Mahabharata 3.56.7-18

Devanāgarī

आसाद्य तु नलं वीरं पुष्करः परवीरहा ॥
दीव्यावेत्य् अब्रवीद् भ्राता वृषेणेति मुहुर् मुहुः ॥
न चक्षमे ततो राजा समाह्वानं महामनाः ॥
वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः पणकालम् अमन्यत ॥
हिरण्यस्य सुवर्णस्य यानयुग्यस्य वाससाम् ॥
आविष्टः कलिना द्यूते जीयते स्म नलस् तदा ॥
तम् अक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश् चन ॥
निवारणे ऽभवच् छक्तो दीव्यमानम् अचेतसम् ॥
ततः पौरजनः सर्वो मन्त्रिभिः सह भारत ॥
राजानं द्रष्टुम् आगच्छन् निवारयितुम् आतुरम् ॥
ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत् ॥
एष पौरजनः सर्वो द्वारि तिष्ठति कार्यवान् ॥
निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः ॥
अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः ॥
ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ॥
उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना ॥
राजन् पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुर् अवस्थितः ॥
मन्त्रिभिः सहितः सर्वै राजभक्तिपुरस्कृतः ॥
तं द्रष्टुम् अर्हसीत्य् एवं पुनः पुनर् अभाषत ॥
तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं सुमध्यमाम् ॥
आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किं चन ॥
ततस् ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः ॥
नायम् अस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुर् आलयान् ॥
तथा तद् अभवद् द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ॥
युधिष्ठिर बहून् मासान् पुण्यश्लोकस् त्व् अजीयत ॥

Transliteration (IAST)

āsādya tu nalaṃ vīraṃ puṣkaraḥ paravīrahā ||
dīvyāvety abravīd bhrātā vṛṣeṇeti muhur muhuḥ ||
na cakṣame tato rājā samāhvānaṃ mahāmanāḥ ||
vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ paṇakālam amanyata ||
hiraṇyasya suvarṇasya yānayugyasya vāsasām ||
āviṣṭaḥ kalinā dyūte jīyate sma nalas tadā ||
tam akṣamadasaṃmattaṃ suhṛdāṃ na tu kaś cana ||
nivāraṇe 'bhavac chakto dīvyamānam acetasam ||
tataḥ paurajanaḥ sarvo mantribhiḥ saha bhārata ||
rājānaṃ draṣṭum āgacchan nivārayitum āturam ||
tataḥ sūta upāgamya damayantyai nyavedayat ||
eṣa paurajanaḥ sarvo dvāri tiṣṭhati kāryavān ||
nivedyatāṃ naiṣadhāya sarvāḥ prakṛtayaḥ sthitāḥ ||
amṛṣyamāṇā vyasanaṃ rājño dharmārthadarśinaḥ ||
tataḥ sā bāṣpakalayā vācā duḥkhena karśitā ||
uvāca naiṣadhaṃ bhaimī śokopahatacetanā ||
rājan paurajano dvāri tvāṃ didṛkṣur avasthitaḥ ||
mantribhiḥ sahitaḥ sarvai rājabhaktipuraskṛtaḥ ||
taṃ draṣṭum arhasīty evaṃ punaḥ punar abhāṣata ||
tāṃ tathā rucirāpāṅgīṃ vilapantīṃ sumadhyamām ||
āviṣṭaḥ kalinā rājā nābhyabhāṣata kiṃ cana ||
tatas te mantriṇaḥ sarve te caiva puravāsinaḥ ||
nāyam astīti duḥkhārtā vrīḍitā jagmur ālayān ||
tathā tad abhavad dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca ||
yudhiṣṭhira bahūn māsān puṇyaślokas tv ajīyata ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

आसाद्य तु नलं वीरं पुष्करः परवीरहा ॥ दीव्यावेत्य् अब्रवीद् भ्राता वृषेणेति मुहुर् मुहुः ॥ न चक्षमे ततो राजा समाह्वानं महामनाः ॥ वैदर्भ्याः प्रेक्षमाणायाः पणकालम् अमन्यत ॥ हिरण्यस्य सुवर्णस्य यानयुग्यस्य वाससाम् ॥ आविष्टः कलिना द्यूते जीयते स्म नलस् तदा ॥ तम् अक्षमदसंमत्तं सुहृदां न तु कश् चन ॥ निवारणे ऽभवच् छक्तो दीव्यमानम् अचेतसम् ॥ ततः पौरजनः सर्वो मन्त्रिभिः सह भारत ॥ राजानं द्रष्टुम् आगच्छन् निवारयितुम् आतुरम् ॥ ततः सूत उपागम्य दमयन्त्यै न्यवेदयत् ॥ एष पौरजनः सर्वो द्वारि तिष्ठति कार्यवान् ॥ निवेद्यतां नैषधाय सर्वाः प्रकृतयः स्थिताः ॥ अमृष्यमाणा व्यसनं राज्ञो धर्मार्थदर्शिनः ॥ ततः सा बाष्पकलया वाचा दुःखेन कर्शिता ॥ उवाच नैषधं भैमी शोकोपहतचेतना ॥ राजन् पौरजनो द्वारि त्वां दिदृक्षुर् अवस्थितः ॥ मन्त्रिभिः सहितः सर्वै राजभक्तिपुरस्कृतः ॥ तं द्रष्टुम् अर्हसीत्य् एवं पुनः पुनर् अभाषत ॥ तां तथा रुचिरापाङ्गीं विलपन्तीं सुमध्यमाम् ॥ आविष्टः कलिना राजा नाभ्यभाषत किं चन ॥ ततस् ते मन्त्रिणः सर्वे ते चैव पुरवासिनः ॥ नायम् अस्तीति दुःखार्ता व्रीडिता जग्मुर् आलयान् ॥ तथा तद् अभवद् द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ॥ युधिष्ठिर बहून् मासान् पुण्यश्लोकस् त्व् अजीयत ॥āsādya tu nalaṃ vīraṃ puṣkaraḥ paravīrahā || dīvyāvety abravīd bhrātā vṛṣeṇeti muhur muhuḥ || na cakṣame tato rājā samāhvānaṃ mahāmanāḥ || vaidarbhyāḥ prekṣamāṇāyāḥ paṇakālam amanyata || hiraṇyasya suvarṇasya yānayugyasya vāsasām || āviṣṭaḥ kalinā dyūte jīyate sma nalas tadā || tam akṣamadasaṃmattaṃ suhṛdāṃ na tu kaś cana || nivāraṇe 'bhavac chakto dīvyamānam acetasam || tataḥ paurajanaḥ sarvo mantribhiḥ saha bhārata || rājānaṃ draṣṭum āgacchan nivārayitum āturam || tataḥ sūta upāgamya damayantyai nyavedayat || eṣa paurajanaḥ sarvo dvāri tiṣṭhati kāryavān || nivedyatāṃ naiṣadhāya sarvāḥ prakṛtayaḥ sthitāḥ || amṛṣyamāṇā vyasanaṃ rājño dharmārthadarśinaḥ || tataḥ sā bāṣpakalayā vācā duḥkhena karśitā || uvāca naiṣadhaṃ bhaimī śokopahatacetanā || rājan paurajano dvāri tvāṃ didṛkṣur avasthitaḥ || mantribhiḥ sahitaḥ sarvai rājabhaktipuraskṛtaḥ || taṃ draṣṭum arhasīty evaṃ punaḥ punar abhāṣata || tāṃ tathā rucirāpāṅgīṃ vilapantīṃ sumadhyamām || āviṣṭaḥ kalinā rājā nābhyabhāṣata kiṃ cana || tatas te mantriṇaḥ sarve te caiva puravāsinaḥ || nāyam astīti duḥkhārtā vrīḍitā jagmur ālayān || tathā tad abhavad dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca || yudhiṣṭhira bahūn māsān puṇyaślokas tv ajīyata ||Пушкара снова и снова вызывает Налу на игру; Нала, одержимый Кали, играет на золото, колесницы, одежды и проигрывает, не слушает друзей, горожан, министров и плачущую Дамаянти, пока много месяцев Пушкара побеждает Пуньяшлоку.

Translation

Пушкара, брат Налы и губитель вражеских героев, пришёл к Нале и снова и снова говорил: «Играй со мной, с быком как ставкой». Великодушный царь, на глазах у Вайдарбхи, не вынес вызова и решил, что пришло время ставки. Одержимый Кали, Нала стал проигрывать в кости золото, богатство, колесницы, упряжь и одежды. Никто из друзей не мог остановить его, обезумевшего от игры и лишённого ясного ума. Все горожане вместе с министрами пришли увидеть царя и удержать его. Возничий сообщил Дамаянти: “Все жители стоят у ворот; пусть Нишадха узнает, что все подданные пришли, не вынося беды царя, знающего дхарму и артху”. Дамаянти, истощённая горем, со слезами сказала Нале: “Царь, у ворот стоят горожане со всеми министрами, преданные тебе; ты должен увидеть их”. Она повторяла это снова и снова. Но царь, одержимый Кали, ничего не ответил прекрасной Дамаянти, когда она плакала. Тогда министры и горожане, страдая и стыдясь, ушли домой, говоря: “Это уже не он”. Так игра Пушкары и Налы продолжалась многие месяцы, и Пуньяшлока проигрывал».

Commentary

Одержимость узнаётся по глухоте к тем, кто любит и предупреждает. Нала ещё жив, но подданные уже говорят: “Это не он”, потому что разум царя перестал быть доступен дхарме.

Version

32cbe2e47532 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC