Mahabharata 3.25.1-12

Двайтавана-правеша-парва: вход в Двайтавану · Verse 3.25.1-12

2888 / 3756

Mahabharata · 3.25.1-12

॥

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततस् तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः ॥
अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन् सर्वान् युधिष्ठिरः ॥
द्वादशेमाः समास्माभिर् वस्तव्यं निर्जने वने ॥
समीक्षध्वं महारण्ये देशं बहुमृगद्विजम् ॥
बहुपुष्पफलं रम्यं शिवं पुण्यजनोचितम् ॥
यत्रेमाः शरदः सर्वाः सुखं प्रतिवसेमहि ॥
एवम् उक्ते प्रत्युवाच धर्मराजं धनंजयः ॥
गुरुवन् मानवगुरुं मानयित्वा मनस्विनम् ॥
अर्जुन उवाच
भवान् एव महर्षीणां वृद्धानां पर्युपासिता ॥
अज्ञातं मानुषे लोके भवतो नास्ति किं चन ॥
त्वया ह्य् उपासिता नित्यं ब्राह्मणा भरतर्षभ ॥
द्वैपायनप्रभृतयो नारदश् च महातपाः ॥
यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यं संचरते वशी ॥
देवलोकाद् ब्रह्मलोकं गन्धर्वाप्सरसाम् अपि ॥
सर्वा गतीर् विजानासि ब्राह्मणानां न संशयः ॥
प्रभावांश् चैव वेत्थ त्वं सर्वेषाम् एव पार्थिव ॥
त्वम् एव राजञ् जानासि श्रेयःकारणम् एव च ॥
यत्रेच्छसि महाराज निवासं तत्र कुर्महे ॥
इदं द्वैतवनं नाम सरः पुण्यजनोचितम् ॥
बहुपुष्पफलं रम्यं नानाद्विजनिषेवितम् ॥
अत्रेमा द्वादश समा विहरेमेति रोचये ॥
यदि ते ऽनुमतं राजन् किं वान्यन् मन्यते भवान् ॥
युधिष्ठिर उवाच
ममाप्य् एतन् मतं पार्थ त्वया यत् समुदाहृतम् ॥
गच्छाम पुण्यं विख्यातं महद् द्वैतवनं सरः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tatas teṣu prayāteṣu kaunteyaḥ satyasaṃgaraḥ ||
abhyabhāṣata dharmātmā bhrātṝn sarvān yudhiṣṭhiraḥ ||
dvādaśemāḥ samāsmābhir vastavyaṃ nirjane vane ||
samīkṣadhvaṃ mahāraṇye deśaṃ bahumṛgadvijam ||
bahupuṣpaphalaṃ ramyaṃ śivaṃ puṇyajanocitam ||
yatremāḥ śaradaḥ sarvāḥ sukhaṃ prativasemahi ||
evam ukte pratyuvāca dharmarājaṃ dhanaṃjayaḥ ||
guruvan mānavaguruṃ mānayitvā manasvinam ||
arjuna uvāca
bhavān eva maharṣīṇāṃ vṛddhānāṃ paryupāsitā ||
ajñātaṃ mānuṣe loke bhavato nāsti kiṃ cana ||
tvayā hy upāsitā nityaṃ brāhmaṇā bharatarṣabha ||
dvaipāyanaprabhṛtayo nāradaś ca mahātapāḥ ||
yaḥ sarvalokadvārāṇi nityaṃ saṃcarate vaśī ||
devalokād brahmalokaṃ gandharvāpsarasām api ||
sarvā gatīr vijānāsi brāhmaṇānāṃ na saṃśayaḥ ||
prabhāvāṃś caiva vettha tvaṃ sarveṣām eva pārthiva ||
tvam eva rājañ jānāsi śreyaḥkāraṇam eva ca ||
yatrecchasi mahārāja nivāsaṃ tatra kurmahe ||
idaṃ dvaitavanaṃ nāma saraḥ puṇyajanocitam ||
bahupuṣpaphalaṃ ramyaṃ nānādvijaniṣevitam ||
atremā dvādaśa samā viharemeti rocaye ||
yadi te 'numataṃ rājan kiṃ vānyan manyate bhavān ||
yudhiṣṭhira uvāca
mamāpy etan mataṃ pārtha tvayā yat samudāhṛtam ||
gacchāma puṇyaṃ vikhyātaṃ mahad dvaitavanaṃ saraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал

ततः तेषु प्रयातेषु कौन्तेयः सत्यसंगरः अभ्यभाषत धर्मात्मा भ्रातॄन् सर्वान् युधिष्ठिरःtataḥ teṣu prayāteṣu kaunteyaḥ satyasaṃgaraḥ abhyabhāṣata dharmātmā bhrātṝn sarvān yudhiṣṭhiraḥзатем, когда они ушли, Каунтея Юдхиштхира, душой дхармы и истинный в договоре, обратился ко всем братьям

द्वादश इमाः समाः अस्माभिः वस्तव्यम् निर्जने वने समीक्षध्वम् महारण्ये देशम् बहुमृगद्विजम्dvādaśa imāḥ samāḥ asmābhiḥ vastavyam nirjane vane samīkṣadhvam mahāraṇye deśam bahumṛgadvijamэти двенадцать лет нам надо жить в безлюдном лесу; осмотрите в великой чаще место с множеством зверей и птиц

बहुपुष्पफलम् रम्यम् शिवम् पुण्यजनोचितम् यत्र इमाः शरदः सर्वाः सुखम् प्रतिवसेमहिbahupuṣpaphalam ramyam śivam puṇyajanocitam yatra imāḥ śaradaḥ sarvāḥ sukham prativasemahiкрасивое, с множеством цветов и плодов, благоприятное и достойное праведных людей, где мы могли бы удобно прожить все эти годы

एवम् उक्ते प्रत्युवाच धर्मराजम् धनंजयः गुरुवत् मानवगुरुम् मानयित्वा मनस्विनम्evam ukte pratyuvāca dharmarājam dhanaṃjayaḥ guruvat mānavagurum mānayitvā manasvinamкогда так было сказано, Дхананджая ответил царю дхармы, почтив разумного учителя людей как старшего

अर्जुन उवाचarjuna uvācaАрджуна сказал

भवान् एव महर्षीणाम् वृद्धानाम् पर्युपासिता अज्ञातम् मानुषे लोके भवतः न अस्ति किं चनbhavān eva maharṣīṇām vṛddhānām paryupāsitā ajñātam mānuṣe loke bhavataḥ na asti kiṃ canaты сам служил великим риши и старцам; в человеческом мире нет ничего, что было бы тебе неизвестно

त्वया हि उपासिताः नित्यम् ब्राह्मणाः भरतर्षभ द्वैपायनप्रभृतयः नारदः च महातपाःtvayā hi upāsitāḥ nityam brāhmaṇāḥ bharatarṣabha dvaipāyanaprabhṛtayaḥ nāradaḥ ca mahātapāḥведь тобой всегда почитались брахманы, о бык Бхаратов, начиная с Двайпаяны, и Нарада великой аскезы

यः सर्वलोकद्वाराणि नित्यम् संचरते वशी देवलोकात् ब्रह्मलोकम् गन्धर्वाप्सरसाम् अपिyaḥ sarvalokadvārāṇi nityam saṃcarate vaśī devalokāt brahmalokam gandharvāpsarasām apiкоторый, владеющий собой, постоянно проходит врата всех миров, от мира богов до мира Брахмы, также миров гандхарвов и апсар

सर्वा गतीः विजानासि ब्राह्मणानाम् न संशयः प्रभावान् च एव वेत्थ त्वम् सर्वेषाम् एव पार्थिवsarvā gatīḥ vijānāsi brāhmaṇānām na saṃśayaḥ prabhāvān ca eva vettha tvam sarveṣām eva pārthivaты знаешь все пути брахманов, без сомнения, и знаешь силы всех, о царь

त्वम् एव राजन् जानासि श्रेयःकारणम् एव च यत्र इच्छसि महाराज निवासम् तत्र कुर्महेtvam eva rājan jānāsi śreyaḥkāraṇam eva ca yatra icchasi mahārāja nivāsam tatra kurmaheты сам, о царь, знаешь причину блага; где ты хочешь жить, о великий царь, там мы и устроимся

इदम् द्वैतवनम् नाम सरः पुण्यजनोचितम् बहुपुष्पफलम् रम्यम् नानाद्विजनिषेवितम्idam dvaitavanam nāma saraḥ puṇyajanocitam bahupuṣpaphalam ramyam nānādvijaniṣevitamздесь есть озеро по имени Двайтавана, достойное праведных людей, с множеством цветов и плодов, красивое, посещаемое разными птицами

अत्र इमाः द्वादश समाः विहरेम इति रोचये यदि ते अनुमतं राजन् किम् वा अन्यत् मन्यते भवान्atra imāḥ dvādaśa samāḥ viharema iti rocaye yadi te anumataṃ rājan kim vā anyat manyate bhavānмне нравится, чтобы мы провели здесь эти двенадцать лет, если тебе это угодно, о царь; или что другое ты думаешь

युधिष्ठिर उवाचyudhiṣṭhira uvācaЮдхиштхира сказал

मम अपि एतत् मतम् पार्थ त्वया यत् समुदाहृतम् गच्छाम पुण्यम् विख्यातम् महत् द्वैतवनम् सरःmama api etat matam pārtha tvayā yat samudāhṛtam gacchāma puṇyam vikhyātam mahat dvaitavanam saraḥи моё мнение таково, о Партха, как ты сказал; пойдём к святому, знаменитому великому озеру Двайтавана

Translation

Когда народ ушёл, Юдхиштхира сказал братьям: «Двенадцать лет нам предстоит жить в безлюдном лесу. Найдите в чаще место, богатое зверями, птицами, цветами и плодами, благоприятное для праведных людей». Арджуна ответил с почтением: «Ты служил великим риши, Двайпаяне, Нараде и другим, и нет в человеческом мире того, чего ты не знаешь. Где ты пожелаешь жить, там мы и поселимся. Мне нравится Двайтавана — святое, красивое место с озером, цветами, плодами и множеством птиц. Если ты согласен, проведём там эти двенадцать лет». Юдхиштхира сказал: «И я так думаю. Пойдём к святому озеру Двайтавана».

Commentary

Даже в изгнании решение принимается в уважении. Юдхиштхира советуется, Арджуна признаёт его духовный опыт, и место для страдания выбирается как место для жизни с дхармой, а не просто убежище.

Version

12cce6e9ad09 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.24.13-16 NextVerse 3.25.13-20

Page between verses with