Mahabharata 3.53.5-11

Devanāgarī

एवम् उक्तस् तु वैदर्भ्या नलस् तां प्रत्युवाच ह ॥
तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषम् इच्छसि ॥
येषाम् अहं लोककृताम् ईश्वराणां महात्मनाम् ॥
न पादरजसा तुल्यो मनस् ते तेषु वर्तताम् ॥
विप्रियं ह्य् आचरन् मर्त्यो देवानां मृत्युम् ऋच्छति ॥
त्राहि माम् अनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥
ततो बाष्पकलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता ॥
प्रव्याहरन्ती शनकैर् नलं राजानम् अब्रवीत् ॥
अस्त्य् उपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर ॥
येन दोषो न भविता तव राजन् कथं चन ॥
त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश् चाग्निपुरोगमाः ॥
आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥
ततो ऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर ॥
वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥

Transliteration (IAST)

evam uktas tu vaidarbhyā nalas tāṃ pratyuvāca ha ||
tiṣṭhatsu lokapāleṣu kathaṃ mānuṣam icchasi ||
yeṣām ahaṃ lokakṛtām īśvarāṇāṃ mahātmanām ||
na pādarajasā tulyo manas te teṣu vartatām ||
vipriyaṃ hy ācaran martyo devānāṃ mṛtyum ṛcchati ||
trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān ||
tato bāṣpakalāṃ vācaṃ damayantī śucismitā ||
pravyāharantī śanakair nalaṃ rājānam abravīt ||
asty upāyo mayā dṛṣṭo nirapāyo nareśvara ||
yena doṣo na bhavitā tava rājan kathaṃ cana ||
tvaṃ caiva hi naraśreṣṭha devāś cāgnipurogamāḥ ||
āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṃvaraḥ ||
tato 'haṃ lokapālānāṃ saṃnidhau tvāṃ nareśvara ||
varayiṣye naravyāghra naivaṃ doṣo bhaviṣyati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

एवम् उक्तस् तु वैदर्भ्या नलस् तां प्रत्युवाच ह ॥ तिष्ठत्सु लोकपालेषु कथं मानुषम् इच्छसि ॥ येषाम् अहं लोककृताम् ईश्वराणां महात्मनाम् ॥ न पादरजसा तुल्यो मनस् ते तेषु वर्तताम् ॥ विप्रियं ह्य् आचरन् मर्त्यो देवानां मृत्युम् ऋच्छति ॥ त्राहि माम् अनवद्याङ्गि वरयस्व सुरोत्तमान् ॥ ततो बाष्पकलां वाचं दमयन्ती शुचिस्मिता ॥ प्रव्याहरन्ती शनकैर् नलं राजानम् अब्रवीत् ॥ अस्त्य् उपायो मया दृष्टो निरपायो नरेश्वर ॥ येन दोषो न भविता तव राजन् कथं चन ॥ त्वं चैव हि नरश्रेष्ठ देवाश् चाग्निपुरोगमाः ॥ आयान्तु सहिताः सर्वे मम यत्र स्वयंवरः ॥ ततो ऽहं लोकपालानां संनिधौ त्वां नरेश्वर ॥ वरयिष्ये नरव्याघ्र नैवं दोषो भविष्यति ॥evam uktas tu vaidarbhyā nalas tāṃ pratyuvāca ha || tiṣṭhatsu lokapāleṣu kathaṃ mānuṣam icchasi || yeṣām ahaṃ lokakṛtām īśvarāṇāṃ mahātmanām || na pādarajasā tulyo manas te teṣu vartatām || vipriyaṃ hy ācaran martyo devānāṃ mṛtyum ṛcchati || trāhi mām anavadyāṅgi varayasva surottamān || tato bāṣpakalāṃ vācaṃ damayantī śucismitā || pravyāharantī śanakair nalaṃ rājānam abravīt || asty upāyo mayā dṛṣṭo nirapāyo nareśvara || yena doṣo na bhavitā tava rājan kathaṃ cana || tvaṃ caiva hi naraśreṣṭha devāś cāgnipurogamāḥ || āyāntu sahitāḥ sarve mama yatra svayaṃvaraḥ || tato 'haṃ lokapālānāṃ saṃnidhau tvāṃ nareśvara || varayiṣye naravyāghra naivaṃ doṣo bhaviṣyati ||Нала напоминает, что рядом стоят локапалы и смертный не равен даже пыли их стоп; Дамаянти со слезами предлагает безопасный путь: все боги и Нала пусть придут на сваямвару, а она выберет Налу в их присутствии.

Translation

Нала ответил ей: «Когда стоят локапалы, как ты можешь желать человека? Я не равен даже пыли стоп этих великих владык, творцов миров. Пусть твой ум обратится к ним. Смертный, поступающий неприятно богам, достигает смерти. Спаси меня, безупречная, выбери лучших богов». Тогда Дамаянти, с чистой улыбкой и слезами в голосе, тихо сказала: «Я вижу средство, в котором для тебя не будет никакой вины. Пусть ты, лучший из людей, и все боги во главе с Агни придёте туда, где будет моя сваямвара. Тогда в присутствии локапал я выберу тебя, тигр среди людей, и вины не будет».

Commentary

Дамаянти не отвергает богов дерзко; она ищет путь, где любовь не разрушает долг Налы перед ними. Её мудрость соединяет верность и уважение к высшему порядку.

Version

f4d4600a2733 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC