Mahabharata 3.71.8-16

Devanāgarī

दमयन्त्य् उवाच
यथासौ रथनिर्घोषः पूरयन्न् इव मेदिनीम् ॥
मम ह्लादयते चेतो नल एष महीपतिः ॥
अद्य चन्द्राभवक्त्रं तं न पश्यामि नलं यदि ॥
असंख्येयगुणं वीरं विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥
यदि वै तस्य वीरस्य बाह्वोर् नाद्याहम् अन्तरम् ॥
प्रविशामि सुखस्पर्शं विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥
यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ॥
अद्य चामीकरप्रख्यो विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥
यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणवारणः ॥
नाभिगच्छति राजेन्द्रो विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥
न स्मराम्य् अनृतं किं चिन् न स्मराम्य् अनुपाकृतम् ॥
न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्व् अपि महात्मनः ॥
प्रभुः क्षमावान् वीरश् च मृदुर् दान्तो जितेन्द्रियः ॥
रहो ऽनीचानुवर्ती च क्लीबवन् मम नैषधः ॥
गुणांस् तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ॥
हृदयं दीर्यत इदं शोकात् प्रियविनाकृतम् ॥
बृहदश्व उवाच
एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ॥
आरुरोह महद् वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥

Transliteration (IAST)

damayanty uvāca
yathāsau rathanirghoṣaḥ pūrayann iva medinīm ||
mama hlādayate ceto nala eṣa mahīpatiḥ ||
adya candrābhavaktraṃ taṃ na paśyāmi nalaṃ yadi ||
asaṃkhyeyaguṇaṃ vīraṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam ||
yadi vai tasya vīrasya bāhvor nādyāham antaram ||
praviśāmi sukhasparśaṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam ||
yadi māṃ meghanirghoṣo nopagacchati naiṣadhaḥ ||
adya cāmīkaraprakhyo vinaśiṣyāmy asaṃśayam ||
yadi māṃ siṃhavikrānto mattavāraṇavāraṇaḥ ||
nābhigacchati rājendro vinaśiṣyāmy asaṃśayam ||
na smarāmy anṛtaṃ kiṃ cin na smarāmy anupākṛtam ||
na ca paryuṣitaṃ vākyaṃ svaireṣv api mahātmanaḥ ||
prabhuḥ kṣamāvān vīraś ca mṛdur dānto jitendriyaḥ ||
raho 'nīcānuvartī ca klībavan mama naiṣadhaḥ ||
guṇāṃs tasya smarantyā me tatparāyā divāniśam ||
hṛdayaṃ dīryata idaṃ śokāt priyavinākṛtam ||
bṛhadaśva uvāca
evaṃ vilapamānā sā naṣṭasaṃjñeva bhārata ||
āruroha mahad veśma puṇyaślokadidṛkṣayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दमयन्त्य् उवाच यथासौ रथनिर्घोषः पूरयन्न् इव मेदिनीम् ॥ मम ह्लादयते चेतो नल एष महीपतिः ॥ अद्य चन्द्राभवक्त्रं तं न पश्यामि नलं यदि ॥ असंख्येयगुणं वीरं विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥ यदि वै तस्य वीरस्य बाह्वोर् नाद्याहम् अन्तरम् ॥ प्रविशामि सुखस्पर्शं विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥ यदि मां मेघनिर्घोषो नोपगच्छति नैषधः ॥ अद्य चामीकरप्रख्यो विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥ यदि मां सिंहविक्रान्तो मत्तवारणवारणः ॥ नाभिगच्छति राजेन्द्रो विनशिष्याम्य् असंशयम् ॥ न स्मराम्य् अनृतं किं चिन् न स्मराम्य् अनुपाकृतम् ॥ न च पर्युषितं वाक्यं स्वैरेष्व् अपि महात्मनः ॥ प्रभुः क्षमावान् वीरश् च मृदुर् दान्तो जितेन्द्रियः ॥ रहो ऽनीचानुवर्ती च क्लीबवन् मम नैषधः ॥ गुणांस् तस्य स्मरन्त्या मे तत्पराया दिवानिशम् ॥ हृदयं दीर्यत इदं शोकात् प्रियविनाकृतम् ॥ बृहदश्व उवाच एवं विलपमाना सा नष्टसंज्ञेव भारत ॥ आरुरोह महद् वेश्म पुण्यश्लोकदिदृक्षया ॥damayanty uvāca yathāsau rathanirghoṣaḥ pūrayann iva medinīm || mama hlādayate ceto nala eṣa mahīpatiḥ || adya candrābhavaktraṃ taṃ na paśyāmi nalaṃ yadi || asaṃkhyeyaguṇaṃ vīraṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam || yadi vai tasya vīrasya bāhvor nādyāham antaram || praviśāmi sukhasparśaṃ vinaśiṣyāmy asaṃśayam || yadi māṃ meghanirghoṣo nopagacchati naiṣadhaḥ || adya cāmīkaraprakhyo vinaśiṣyāmy asaṃśayam || yadi māṃ siṃhavikrānto mattavāraṇavāraṇaḥ || nābhigacchati rājendro vinaśiṣyāmy asaṃśayam || na smarāmy anṛtaṃ kiṃ cin na smarāmy anupākṛtam || na ca paryuṣitaṃ vākyaṃ svaireṣv api mahātmanaḥ || prabhuḥ kṣamāvān vīraś ca mṛdur dānto jitendriyaḥ || raho 'nīcānuvartī ca klībavan mama naiṣadhaḥ || guṇāṃs tasya smarantyā me tatparāyā divāniśam || hṛdayaṃ dīryata idaṃ śokāt priyavinākṛtam || bṛhadaśva uvāca evaṃ vilapamānā sā naṣṭasaṃjñeva bhārata || āruroha mahad veśma puṇyaślokadidṛkṣayā ||Дамаянти говорит, что этот грохот наполняет её сердце радостью как знак Налы; если она не увидит его луноликого и не войдёт в объятия героя, то погибнет; вспоминая его правдивость, мягкость, самообладание и качества, она теряет сознание от скорби и поднимается на высокий дом.

Translation

Дамаянти сказала: «Этот грохот колесницы, словно наполняющий землю, радует моё сердце: это царь Нала. Если сегодня я не увижу его, луноликого, героя с неисчислимыми качествами, я несомненно погибну. Если не войду сегодня в объятия этого героя, не почувствую мягкое касание его рук, я погибну. Если Нишадха, подобный золоту и гремящий как облако, не придёт ко мне сегодня, я погибну. Я не помню в нём ни лжи, ни неблагодарности, ни пустого слова даже в частной жизни. Мой Нишадха — владыка, терпеливый, герой, мягкий, обузданный, владеющий чувствами, в уединении смиренный, как робкий. Вспоминая его качества днём и ночью, моё сердце, лишённое любимого, разрывается от скорби». Так плача и словно теряя сознание, она поднялась на высокий дом, желая увидеть Пуньяшлоку.

Commentary

Её память о Нале не ограничивается внешностью: она перечисляет нравственные качества. Любовь здесь держится на истине характера.

Version

cbcf2876cbcc · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC