Mahabharata 3.68.13-19

Devanāgarī

एतच् छ्रुत्वाश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशां पते ॥
दमयन्ती रहो ऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभाषत ॥
अयम् अर्थो न संवेद्यो भीमे मातः कथं चन ॥
त्वत्संनिधौ समादेक्ष्ये सुदेवं द्विजसत्तमम् ॥
यथा न नृपतिर् भीमः प्रतिपद्येत मे मतम् ॥
तथा त्वया प्रयत्तव्यं मम चेत् प्रियम् इच्छसि ॥
यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान् ॥
तेनैव मङ्गलेनाशु सुदेवो यातु माचिरम् ॥
समानेतुं नलं मातर् अयोध्यां नगरीम् इतः ॥
विश्रान्तं च ततः पश्चात् पर्णादं द्विजसत्तमम् ॥
अर्चयाम् आस वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥
नले चेहागते विप्र भूयो दास्यामि ते वसु ॥
त्वया हि मे बहु कृतं यथा नान्यः करिष्यति ॥
यद् भर्त्राहं समेष्यामि शीघ्रम् एव द्विजोत्तम ॥
एवम् उक्तो ऽर्चयित्वा ताम् आशीर्वादैः सुमङ्गलैः ॥
गृहान् उपययौ चापि कृतार्थः स महामनाः ॥

Transliteration (IAST)

etac chrutvāśrupūrṇākṣī parṇādasya viśāṃ pate ||
damayantī raho 'bhyetya mātaraṃ pratyabhāṣata ||
ayam artho na saṃvedyo bhīme mātaḥ kathaṃ cana ||
tvatsaṃnidhau samādekṣye sudevaṃ dvijasattamam ||
yathā na nṛpatir bhīmaḥ pratipadyeta me matam ||
tathā tvayā prayattavyaṃ mama cet priyam icchasi ||
yathā cāhaṃ samānītā sudevenāśu bāndhavān ||
tenaiva maṅgalenāśu sudevo yātu māciram ||
samānetuṃ nalaṃ mātar ayodhyāṃ nagarīm itaḥ ||
viśrāntaṃ ca tataḥ paścāt parṇādaṃ dvijasattamam ||
arcayām āsa vaidarbhī dhanenātīva bhāminī ||
nale cehāgate vipra bhūyo dāsyāmi te vasu ||
tvayā hi me bahu kṛtaṃ yathā nānyaḥ kariṣyati ||
yad bhartrāhaṃ sameṣyāmi śīghram eva dvijottama ||
evam ukto 'rcayitvā tām āśīrvādaiḥ sumaṅgalaiḥ ||
gṛhān upayayau cāpi kṛtārthaḥ sa mahāmanāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

एतच् छ्रुत्वाश्रुपूर्णाक्षी पर्णादस्य विशां पते ॥ दमयन्ती रहो ऽभ्येत्य मातरं प्रत्यभाषत ॥ अयम् अर्थो न संवेद्यो भीमे मातः कथं चन ॥ त्वत्संनिधौ समादेक्ष्ये सुदेवं द्विजसत्तमम् ॥ यथा न नृपतिर् भीमः प्रतिपद्येत मे मतम् ॥ तथा त्वया प्रयत्तव्यं मम चेत् प्रियम् इच्छसि ॥ यथा चाहं समानीता सुदेवेनाशु बान्धवान् ॥ तेनैव मङ्गलेनाशु सुदेवो यातु माचिरम् ॥ समानेतुं नलं मातर् अयोध्यां नगरीम् इतः ॥ विश्रान्तं च ततः पश्चात् पर्णादं द्विजसत्तमम् ॥ अर्चयाम् आस वैदर्भी धनेनातीव भामिनी ॥ नले चेहागते विप्र भूयो दास्यामि ते वसु ॥ त्वया हि मे बहु कृतं यथा नान्यः करिष्यति ॥ यद् भर्त्राहं समेष्यामि शीघ्रम् एव द्विजोत्तम ॥ एवम् उक्तो ऽर्चयित्वा ताम् आशीर्वादैः सुमङ्गलैः ॥ गृहान् उपययौ चापि कृतार्थः स महामनाः ॥etac chrutvāśrupūrṇākṣī parṇādasya viśāṃ pate || damayantī raho 'bhyetya mātaraṃ pratyabhāṣata || ayam artho na saṃvedyo bhīme mātaḥ kathaṃ cana || tvatsaṃnidhau samādekṣye sudevaṃ dvijasattamam || yathā na nṛpatir bhīmaḥ pratipadyeta me matam || tathā tvayā prayattavyaṃ mama cet priyam icchasi || yathā cāhaṃ samānītā sudevenāśu bāndhavān || tenaiva maṅgalenāśu sudevo yātu māciram || samānetuṃ nalaṃ mātar ayodhyāṃ nagarīm itaḥ || viśrāntaṃ ca tataḥ paścāt parṇādaṃ dvijasattamam || arcayām āsa vaidarbhī dhanenātīva bhāminī || nale cehāgate vipra bhūyo dāsyāmi te vasu || tvayā hi me bahu kṛtaṃ yathā nānyaḥ kariṣyati || yad bhartrāhaṃ sameṣyāmi śīghram eva dvijottama || evam ukto 'rcayitvā tām āśīrvādaiḥ sumaṅgalaiḥ || gṛhān upayayau cāpi kṛtārthaḥ sa mahāmanāḥ ||Hearing this, Damayanti, with tears in her eyes, secretly tells her mother that Bhima must not know of her plan; Sudeva must set out for Ayodhya at once, just as he once brought her home, to bring Nala back, and she rewards Parnada generously and promises even more upon Nala's return.

Translation

Hearing this, lord of the people, Damayanti, her eyes filled with tears, came to her mother in private and said: "Mother, this matter must not be known to Bhima under any circumstance. In your presence I will give my instruction to Sudeva, the finest of brahmins. If you wish me well, see to it that King Bhima does not learn of my intent. Just as by that same good deed Sudeva swiftly brought me back to my kin, let him, by that same merit, set out at once and without delay from this Ayodhya to bring back Nala." Then the lady of Vidarbha honored Parnada, the finest of brahmins, once he had rested, with abundant wealth, saying: "When Nala comes here, I will give you still more. You have done for me what no one else would do: because of you I shall soon be reunited with my husband." Thus addressed and honored, blessed by her with auspicious words, the great-hearted Parnada returned home, his purpose fulfilled.

Commentary

Damayanti understands that the direct search has already yielded a trace, and now a subtler test is needed. Her resolve joins itself to caution.

Version

47e9646569a9 · published Jul 16, 2026, 4:58:37 PM UTC

Available inRUEN