Mahabharata 3.36.11-20

Бхимасена-калавада-парва: Бхима о времени и смертности · Verse 3.36.11-20

2934 / 3756

Mahabharata · 3.36.11-20

॥

Devanāgarī

अमर्षजो हि संतापः पावकाद् दीप्तिमत्तरः ॥
येनाहम् अभिसंतप्तो न नक्तं न दिवा शये ॥
अयं च पार्थो बीभत्सुर् वरिष्ठो ज्याविकर्षणे ॥
आस्ते परमसंतप्तो नूनं सिंह इवाशये ॥
यो ऽयम् एको ऽभिमनुते सर्वांल् लोके धनुर्भृतः ॥
सो ऽयम् आत्मजम् ऊष्माणं महाहस्तीव यच्छति ॥
नकुलः सहदेवश् च वृद्धा माता च वीरसूः ॥
तवैव प्रियम् इच्छन्त आसते जडमूकवत् ॥
सर्वे ते प्रियम् इच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैः ॥
अहम् एको ऽभिसंतप्तो माता च प्रतिविन्ध्यतः ॥
प्रियम् एव तु सर्वेषां यद् ब्रवीम्य् उत किं चन ॥
सर्वे ही व्यसनं प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनः ॥
नेतः पापीयसी का चिद् आपद् राजन् भविष्यति ॥
यन् नो नीचैर् अल्पबलै राज्यम् आच्छिद्य भुज्यते ॥
शीलदोषाद् घृणाविष्ट आनृशंस्यात् परंतप ॥
क्लेशांस् तितिक्षसे राजन् नान्यः कश् चित् प्रशंसति ॥
घृणी ब्राह्मणरूपो ऽसि कथं क्षत्रे अजायथाः ॥
अस्यां हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयः ॥
अश्रौषीस् त्वं राजधर्मान् यथा वै मनुर् अब्रवीत् ॥
क्रूरान् निकृतिसंयुक्तान् विहितान् अशमात्मकान् ॥

Transliteration (IAST)

amarṣajo hi saṃtāpaḥ pāvakād dīptimattaraḥ ||
yenāham abhisaṃtapto na naktaṃ na divā śaye ||
ayaṃ ca pārtho bībhatsur variṣṭho jyāvikarṣaṇe ||
āste paramasaṃtapto nūnaṃ siṃha ivāśaye ||
yo 'yam eko 'bhimanute sarvāṃl loke dhanurbhṛtaḥ ||
so 'yam ātmajam ūṣmāṇaṃ mahāhastīva yacchati ||
nakulaḥ sahadevaś ca vṛddhā mātā ca vīrasūḥ ||
tavaiva priyam icchanta āsate jaḍamūkavat ||
sarve te priyam icchanti bāndhavāḥ saha sṛñjayaiḥ ||
aham eko 'bhisaṃtapto mātā ca prativindhyataḥ ||
priyam eva tu sarveṣāṃ yad bravīmy uta kiṃ cana ||
sarve hī vyasanaṃ prāptāḥ sarve yuddhābhinandinaḥ ||
netaḥ pāpīyasī kā cid āpad rājan bhaviṣyati ||
yan no nīcair alpabalai rājyam ācchidya bhujyate ||
śīladoṣād ghṛṇāviṣṭa ānṛśaṃsyāt paraṃtapa ||
kleśāṃs titikṣase rājan nānyaḥ kaś cit praśaṃsati ||
ghṛṇī brāhmaṇarūpo 'si kathaṃ kṣatre ajāyathāḥ ||
asyāṃ hi yonau jāyante prāyaśaḥ krūrabuddhayaḥ ||
aśrauṣīs tvaṃ rājadharmān yathā vai manur abravīt ||
krūrān nikṛtisaṃyuktān vihitān aśamātmakān ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अमर्षजः हि संतापः पावकात् दीप्तिमत्तरः येन अहम् अभिसंतप्तः न नक्तम् न दिवा शयेamarṣajaḥ hi saṃtāpaḥ pāvakāt dīptimattaraḥ yena aham abhisaṃtaptaḥ na naktam na divā śayeмучение, рождённое нетерпением к оскорблению, ярче огня; им я сожжён и не сплю ни ночью, ни днём

अयम् च पार्थः बीभत्सुः वरिष्ठः ज्याविकर्षणे आस्ते परमसंतप्तः नूनम् सिंहः इव आशयेayam ca pārthaḥ bībhatsuḥ variṣṭhaḥ jyāvikarṣaṇe āste paramasaṃtaptaḥ nūnam siṃhaḥ iva āśayeи этот Партха Бибхатсу, лучший в натяжении тетивы, сидит крайне мучимый, словно лев в логове

यः अयम् एकः अभिमन्यते सर्वान् लोके धनुर्भृतः सः अयम् आत्मजम् ऊष्माणम् महाहस्ती इव यच्छतिyaḥ ayam ekaḥ abhimanyate sarvān loke dhanurbhṛtaḥ saḥ ayam ātmajam ūṣmāṇam mahāhastī iva yacchatiон один считает себя равным всем лучникам мира, но сдерживает собственный жар, как великий слон

नकुलः सहदेवः च वृद्धा माता च वीरसूः तव एव प्रियम् इच्छन्तः आसते जडमूकवत्nakulaḥ sahadevaḥ ca vṛddhā mātā ca vīrasūḥ tava eva priyam icchantaḥ āsate jaḍamūkavatНакула, Сахадева и старая мать, родившая героев, желая только угодного тебе, сидят как немые

सर्वे ते प्रियम् इच्छन्ति बान्धवाः सह सृञ्जयैः अहम् एकः अभिसंतप्तः माता च प्रतिविन्ध्यतःsarve te priyam icchanti bāndhavāḥ saha sṛñjayaiḥ aham ekaḥ abhisaṃtaptaḥ mātā ca prativindhyataḥвсе родичи вместе со Сринджаями желают тебе угодного; один я сожжён, и мать Пративиндхьи

प्रियम् एव तु सर्वेषाम् यत् ब्रवीमि उत किं चन सर्वे हि व्यसनम् प्राप्ताः सर्वे युद्धाभिनन्दिनःpriyam eva tu sarveṣām yat bravīmi uta kiṃ cana sarve hi vyasanam prāptāḥ sarve yuddhābhinandinaḥно всё, что я говорю, угодно всем, ведь все пришли к беде и все радуются мысли о войне

न इतः पापीयसी का चित् आपत् राजन् भविष्यति यत् नः नीचैः अल्पबलैः राज्यम् आच्छिद्य भुज्यतेna itaḥ pāpīyasī kā cit āpat rājan bhaviṣyati yat naḥ nīcaiḥ alpabalaiḥ rājyam ācchidya bhujyateне будет беды хуже этой, о царь: низкие и слабые отняли наше царство и наслаждаются им

शीलदोषात् घृणाविष्टः आनृशंस्यात् परंतप क्लेशान् तितिक्षसे राजन् न अन्यः कः चित् प्रशंसतिśīladoṣāt ghṛṇāviṣṭaḥ ānṛśaṃsyāt paraṃtapa kleśān titikṣase rājan na anyaḥ kaḥ cit praśaṃsatiиз-за недостатка характера, охваченный жалостью и не-жестокостью, о сокрушитель врагов, ты терпишь мучения, о царь, и никто этого не хвалит

घृणी ब्राह्मणरूपः असि कथम् क्षत्रे अजायथाः अस्याम् हि योनौ जायन्ते प्रायशः क्रूरबुद्धयःghṛṇī brāhmaṇarūpaḥ asi katham kṣatre ajāyathāḥ asyām hi yonau jāyante prāyaśaḥ krūrabuddhayaḥты жалостлив и похож на брахмана; как ты родился в кшатре? В этом лоне обычно рождаются люди сурового ума

अश्रौषीः त्वम् राजधर्मान् यथा वै मनुः अब्रवीत् क्रूरान् निकृतिसंयुक्तान् विहितान् अशमात्मकान्aśrauṣīḥ tvam rājadharmān yathā vai manuḥ abravīt krūrān nikṛtisaṃyuktān vihitān aśamātmakānты слышал царские дхармы, как сказал Ману: суровые, соединённые с хитростью, установленные и не мирные

Translation

«Меня сжигает жар оскорбления; я не сплю ни ночью, ни днём. Арджуна сидит как лев в логове, сдерживая свой огонь. Накула, Сахадева и наша мать молчат ради тебя; все родичи хотят тебе угодить, но все страдают и все желают войны. Нет беды хуже, чем видеть, как слабые и низкие отняли наше царство и наслаждаются им. Из жалости и не-жестокости ты терпишь муки, но никто этого не хвалит. Ты похож на брахмана: как ты родился кшатрием? Ведь царская дхарма, как говорил Ману, сурова и связана с хитростью, а не с мирной мягкостью».

Commentary

Бхима видит молчание семьи как подавленный огонь. В его глазах Юдхиштхира не просто терпит сам: он заставляет терпеть тех, кто создан для действия.

Version

a6cdda83425d · published Jun 18, 2026, 4:17:35 AM UTC

PreviousVerse 3.36.1-10 NextVerse 3.36.21-34

Page between verses with