Mahabharata 3.57.11-18

Devanāgarī

वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया गिरा ॥
उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालम् अनिन्दिता ॥
जानीषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि ॥
तस्य त्वं विषमस्थस्य साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि ॥
यथा यथा हि नृपतिः पुष्करेणेह जीयते ॥
तथा तथास्य द्यूते वै रागो भूयो ऽभिवर्धते ॥
यथा च पुष्करस्याक्षा वर्तन्ते वशवर्तिनः ॥
तथा विपर्ययश् चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते ॥
सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथावन् न शृणोति च ॥
नूनं मन्ये न शेषो ऽस्ति नैषधस्य महात्मनः ॥
यत्र मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः ॥
शरणं त्वां प्रपन्नास्मि सारथे कुरु मद्वचः ॥
न हि मे शुध्यते भावः कदा चिद् विनशेद् इति ॥
नलस्य दयितान् अश्वान् योजयित्वा महाजवान् ॥
इदम् आरोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुम् अर्हसि ॥
मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा ॥
अश्वांश् चैतान् यथाकामं वस वान्यत्र गच्छ वा ॥

Transliteration (IAST)

vārṣṇeyaṃ tu tato bhaimī sāntvayañ ślakṣṇayā girā ||
uvāca deśakālajñā prāptakālam aninditā ||
jānīṣe tvaṃ yathā rājā samyagvṛttaḥ sadā tvayi ||
tasya tvaṃ viṣamasthasya sāhāyyaṃ kartum arhasi ||
yathā yathā hi nṛpatiḥ puṣkareṇeha jīyate ||
tathā tathāsya dyūte vai rāgo bhūyo 'bhivardhate ||
yathā ca puṣkarasyākṣā vartante vaśavartinaḥ ||
tathā viparyayaś cāpi nalasyākṣeṣu dṛśyate ||
suhṛtsvajanavākyāni yathāvan na śṛṇoti ca ||
nūnaṃ manye na śeṣo 'sti naiṣadhasya mahātmanaḥ ||
yatra me vacanaṃ rājā nābhinandati mohitaḥ ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannāsmi sārathe kuru madvacaḥ ||
na hi me śudhyate bhāvaḥ kadā cid vinaśed iti ||
nalasya dayitān aśvān yojayitvā mahājavān ||
idam āropya mithunaṃ kuṇḍinaṃ yātum arhasi ||
mama jñātiṣu nikṣipya dārakau syandanaṃ tathā ||
aśvāṃś caitān yathākāmaṃ vasa vānyatra gaccha vā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वार्ष्णेयं तु ततो भैमी सान्त्वयञ् श्लक्ष्णया गिरा ॥ उवाच देशकालज्ञा प्राप्तकालम् अनिन्दिता ॥ जानीषे त्वं यथा राजा सम्यग्वृत्तः सदा त्वयि ॥ तस्य त्वं विषमस्थस्य साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि ॥ यथा यथा हि नृपतिः पुष्करेणेह जीयते ॥ तथा तथास्य द्यूते वै रागो भूयो ऽभिवर्धते ॥ यथा च पुष्करस्याक्षा वर्तन्ते वशवर्तिनः ॥ तथा विपर्ययश् चापि नलस्याक्षेषु दृश्यते ॥ सुहृत्स्वजनवाक्यानि यथावन् न शृणोति च ॥ नूनं मन्ये न शेषो ऽस्ति नैषधस्य महात्मनः ॥ यत्र मे वचनं राजा नाभिनन्दति मोहितः ॥ शरणं त्वां प्रपन्नास्मि सारथे कुरु मद्वचः ॥ न हि मे शुध्यते भावः कदा चिद् विनशेद् इति ॥ नलस्य दयितान् अश्वान् योजयित्वा महाजवान् ॥ इदम् आरोप्य मिथुनं कुण्डिनं यातुम् अर्हसि ॥ मम ज्ञातिषु निक्षिप्य दारकौ स्यन्दनं तथा ॥ अश्वांश् चैतान् यथाकामं वस वान्यत्र गच्छ वा ॥vārṣṇeyaṃ tu tato bhaimī sāntvayañ ślakṣṇayā girā || uvāca deśakālajñā prāptakālam aninditā || jānīṣe tvaṃ yathā rājā samyagvṛttaḥ sadā tvayi || tasya tvaṃ viṣamasthasya sāhāyyaṃ kartum arhasi || yathā yathā hi nṛpatiḥ puṣkareṇeha jīyate || tathā tathāsya dyūte vai rāgo bhūyo 'bhivardhate || yathā ca puṣkarasyākṣā vartante vaśavartinaḥ || tathā viparyayaś cāpi nalasyākṣeṣu dṛśyate || suhṛtsvajanavākyāni yathāvan na śṛṇoti ca || nūnaṃ manye na śeṣo 'sti naiṣadhasya mahātmanaḥ || yatra me vacanaṃ rājā nābhinandati mohitaḥ || śaraṇaṃ tvāṃ prapannāsmi sārathe kuru madvacaḥ || na hi me śudhyate bhāvaḥ kadā cid vinaśed iti || nalasya dayitān aśvān yojayitvā mahājavān || idam āropya mithunaṃ kuṇḍinaṃ yātum arhasi || mama jñātiṣu nikṣipya dārakau syandanaṃ tathā || aśvāṃś caitān yathākāmaṃ vasa vānyatra gaccha vā ||Дамаянти ласково говорит Варшнее, что царь всегда был добр к нему, и теперь он должен помочь: Нала всё больше привязан к игре, кости повинуются Пушкаре, Нала не слушает друзей; она просит увезти детей в Кундину к её родным.

Translation

Когда Брихатсена привела Варшнею надёжными людьми, Бхаими ласково сказала ему, зная время и место: «Ты знаешь, как царь всегда правильно относился к тебе. Теперь, когда он в беде, ты должен помочь ему. Чем больше царь проигрывает Пушкаре, тем сильнее растёт его привязанность к игре. Кости повинуются Пушкаре, а у Налы в них виден обратный ход. Он не слушает слов друзей и родных; думаю, у великого Нишадхи уже почти ничего не осталось. Даже моё слово, когда царь омрачён, он не принимает. Я прибегаю к тебе, возничий: исполни моё слово. Сердце моё не чисто от тревоги — он может погибнуть. Запряги любимых быстрых коней Налы, посади эту пару детей и отправляйся в Кундину. Оставь детей у моих родных, а также колесницу и коней; затем живи там, где пожелаешь, или иди куда хочешь».

Commentary

В бедствии Дамаянти прежде всего спасает детей. Её любовь к Нале не ослепляет её: она понимает, что надо вынести невинных за пределы надвигающегося краха.

Version

80c05d1fa81f · published Jun 18, 2026, 4:30:46 AM UTC