददर्श सिद्धर्षिगणान् अनेकान् ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas te prayayuḥ sarve pāṇḍavā dharmacāriṇaḥ ||
brāhmaṇair bahubhiḥ sārdhaṃ puṇyaṃ dvaitavanaṃ saraḥ ||
brāhmaṇāḥ sāgnihotrāś ca tathaiva ca niragnayaḥ ||
svādhyāyino bhikṣavaś ca sajapā vanavāsinaḥ ||
bahavo brāhmaṇās tatra parivavrur yudhiṣṭhiram ||
tapasvinaḥ satyaśīlāḥ śataśaḥ saṃśitavratāḥ ||
te yātvā pāṇḍavās tatra bahubhir brāhmaṇaiḥ saha ||
puṇyaṃ dvaitavanaṃ ramyaṃ viviśur bharatarṣabhāḥ ||
tac chālatālāmramadhūkanīpa; kadambasarjārjunakarṇikāraiḥ ||
tapātyaye puṣpadharair upetaṃ; mahāvanaṃ rāṣṭrapatir dadarśa ||
mahādrumāṇāṃ śikhareṣu tasthur; manoramāṃ vācam udīrayantaḥ ||
mayūradātyūhacakorasaṃghās; tasmin vane kānanakokilāś ca ||
kareṇuyūthaiḥ saha yūthapānāṃ; madotkaṭānām acalaprabhāṇām ||
mahānti yūthāni mahādvipānāṃ; tasmin vane rāṣṭrapatir dadarśa ||
manoramāṃ bhogavatīm upetya; dhṛtātmanāṃ cīrajaṭādharāṇām ||
tasmin vane dharmabhṛtāṃ nivāse; dadarśa siddharṣigaṇān anekān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал

ततः ते प्रययुः सर्वे पाण्डवाः धर्मचारिणः ब्राह्मणैः बहुभिः सार्धम् पुण्यम् द्वैतवनम् सरःtataḥ te prayayuḥ sarve pāṇḍavāḥ dharmacāriṇaḥ brāhmaṇaiḥ bahubhiḥ sārdham puṇyam dvaitavanam saraḥзатем все Пандавы, идущие дхармой, вместе со многими брахманами отправились к святому озеру Двайтавана

ब्राह्मणाः साग्निहोत्राः च तथा एव च निरग्नयः स्वाध्यायिनः भिक्षवः च सजपा वनवासिनःbrāhmaṇāḥ sāgnihotrāḥ ca tathā eva ca niragnayaḥ svādhyāyinaḥ bhikṣavaḥ ca sajapā vanavāsinaḥбрахманы с агнихотрой и также без огня, изучающие Веду, нищенствующие, с джапой, лесные жители

बहवः ब्राह्मणाः तत्र परिवव्रुः युधिष्ठिरम् तपस्विनः सत्यशीलाः शतशः संशितव्रताःbahavaḥ brāhmaṇāḥ tatra parivavruḥ yudhiṣṭhiram tapasvinaḥ satyaśīlāḥ śataśaḥ saṃśitavratāḥмногие брахманы там окружили Юдхиштхиру: аскеты, правдивые нравом, сотнями, строгих обетов

ते यात्वा पाण्डवाः तत्र बहुभिः ब्राह्मणैः सह पुण्यम् द्वैतवनम् रम्यम् विविशुः भरतर्षभाःte yātvā pāṇḍavāḥ tatra bahubhiḥ brāhmaṇaiḥ saha puṇyam dvaitavanam ramyam viviśuḥ bharatarṣabhāḥпридя туда, Пандавы, быки Бхаратов, вместе со многими брахманами вошли в святое прекрасное Двайтавану

तत् शालतालाम्रमधूकनीप कदम्बसर्जार्जुनकर्णिकारैः तपात्यये पुष्पधरैः उपेतम् महावनम् राष्ट्रपतिः ददर्शtat śālatālāmramadhūkanīpa kadambasarjārjunakarṇikāraiḥ tapātyaye puṣpadharaiḥ upetam mahāvanam rāṣṭrapatiḥ dadarśaвладыка страны увидел великий лес, наполненный шалами, пальмами, манго, мадхукой, нипой, кадамбой, сарджей, арджуной и карникарой, несущими цветы в конце жары

महाद्रुमाणाम् शिखरेषु तस्थुः मनोरामाम् वाचम् उदीरयन्तः मयूरदात्यूहचकोरसंघाः तस्मिन् वने काननकोकिलाः चmahādrumāṇām śikhareṣu tasthuḥ manorāmām vācam udīrayantaḥ mayūradātyūhacakorasaṃghāḥ tasmin vane kānanakokilāḥ caна вершинах великих деревьев стояли стаи павлинов, датьюх, чакор и лесных кукушек, издавая приятные звуки

करेणुयूथैः सह यूथपानाम् मदोत्कटानाम् अचलप्रभाणाम् महान्ति यूथानि महाद्विपानाम् तस्मिन् वने राष्ट्रपतिः ददर्शkareṇuyūthaiḥ saha yūthapānām madotkaṭānām acalaprabhāṇām mahānti yūthāni mahādvipānām tasmin vane rāṣṭrapatiḥ dadarśaв этом лесу владыка страны увидел большие стада великих слонов, вместе со стадами самок, с вожаками, опьянёнными силой, видом как горы

मनोरामाम् भोगवतीम् उपेत्य धृतात्मनाम् चीरजटाधराणाम् तस्मिन् वने धर्मभृताम् निवासे ददर्श सिद्धर्षिगणान् अनेकान्manorāmām bhogavatīm upetya dhṛtātmanām cīrajaṭādharāṇām tasmin vane dharmabhṛtām nivāse dadarśa siddharṣigaṇān anekānпридя к прекрасной Бхогавати, в этом лесу, жилище носителей дхармы с твёрдой душой, носящих лыко и джаты, он увидел многие сонмы сиддхов и риши

Translation

Пандавы, следующие дхарме, вместе со многими брахманами отправились к святому озеру Двайтавана. За ними шли брахманы с агнихотрой и без огня, изучающие Веду, нищенствующие, совершающие джапу, лесные аскеты, правдивые и строгие в обетах. Войдя в Двайтавану, Юдхиштхира увидел великий лес с цветущими деревьями, голосами павлинов, чакор и кукушек, стадами могучих слонов и жилищами сиддхов и риши, носящих лыко и джаты.

Commentary

Лес не изображён пустотой наказания. Он наполнен брахманами, птицами, деревьями, аскетами и святостью. Изгнание становится пространством, где царская дхарма соприкасается с лесной мудростью.

Version

ccc6a8969e00 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.25.1-12 NextVerse 3.25.21-26

Page between verses with