वैशंपायन उवाच
वसत्स्व् अथ द्वैतवने पाण्डवेषु महात्मसु ॥
अनुकीर्णं महारण्यं ब्राह्मणैः समपद्यत ॥
ईर्यमाणेन सततं ब्रह्मघोषेण सर्वतः ॥
ब्रह्मलोकसमं पुण्यम् आसीद् द्वैतवनं सरः ॥
यजुषाम् ऋचां च साम्नां च गद्यानां चैव सर्वशः ॥
आसीद् उच्चार्यमाणानां निस्वनो हृदयंगमः ॥
ज्याघोषः पाण्डवेयानां ब्रह्मघोषश् च धीमताम् ॥
संसृष्टं ब्रह्मणा क्षत्रं भूय एव व्यरोचत ॥
अथाब्रवीद् बको दाल्भ्यो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥
संध्यां कौन्तेयम् आसीनम् ऋषिभिः परिवारितम् ॥
पश्य द्वैतवने पार्थ ब्राह्मणानां तपस्विनाम् ॥
होमवेलां कुरुश्रेष्ठ संप्रज्वलितपावकाम् ॥
चरन्ति धर्मं पुण्ये ऽस्मिंस् त्वया गुप्ता धृतव्रताः ॥
भृगवो ऽङ्गिरसश् चैव वासिष्ठाः काश्यपैः सह ॥
आगस्त्याश् च महाभागा आत्रेयाश् चोत्तमव्रताः ॥
सर्वस्य जगतः श्रेष्ठा ब्राह्मणाः संगतास् त्वया ॥
vaiśaṃpāyana uvāca
vasatsv atha dvaitavane pāṇḍaveṣu mahātmasu ||
anukīrṇaṃ mahāraṇyaṃ brāhmaṇaiḥ samapadyata ||
īryamāṇena satataṃ brahmaghoṣeṇa sarvataḥ ||
brahmalokasamaṃ puṇyam āsīd dvaitavanaṃ saraḥ ||
yajuṣām ṛcāṃ ca sāmnāṃ ca gadyānāṃ caiva sarvaśaḥ ||
āsīd uccāryamāṇānāṃ nisvano hṛdayaṃgamaḥ ||
jyāghoṣaḥ pāṇḍaveyānāṃ brahmaghoṣaś ca dhīmatām ||
saṃsṛṣṭaṃ brahmaṇā kṣatraṃ bhūya eva vyarocata ||
athābravīd bako dālbhyo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||
saṃdhyāṃ kaunteyam āsīnam ṛṣibhiḥ parivāritam ||
paśya dvaitavane pārtha brāhmaṇānāṃ tapasvinām ||
homavelāṃ kuruśreṣṭha saṃprajvalitapāvakām ||
caranti dharmaṃ puṇye 'smiṃs tvayā guptā dhṛtavratāḥ ||
bhṛgavo 'ṅgirasaś caiva vāsiṣṭhāḥ kāśyapaiḥ saha ||
āgastyāś ca mahābhāgā ātreyāś cottamavratāḥ ||
sarvasya jagataḥ śreṣṭhā brāhmaṇāḥ saṃgatās tvayā ||
Вайшампаяна сказал: «Когда Пандавы жили в Двайтаване, великий лес наполнился брахманами. Постоянное звучание ведийских гимнов сделало святое озеро подобным Брахмалоке: Яджусы, Ричи, Саманы и священные формулы проникали в сердце. Звук тетив Пандавов соединялся с голосом Брахмана, и кшатрийская сила, соединённая с духовным знанием, сияла ещё ярче. Тогда Бака Далбхья, увидев Юдхиштхиру на вечерней сандхье среди риши, сказал: “Посмотри, как брахманы-аскеты, защищённые тобой, совершают хому и следуют дхарме. Лучшие роды риши собрались здесь с тобой”».
8c133c12d641 · published Jun 18, 2026, 3:55:08 AM UTC
Page between verses with
Двайтавана становится образом правильного союза: тетива кшатрия не заглушает ведийский звук, а защищает его. Сила Пандавов получает смысл, потому что рядом с ней живёт Брахман.