Mahabharata 3.53.12-21

Devanāgarī

एवम् उक्तस् तु वैदर्भ्या नलो राजा विशां पते ॥
आजगाम पुनस् तत्र यत्र देवाः समागताः ॥
तम् अपश्यंस् तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः ॥
दृष्ट्वा चैनं ततो ऽपृच्छन् वृत्तान्तं सर्वम् एव तत् ॥
देवा ऊचुः
कच्चिद् दृष्टा त्वया राजन् दमयन्ती शुचिस्मिता ॥
किम् अब्रवीच् च नः सर्वान् वद भूमिपते ऽनघ ॥
नल उवाच
भवद्भिर् अहम् आदिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् ॥
प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर् वृतम् ॥
प्रविशन्तं च मां तत्र न कश् चिद् दृष्टवान् नरः ॥
ऋते तां पार्थिवसुतां भवताम् एव तेजसा ॥
सख्यश् चास्या मया दृष्टास् ताभिश् चाप्य् उपलक्षितः ॥
विस्मिताश् चाभवन् दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः ॥
वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिरानना ॥
माम् एव गतसंकल्पा वृणीते सुरसत्तमाः ॥
अब्रवीच् चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः ॥
त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः ॥
तेषाम् अहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम ॥
एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह ॥
एतावद् एव विबुधा यथावृत्तम् उदाहृतम् ॥
मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस् त्रिदशेश्वराः ॥

Transliteration (IAST)

evam uktas tu vaidarbhyā nalo rājā viśāṃ pate ||
ājagāma punas tatra yatra devāḥ samāgatāḥ ||
tam apaśyaṃs tathāyāntaṃ lokapālāḥ saheśvarāḥ ||
dṛṣṭvā cainaṃ tato 'pṛcchan vṛttāntaṃ sarvam eva tat ||
devā ūcuḥ
kaccid dṛṣṭā tvayā rājan damayantī śucismitā ||
kim abravīc ca naḥ sarvān vada bhūmipate 'nagha ||
nala uvāca
bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam ||
praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṃ daṇḍibhiḥ sthavirair vṛtam ||
praviśantaṃ ca māṃ tatra na kaś cid dṛṣṭavān naraḥ ||
ṛte tāṃ pārthivasutāṃ bhavatām eva tejasā ||
sakhyaś cāsyā mayā dṛṣṭās tābhiś cāpy upalakṣitaḥ ||
vismitāś cābhavan dṛṣṭvā sarvā māṃ vibudheśvarāḥ ||
varṇyamāneṣu ca mayā bhavatsu rucirānanā ||
mām eva gatasaṃkalpā vṛṇīte surasattamāḥ ||
abravīc caiva māṃ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ ||
tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṃvaraḥ ||
teṣām ahaṃ saṃnidhau tvāṃ varayiṣye narottama ||
evaṃ tava mahābāho doṣo na bhaviteti ha ||
etāvad eva vibudhā yathāvṛttam udāhṛtam ||
mayāśeṣaṃ pramāṇaṃ tu bhavantas tridaśeśvarāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

एवम् उक्तस् तु वैदर्भ्या नलो राजा विशां पते ॥ आजगाम पुनस् तत्र यत्र देवाः समागताः ॥ तम् अपश्यंस् तथायान्तं लोकपालाः सहेश्वराः ॥ दृष्ट्वा चैनं ततो ऽपृच्छन् वृत्तान्तं सर्वम् एव तत् ॥ देवा ऊचुः कच्चिद् दृष्टा त्वया राजन् दमयन्ती शुचिस्मिता ॥ किम् अब्रवीच् च नः सर्वान् वद भूमिपते ऽनघ ॥ नल उवाच भवद्भिर् अहम् आदिष्टो दमयन्त्या निवेशनम् ॥ प्रविष्टः सुमहाकक्ष्यं दण्डिभिः स्थविरैर् वृतम् ॥ प्रविशन्तं च मां तत्र न कश् चिद् दृष्टवान् नरः ॥ ऋते तां पार्थिवसुतां भवताम् एव तेजसा ॥ सख्यश् चास्या मया दृष्टास् ताभिश् चाप्य् उपलक्षितः ॥ विस्मिताश् चाभवन् दृष्ट्वा सर्वा मां विबुधेश्वराः ॥ वर्ण्यमानेषु च मया भवत्सु रुचिरानना ॥ माम् एव गतसंकल्पा वृणीते सुरसत्तमाः ॥ अब्रवीच् चैव मां बाला आयान्तु सहिताः सुराः ॥ त्वया सह नरश्रेष्ठ मम यत्र स्वयंवरः ॥ तेषाम् अहं संनिधौ त्वां वरयिष्ये नरोत्तम ॥ एवं तव महाबाहो दोषो न भवितेति ह ॥ एतावद् एव विबुधा यथावृत्तम् उदाहृतम् ॥ मयाशेषं प्रमाणं तु भवन्तस् त्रिदशेश्वराः ॥evam uktas tu vaidarbhyā nalo rājā viśāṃ pate || ājagāma punas tatra yatra devāḥ samāgatāḥ || tam apaśyaṃs tathāyāntaṃ lokapālāḥ saheśvarāḥ || dṛṣṭvā cainaṃ tato 'pṛcchan vṛttāntaṃ sarvam eva tat || devā ūcuḥ kaccid dṛṣṭā tvayā rājan damayantī śucismitā || kim abravīc ca naḥ sarvān vada bhūmipate 'nagha || nala uvāca bhavadbhir aham ādiṣṭo damayantyā niveśanam || praviṣṭaḥ sumahākakṣyaṃ daṇḍibhiḥ sthavirair vṛtam || praviśantaṃ ca māṃ tatra na kaś cid dṛṣṭavān naraḥ || ṛte tāṃ pārthivasutāṃ bhavatām eva tejasā || sakhyaś cāsyā mayā dṛṣṭās tābhiś cāpy upalakṣitaḥ || vismitāś cābhavan dṛṣṭvā sarvā māṃ vibudheśvarāḥ || varṇyamāneṣu ca mayā bhavatsu rucirānanā || mām eva gatasaṃkalpā vṛṇīte surasattamāḥ || abravīc caiva māṃ bālā āyāntu sahitāḥ surāḥ || tvayā saha naraśreṣṭha mama yatra svayaṃvaraḥ || teṣām ahaṃ saṃnidhau tvāṃ varayiṣye narottama || evaṃ tava mahābāho doṣo na bhaviteti ha || etāvad eva vibudhā yathāvṛttam udāhṛtam || mayāśeṣaṃ pramāṇaṃ tu bhavantas tridaśeśvarāḥ ||Нала возвращается к богам; они спрашивают о Дамаянти, и он честно сообщает, что вошёл в её охраняемые покои их силой, видел подруг, прославлял богов, но она выбрала его и предложила сделать выбор на сваямваре в их присутствии.

Translation

Нала вернулся туда, где собрались боги. Увидев его, локапалы спросили обо всём случившемся: «Видел ли ты Дамаянти? Что она сказала нам?» Нала ответил: «По вашему велению я вошёл в её огромные покои, окружённые старшими стражами с жезлами. Когда я входил, никто не увидел меня, кроме царской дочери, благодаря вашей силе. Я видел и её подруг, и они заметили меня; все они были изумлены. Когда я описывал вас, прекраснолицая устремила решение только ко мне. Она сказала: “Пусть боги придут вместе с тобой туда, где моя сваямвара. В их присутствии я выберу тебя, и тогда для тебя не будет вины”. Вот всё, что произошло, о владыки богов; судить вам».

Commentary

Нала не украшает отчёт в свою пользу и не скрывает выбор Дамаянти. Его честность перед богами становится второй проверкой после встречи с ней.

Version

477f3ee13877 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC