Mahabharata 3.57.1-10

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम् ॥
उन्मत्तवद् अनुन्मत्ता देवने गतचेतसम् ॥
भयशोकसमाविष्टा राजन् भीमसुता ततः ॥
चिन्तयाम् आस तत् कार्यं सुमहत् पार्थिवं प्रति ॥
सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम् ॥
नलं च हृतसर्वस्वम् उपलभ्येदम् अब्रवीत् ॥
बृहत्सेने व्रजामात्यान् आनाय्य नलशासनात् ॥
आचक्ष्व यद् धृतं द्रव्यम् अवशिष्टं च यद् वसु ॥
ततस् ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम् ॥
अपि नो भागधेयं स्याद् इत्य् उक्त्वा पुनर् आव्रजन् ॥
तास् तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः ॥
न्यवेदयद् भीमसुता न च तत् प्रत्यनन्दत ॥
वाक्यम् अप्रतिनन्दन्तं भर्तारम् अभिवीक्ष्य सा ॥
दमयन्ती पुनर् वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह ॥
निशम्य सततं चाक्षान् पुण्यश्लोकपराङ्मुखान् ॥
नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनर् उवाच ह ॥
बृहत्सेने पुनर् गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात् ॥
सूतम् आनय कल्याणि महत् कार्यम् उपस्थितम् ॥
बृहत्सेना तु तच् छ्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम् ॥
वार्ष्णेयम् आनयाम् आस पुरुषैर् आप्तकारिभिः ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśva uvāca
damayantī tato dṛṣṭvā puṇyaślokaṃ narādhipam ||
unmattavad anunmattā devane gatacetasam ||
bhayaśokasamāviṣṭā rājan bhīmasutā tataḥ ||
cintayām āsa tat kāryaṃ sumahat pārthivaṃ prati ||
sā śaṅkamānā tatpāpaṃ cikīrṣantī ca tatpriyam ||
nalaṃ ca hṛtasarvasvam upalabhyedam abravīt ||
bṛhatsene vrajāmātyān ānāyya nalaśāsanāt ||
ācakṣva yad dhṛtaṃ dravyam avaśiṣṭaṃ ca yad vasu ||
tatas te mantriṇaḥ sarve vijñāya nalaśāsanam ||
api no bhāgadheyaṃ syād ity uktvā punar āvrajan ||
tās tu sarvāḥ prakṛtayo dvitīyaṃ samupasthitāḥ ||
nyavedayad bhīmasutā na ca tat pratyanandata ||
vākyam apratinandantaṃ bhartāram abhivīkṣya sā ||
damayantī punar veśma vrīḍitā praviveśa ha ||
niśamya satataṃ cākṣān puṇyaślokaparāṅmukhān ||
nalaṃ ca hṛtasarvasvaṃ dhātrīṃ punar uvāca ha ||
bṛhatsene punar gaccha vārṣṇeyaṃ nalaśāsanāt ||
sūtam ānaya kalyāṇi mahat kāryam upasthitam ||
bṛhatsenā tu tac chrutvā damayantyāḥ prabhāṣitam ||
vārṣṇeyam ānayām āsa puruṣair āptakāribhiḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्व उवाच दमयन्ती ततो दृष्ट्वा पुण्यश्लोकं नराधिपम् ॥ उन्मत्तवद् अनुन्मत्ता देवने गतचेतसम् ॥ भयशोकसमाविष्टा राजन् भीमसुता ततः ॥ चिन्तयाम् आस तत् कार्यं सुमहत् पार्थिवं प्रति ॥ सा शङ्कमाना तत्पापं चिकीर्षन्ती च तत्प्रियम् ॥ नलं च हृतसर्वस्वम् उपलभ्येदम् अब्रवीत् ॥ बृहत्सेने व्रजामात्यान् आनाय्य नलशासनात् ॥ आचक्ष्व यद् धृतं द्रव्यम् अवशिष्टं च यद् वसु ॥ ततस् ते मन्त्रिणः सर्वे विज्ञाय नलशासनम् ॥ अपि नो भागधेयं स्याद् इत्य् उक्त्वा पुनर् आव्रजन् ॥ तास् तु सर्वाः प्रकृतयो द्वितीयं समुपस्थिताः ॥ न्यवेदयद् भीमसुता न च तत् प्रत्यनन्दत ॥ वाक्यम् अप्रतिनन्दन्तं भर्तारम् अभिवीक्ष्य सा ॥ दमयन्ती पुनर् वेश्म व्रीडिता प्रविवेश ह ॥ निशम्य सततं चाक्षान् पुण्यश्लोकपराङ्मुखान् ॥ नलं च हृतसर्वस्वं धात्रीं पुनर् उवाच ह ॥ बृहत्सेने पुनर् गच्छ वार्ष्णेयं नलशासनात् ॥ सूतम् आनय कल्याणि महत् कार्यम् उपस्थितम् ॥ बृहत्सेना तु तच् छ्रुत्वा दमयन्त्याः प्रभाषितम् ॥ वार्ष्णेयम् आनयाम् आस पुरुषैर् आप्तकारिभिः ॥bṛhadaśva uvāca damayantī tato dṛṣṭvā puṇyaślokaṃ narādhipam || unmattavad anunmattā devane gatacetasam || bhayaśokasamāviṣṭā rājan bhīmasutā tataḥ || cintayām āsa tat kāryaṃ sumahat pārthivaṃ prati || sā śaṅkamānā tatpāpaṃ cikīrṣantī ca tatpriyam || nalaṃ ca hṛtasarvasvam upalabhyedam abravīt || bṛhatsene vrajāmātyān ānāyya nalaśāsanāt || ācakṣva yad dhṛtaṃ dravyam avaśiṣṭaṃ ca yad vasu || tatas te mantriṇaḥ sarve vijñāya nalaśāsanam || api no bhāgadheyaṃ syād ity uktvā punar āvrajan || tās tu sarvāḥ prakṛtayo dvitīyaṃ samupasthitāḥ || nyavedayad bhīmasutā na ca tat pratyanandata || vākyam apratinandantaṃ bhartāram abhivīkṣya sā || damayantī punar veśma vrīḍitā praviveśa ha || niśamya satataṃ cākṣān puṇyaślokaparāṅmukhān || nalaṃ ca hṛtasarvasvaṃ dhātrīṃ punar uvāca ha || bṛhatsene punar gaccha vārṣṇeyaṃ nalaśāsanāt || sūtam ānaya kalyāṇi mahat kāryam upasthitam || bṛhatsenā tu tac chrutvā damayantyāḥ prabhāṣitam || vārṣṇeyam ānayām āsa puruṣair āptakāribhiḥ ||Дамаянти видит Налу у игры как безумного, боится грядущего зла и велит Брихатсене позвать министров и узнать, что потеряно и что осталось; затем снова зовёт Варшнею.

Translation

Брихадэшва сказал: «Дамаянти увидела Пуньяшлоку, царя людей, словно безумного, хотя не безумного, с умом, ушедшим в игру. Охваченная страхом и горем, дочь Бхимы стала думать, что нужно сделать ради царя. Предчувствуя беду и желая ему блага, видя, что Нала потерял всё, она сказала: “Брихатсена, иди к министрам по приказу Налы и скажи им, что потеряно и какое имущество осталось”. Министры, узнав приказ Налы и надеясь, что ещё есть для них судьба, вернулись. Когда все подданные пришли второй раз, дочь Бхимы сообщила об этом, но Нала не одобрил её слов. Увидев, что муж не отвечает, Дамаянти со стыдом вернулась в дом. Постоянно слыша звук костей, отвернувшихся от Пуньяшлоки, и видя Налу, потерявшего всё, она снова сказала кормилице: “Брихатсена, иди опять. По приказу Налы приведи возничего Варшнею; наступило великое дело”».

Commentary

Дамаянти действует трезво там, где Нала потерял способность действовать. Верность жены здесь не пассивность, а защита будущего от разрушенного настоящего.

Version

427e02b91772 · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC