Mahabharata 3.27.9-20

Бака-Далбхья-упадеша-парва: сила брахмы и кшатры · Verse 3.27.9-20

2895 / 3756

Mahabharata · 3.27.9-20

॥

Devanāgarī

इदं तु वचनं पार्थ शृण्व् एकाग्रमना मम ॥
भ्रातृभिः सह कौन्तेय यत् त्वां वक्ष्यामि कौरव ॥
ब्रह्म क्षत्रेण संसृष्टं क्षत्रं च ब्रह्मणा सह ॥
उदीर्णौ दहतः शत्रून् वनानीवाग्निमारुतौ ॥
नाब्राह्मणस् तात चिरं बुभूषेद्; इच्छन्न् इमं लोकम् अमुं च जेतुम् ॥
विनीतधर्मार्थम् अपेतमोहं; लब्ध्वा द्विजं नुदति नृपः सपत्नान् ॥
चरन् नैःश्रेयसं धर्मं प्रजापालनकारितम् ॥
नाध्यगच्छद् बलिर् लोके तीर्थम् अन्यत्र वै द्विजात् ॥
अनूनम् आसीद् असुरस्य कामैर्; वैरोचनेः श्रीर् अपि चाक्षयासीत् ॥
लब्ध्वा महीं ब्राह्मणसंप्रयोगात्; तेष्व् आचरन् दुष्टम् अतो व्यनश्यत् ॥
नाब्राह्मणं भूमिर् इयं सभूतिर्; वर्णं द्वितीयं भजते चिराय ॥
समुद्रनेमिर् नमते तु तस्मै; यं ब्राह्मणः शास्ति नयैर् विनीतः ॥
कुञ्जरस्येव संग्रामे ऽपरिगृह्याङ्कुशग्रहम् ॥
ब्राह्मणैर् विप्रहीणस्य क्षत्रस्य क्षीयते बलम् ॥
ब्रह्मण्य् अनुपमा दृष्टिः क्षात्रम् अप्रतिमं बलम् ॥
तौ यदा चरतः सार्धम् अथ लोकः प्रसीदति ॥
यथा हि सुमहान् अग्निः कक्षं दहति सानिलः ॥
तथा दहति राजन्यो ब्राह्मणेन समं रिपून् ॥
ब्राह्मणेभ्यो ऽथ मेधावी बुद्धिपर्येषणं चरेत् ॥
अलब्धस्य च लाभाय लब्धस्य च विवृद्धये ॥
अलब्धलाभाय च लब्धवृद्धये; यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय ॥
यशस्विनं वेदविदं विपश्चितं; बहुश्रुतं ब्राह्मणम् एव वासय ॥
ब्राह्मणेषूत्तमा वृत्तिस् तव नित्यं युधिष्ठिर ॥
तेन ते सर्वलोकेषु दीप्यते प्रथितं यशः ॥

Transliteration (IAST)

idaṃ tu vacanaṃ pārtha śṛṇv ekāgramanā mama ||
bhrātṛbhiḥ saha kaunteya yat tvāṃ vakṣyāmi kaurava ||
brahma kṣatreṇa saṃsṛṣṭaṃ kṣatraṃ ca brahmaṇā saha ||
udīrṇau dahataḥ śatrūn vanānīvāgnimārutau ||
nābrāhmaṇas tāta ciraṃ bubhūṣed; icchann imaṃ lokam amuṃ ca jetum ||
vinītadharmārtham apetamohaṃ; labdhvā dvijaṃ nudati nṛpaḥ sapatnān ||
caran naiḥśreyasaṃ dharmaṃ prajāpālanakāritam ||
nādhyagacchad balir loke tīrtham anyatra vai dvijāt ||
anūnam āsīd asurasya kāmair; vairocaneḥ śrīr api cākṣayāsīt ||
labdhvā mahīṃ brāhmaṇasaṃprayogāt; teṣv ācaran duṣṭam ato vyanaśyat ||
nābrāhmaṇaṃ bhūmir iyaṃ sabhūtir; varṇaṃ dvitīyaṃ bhajate cirāya ||
samudranemir namate tu tasmai; yaṃ brāhmaṇaḥ śāsti nayair vinītaḥ ||
kuñjarasyeva saṃgrāme 'parigṛhyāṅkuśagraham ||
brāhmaṇair viprahīṇasya kṣatrasya kṣīyate balam ||
brahmaṇy anupamā dṛṣṭiḥ kṣātram apratimaṃ balam ||
tau yadā carataḥ sārdham atha lokaḥ prasīdati ||
yathā hi sumahān agniḥ kakṣaṃ dahati sānilaḥ ||
tathā dahati rājanyo brāhmaṇena samaṃ ripūn ||
brāhmaṇebhyo 'tha medhāvī buddhiparyeṣaṇaṃ caret ||
alabdhasya ca lābhāya labdhasya ca vivṛddhaye ||
alabdhalābhāya ca labdhavṛddhaye; yathārhatīrthapratipādanāya ||
yaśasvinaṃ vedavidaṃ vipaścitaṃ; bahuśrutaṃ brāhmaṇam eva vāsaya ||
brāhmaṇeṣūttamā vṛttis tava nityaṃ yudhiṣṭhira ||
tena te sarvalokeṣu dīpyate prathitaṃ yaśaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इदम् तु वचनम् पार्थ शृणु एकाग्रमनाः मम भ्रातृभिः सह कौन्तेय यत् त्वाम् वक्ष्यामि कौरवidam tu vacanam pārtha śṛṇu ekāgramanāḥ mama bhrātṛbhiḥ saha kaunteya yat tvām vakṣyāmi kauravaэто моё слово, о Партха, слушай сосредоточенным умом вместе с братьями, о Каунтея, что я скажу тебе, о Каурав

ब्रह्म क्षत्रेण संसृष्टम् क्षत्रम् च ब्रह्मणा सह उदीर्णौ दहतः शत्रून् वनानि इव अग्निमारुतौbrahma kṣatreṇa saṃsṛṣṭam kṣatram ca brahmaṇā saha udīrṇau dahataḥ śatrūn vanāni iva agnimārutauБрахман, соединённый с кшатрой, и кшатра вместе с Брахманом, поднявшись, сжигают врагов, как огонь и ветер леса

न अब्राह्मणः तात चिरम् बुभूषेत् इच्छन् इमम् लोकम् अमुम् च जेतुम् विनीतधर्मार्थम् अपेतमोहं लब्ध्वा द्विजम् नुदति नृपः सपत्नान्na abrāhmaṇaḥ tāta ciram bubhūṣet icchan imam lokam amum ca jetum vinītadharmārtham apetamohaṃ labdhvā dvijam nudati nṛpaḥ sapatnānцарь, желающий долго процветать и победить этот и тот мир, не должен быть без брахмана; получив смиренного дваждырождённого, знающего дхарму и пользу, свободного от заблуждения, он оттесняет соперников

चरन् नैःश्रेयसम् धर्मम् प्रजापालनकारितम् न अध्यगच्छत् बलिः लोके तीर्थम् अन्यत्र वै द्विजात्caran naiḥśreyasam dharmam prajāpālanakāritam na adhyagacchat baliḥ loke tīrtham anyatra vai dvijātследуя высшей дхарме, состоящей в защите подданных, Бали не нашёл в мире иного прибежища, кроме дваждырождённого

अनूनम् आसीत् असुरस्य कामैः वैरोचनेः श्रीः अपि च अक्षया आसीत् लब्ध्वा महीम् ब्राह्मणसंप्रयोगात् तेषु आचरन् दुष्टम् अतः व्यनश्यत्anūnam āsīt asurasya kāmaiḥ vairocaneḥ śrīḥ api ca akṣayā āsīt labdhvā mahīm brāhmaṇasaṃprayogāt teṣu ācaran duṣṭam ataḥ vyanaśyatу асуры Вайрочани желания были полны, и богатство было неиссякаемым; получив землю через связь с брахманами, он поступил с ними дурно и потому погиб

न अब्राह्मणम् भूमिः इयम् सभूतिः वर्णम् द्वितीयम् भजते चिराय समुद्रनेमिः नमते तु तस्मै यम् ब्राह्मणः शास्ति नयैः विनीतःna abrāhmaṇam bhūmiḥ iyam sabhūtiḥ varṇam dvitīyam bhajate cirāya samudranemiḥ namate tu tasmai yam brāhmaṇaḥ śāsti nayaiḥ vinītaḥэта земля с богатствами не служит долго второму варне без брахмана; земля до океана склоняется перед тем, кого наставляет брахман, смиренный правилами

कुञ्जरस्य इव संग्रामे अपरिगृह्य अङ्कुशग्रहम् ब्राह्मणैः विप्रहीणस्य क्षत्रस्य क्षीयते बलम्kuñjarasya iva saṃgrāme aparigṛhya aṅkuśagraham brāhmaṇaiḥ viprahīṇasya kṣatrasya kṣīyate balamкак у слона в бою без держащего стрекало, так сила кшатры, лишённой брахманов, истощается

ब्रह्मणि अनुपमा दृष्टिः क्षात्रम् अप्रतिमम् बलम् तौ यदा चरतः सार्धम् अथ लोकः प्रसीदतिbrahmaṇi anupamā dṛṣṭiḥ kṣātram apratimam balam tau yadā carataḥ sārdham atha lokaḥ prasīdatiв Брахмане несравненное видение, в кшатре несравненная сила; когда они действуют вместе, мир становится благосклонным

यथा हि सुमहान् अग्निः कक्षम् दहति सानिलः तथा दहति राजन्यः ब्राह्मणेन समम् रिपून्yathā hi sumahān agniḥ kakṣam dahati sānilaḥ tathā dahati rājanyaḥ brāhmaṇena samam ripūnкак великий огонь с ветром сжигает сухую чащу, так царь вместе с брахманом сжигает врагов

ब्राह्मणेभ्यः अथ मेधावी बुद्धिपर्येषणम् चरेत् अलब्धस्य च लाभाय लब्धस्य च विवृद्धयेbrāhmaṇebhyaḥ atha medhāvī buddhiparyeṣaṇam caret alabdhasya ca lābhāya labdhasya ca vivṛddhayeразумный должен искать мудрость у брахманов ради обретения необретённого и увеличения обретённого

अलब्धलाभाय च लब्धवृद्धये यथार्हतीर्थप्रतिपादनाय यशस्विनम् वेदविदम् विपश्चितम् बहुश्रुतम् ब्राह्मणम् एव वासयalabdhalābhāya ca labdhavṛddhaye yathārhatīrthapratipādanāya yaśasvinam vedavidam vipaścitam bahuśrutam brāhmaṇam eva vāsayaради обретения необретённого, роста обретённого и правильного установления путей держи при себе славного, знающего Веду, мудрого и многоучёного брахмана

ब्राह्मणेषु उत्तमा वृत्तिः तव नित्यम् युधिष्ठिर तेन ते सर्वलोकेषु दीप्यते प्रथितम् यशःbrāhmaṇeṣu uttamā vṛttiḥ tava nityam yudhiṣṭhira tena te sarvalokeṣu dīpyate prathitam yaśaḥу тебя, Юдхиштхира, всегда лучшее поведение по отношению к брахманам; потому твоя прославленная слава сияет во всех мирах

Translation

Бака Далбхья сказал: «Слушай внимательно вместе с братьями. Брахман, соединённый с кшатрой, и кшатра, соединённая с Брахманом, сжигают врагов, как огонь и ветер лес. Царь не должен быть без брахмана, если желает победить этот и будущий мир. Бали обрёл землю через связь с брахманами, но, поступив с ними дурно, погиб. Земля не служит долго кшатрию без брахманского наставления; сила кшатры без брахманов подобна слону без погонщика. В Брахмане — видение, в кшатре — сила; вместе они умиротворяют мир. Поэтому разумный царь ищет мудрости у брахманов ради обретения необретённого и роста обретённого. Ты же, Юдхиштхира, всегда держишь лучший путь к брахманам, и потому твоя слава сияет во всех мирах».

Commentary

Совет Баки не унижает кшатрийскую силу, а ставит её в правильное русло. Мощь без видения становится слоном без погонщика; видение без защиты остаётся уязвимым. Царская дхарма рождается из их союза.

Version

476e5fa0b169 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC

PreviousVerse 3.27.1-8 NextVerse 3.27.21-25

Page between verses with