Mahabharata 3.56.1-6

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलिः सह ॥
आजगाम ततस् तत्र यत्र राजा स नैषधः ॥
स नित्यम् अन्तरप्रेक्षी निषधेष्व् अवसच् चिरम् ॥
अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिर् अन्तरम् ॥
कृत्वा मूत्रम् उपस्पृश्य संध्याम् आस्ते स्म नैषधः ॥
अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिर् आविशत् ॥
स समाविश्य तु नलं समीपं पुष्करस्य ह ॥
गत्वा पुष्करम् आहेदम् एहि दीव्य नलेन वै ॥
अक्षद्यूते नलं जेता भवान् हि सहितो मया ॥
निषधान् प्रतिपद्यस्व जित्वा राजन् नलं नृपम् ॥
एवम् उक्तस् तु कलिना पुष्करो नलम् अभ्ययात् ॥
कलिश् चैव वृषो भूत्वा गवां पुष्करम् अभ्ययात् ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśva uvāca
evaṃ sa samayaṃ kṛtvā dvāpareṇa kaliḥ saha ||
ājagāma tatas tatra yatra rājā sa naiṣadhaḥ ||
sa nityam antaraprekṣī niṣadheṣv avasac ciram ||
athāsya dvādaśe varṣe dadarśa kalir antaram ||
kṛtvā mūtram upaspṛśya saṃdhyām āste sma naiṣadhaḥ ||
akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ tatrainaṃ kalir āviśat ||
sa samāviśya tu nalaṃ samīpaṃ puṣkarasya ha ||
gatvā puṣkaram āhedam ehi dīvya nalena vai ||
akṣadyūte nalaṃ jetā bhavān hi sahito mayā ||
niṣadhān pratipadyasva jitvā rājan nalaṃ nṛpam ||
evam uktas tu kalinā puṣkaro nalam abhyayāt ||
kaliś caiva vṛṣo bhūtvā gavāṃ puṣkaram abhyayāt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्व उवाच एवं स समयं कृत्वा द्वापरेण कलिः सह ॥ आजगाम ततस् तत्र यत्र राजा स नैषधः ॥ स नित्यम् अन्तरप्रेक्षी निषधेष्व् अवसच् चिरम् ॥ अथास्य द्वादशे वर्षे ददर्श कलिर् अन्तरम् ॥ कृत्वा मूत्रम् उपस्पृश्य संध्याम् आस्ते स्म नैषधः ॥ अकृत्वा पादयोः शौचं तत्रैनं कलिर् आविशत् ॥ स समाविश्य तु नलं समीपं पुष्करस्य ह ॥ गत्वा पुष्करम् आहेदम् एहि दीव्य नलेन वै ॥ अक्षद्यूते नलं जेता भवान् हि सहितो मया ॥ निषधान् प्रतिपद्यस्व जित्वा राजन् नलं नृपम् ॥ एवम् उक्तस् तु कलिना पुष्करो नलम् अभ्ययात् ॥ कलिश् चैव वृषो भूत्वा गवां पुष्करम् अभ्ययात् ॥bṛhadaśva uvāca evaṃ sa samayaṃ kṛtvā dvāpareṇa kaliḥ saha || ājagāma tatas tatra yatra rājā sa naiṣadhaḥ || sa nityam antaraprekṣī niṣadheṣv avasac ciram || athāsya dvādaśe varṣe dadarśa kalir antaram || kṛtvā mūtram upaspṛśya saṃdhyām āste sma naiṣadhaḥ || akṛtvā pādayoḥ śaucaṃ tatrainaṃ kalir āviśat || sa samāviśya tu nalaṃ samīpaṃ puṣkarasya ha || gatvā puṣkaram āhedam ehi dīvya nalena vai || akṣadyūte nalaṃ jetā bhavān hi sahito mayā || niṣadhān pratipadyasva jitvā rājan nalaṃ nṛpam || evam uktas tu kalinā puṣkaro nalam abhyayāt || kaliś caiva vṛṣo bhūtvā gavāṃ puṣkaram abhyayāt ||Кали заключает соглашение с Двапарой, долго ждёт в Нишадхах и на двенадцатом году находит у Налы малый промах в чистоте после мочеиспускания и сандхьи, входит в него и подстрекает Пушкару играть.

Translation

Брихадэшва сказал: «Заключив такой договор с Двапарой, Кали пришёл туда, где был царь Нишадхи. Он долго жил в Нишадхах, всегда высматривая щель, и на двенадцатом году нашёл её. Однажды Нала, совершив мочеиспускание и омовение, сел к сандхье, не очистив стопы; тогда Кали вошёл в него. Войдя в Налу, он пошёл к Пушкаре и сказал: “Иди, играй с Налой. В игре в кости ты победишь его, потому что я буду с тобой. Победив царя Налу, завладей Нишадхами”. Пушкара пошёл к Нале, а Кали, став быком, пришёл к Пушкаре среди скота».

Commentary

Падение начинается с малого нарушения чистоты, но Махабхарата не сводит всё к внешнему правилу. Невнимательность открывает дверь той силе, которая давно ждала доступа к уму.

Version

91b4d2e76f9c · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC