Mahabharata 3.68.20-24

Devanāgarī

ततश् चानाय्य तं विप्रं दमयन्ती युधिष्ठिर ॥
अब्रवीत् संनिधौ मातुर् दुःखशोकसमन्विता ॥
गत्वा सुदेव नगरीम् अयोध्यावासिनं नृपम् ॥
ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिम् अन्यं चिकीर्षती ॥
आस्थास्यति पुनर् भैमी दमयन्ती स्वयंवरम् ॥
तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश् च सर्वशः ॥
यथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति ॥
यदि संभावनीयं ते गच्छ शीघ्रम् अरिंदम ॥
सूर्योदये द्वितीयं सा भर्तारं वरयिष्यति ॥
न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन् मृतो ऽपि वा ॥
एवं तया यथोक्तं वै गत्वा राजानम् अब्रवीत् ॥
ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस् तदा ॥

Transliteration (IAST)

tataś cānāyya taṃ vipraṃ damayantī yudhiṣṭhira ||
abravīt saṃnidhau mātur duḥkhaśokasamanvitā ||
gatvā sudeva nagarīm ayodhyāvāsinaṃ nṛpam ||
ṛtuparṇaṃ vaco brūhi patim anyaṃ cikīrṣatī ||
āsthāsyati punar bhaimī damayantī svayaṃvaram ||
tatra gacchanti rājāno rājaputrāś ca sarvaśaḥ ||
yathā ca gaṇitaḥ kālaḥ śvobhūte sa bhaviṣyati ||
yadi saṃbhāvanīyaṃ te gaccha śīghram ariṃdama ||
sūryodaye dvitīyaṃ sā bhartāraṃ varayiṣyati ||
na hi sa jñāyate vīro nalo jīvan mṛto 'pi vā ||
evaṃ tayā yathoktaṃ vai gatvā rājānam abravīt ||
ṛtuparṇaṃ mahārāja sudevo brāhmaṇas tadā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

ततश् चानाय्य तं विप्रं दमयन्ती युधिष्ठिर ॥ अब्रवीत् संनिधौ मातुर् दुःखशोकसमन्विता ॥ गत्वा सुदेव नगरीम् अयोध्यावासिनं नृपम् ॥ ऋतुपर्णं वचो ब्रूहि पतिम् अन्यं चिकीर्षती ॥ आस्थास्यति पुनर् भैमी दमयन्ती स्वयंवरम् ॥ तत्र गच्छन्ति राजानो राजपुत्राश् च सर्वशः ॥ यथा च गणितः कालः श्वोभूते स भविष्यति ॥ यदि संभावनीयं ते गच्छ शीघ्रम् अरिंदम ॥ सूर्योदये द्वितीयं सा भर्तारं वरयिष्यति ॥ न हि स ज्ञायते वीरो नलो जीवन् मृतो ऽपि वा ॥ एवं तया यथोक्तं वै गत्वा राजानम् अब्रवीत् ॥ ऋतुपर्णं महाराज सुदेवो ब्राह्मणस् तदा ॥tataś cānāyya taṃ vipraṃ damayantī yudhiṣṭhira || abravīt saṃnidhau mātur duḥkhaśokasamanvitā || gatvā sudeva nagarīm ayodhyāvāsinaṃ nṛpam || ṛtuparṇaṃ vaco brūhi patim anyaṃ cikīrṣatī || āsthāsyati punar bhaimī damayantī svayaṃvaram || tatra gacchanti rājāno rājaputrāś ca sarvaśaḥ || yathā ca gaṇitaḥ kālaḥ śvobhūte sa bhaviṣyati || yadi saṃbhāvanīyaṃ te gaccha śīghram ariṃdama || sūryodaye dvitīyaṃ sā bhartāraṃ varayiṣyati || na hi sa jñāyate vīro nalo jīvan mṛto 'pi vā || evaṃ tayā yathoktaṃ vai gatvā rājānam abravīt || ṛtuparṇaṃ mahārāja sudevo brāhmaṇas tadā ||Дамаянти зовёт Судеву и в присутствии матери, охваченная горем, велит ему идти в Айодхью к Ритупарне и сказать, что Дамаянти собирается выбрать другого мужа на новой сваямваре завтра на восходе, потому что неизвестно, жив Нала или нет.

Translation

Затем Дамаянти позвала Судеву и в присутствии матери, охваченная горем, сказала: «Судева, иди в город Айодхью к царю Ритупарне и скажи ему: ‘Бхаими Дамаянти хочет взять другого мужа и снова устроит сваямвару. Туда идут все цари и царевичи. Срок уже назначен: это будет завтра. Если считаешь возможным, спеши, губитель врагов. На восходе солнца она выберет второго мужа, ибо неизвестно, жив ли герой Нала или умер’». Судева пошёл и передал эти слова царю Ритупарне так, как Дамаянти велела.

Commentary

Дамаянти посылает ложную весть не ради измены, а ради узнавания. Она знает, что если в Бахуке скрыт Нала, такая новость заставит сердце выдать себя.

Version

a23c0f5adc8f · published Jun 18, 2026, 4:37:26 AM UTC