Mahabharata 3.72.1-7

Devanāgarī

दमयन्त्य् उवाच
गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः ॥
उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः ॥
अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वं समाहिता ॥
पृच्छेथाः पुरुषं ह्य् एनं यथातत्त्वम् अनिन्दिते ॥
अत्र मे महती शङ्का भवेद् एष नलो नृपः ॥
तथा च मे मनस्तुष्टिर् हृदयस्य च निर्वृतिः ॥
ब्रूयाश् चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा ॥
प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुध्येथास् त्वम् अनिन्दिते ॥
बृहदश्व उवाच
एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकम् अब्रवीत् ॥
दमयन्त्य् अपि कल्याणी प्रासादस्थान्ववैक्षत ॥
केशिन्य् उवाच
स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्य् अहम् ॥
दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ ॥
कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थम् इह चागताः ॥
तत् त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुम् इच्छति ॥

Transliteration (IAST)

damayanty uvāca
gaccha keśini jānīhi ka eṣa rathavāhakaḥ ||
upaviṣṭo rathopasthe vikṛto hrasvabāhukaḥ ||
abhyetya kuśalaṃ bhadre mṛdupūrvaṃ samāhitā ||
pṛcchethāḥ puruṣaṃ hy enaṃ yathātattvam anindite ||
atra me mahatī śaṅkā bhaved eṣa nalo nṛpaḥ ||
tathā ca me manastuṣṭir hṛdayasya ca nirvṛtiḥ ||
brūyāś cainaṃ kathānte tvaṃ parṇādavacanaṃ yathā ||
prativākyaṃ ca suśroṇi budhyethās tvam anindite ||
bṛhadaśva uvāca
evaṃ samāhitā gatvā dūtī bāhukam abravīt ||
damayanty api kalyāṇī prāsādasthānvavaikṣata ||
keśiny uvāca
svāgataṃ te manuṣyendra kuśalaṃ te bravīmy aham ||
damayantyā vacaḥ sādhu nibodha puruṣarṣabha ||
kadā vai prasthitā yūyaṃ kimartham iha cāgatāḥ ||
tat tvaṃ brūhi yathānyāyaṃ vaidarbhī śrotum icchati ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दमयन्त्य् उवाच गच्छ केशिनि जानीहि क एष रथवाहकः ॥ उपविष्टो रथोपस्थे विकृतो ह्रस्वबाहुकः ॥ अभ्येत्य कुशलं भद्रे मृदुपूर्वं समाहिता ॥ पृच्छेथाः पुरुषं ह्य् एनं यथातत्त्वम् अनिन्दिते ॥ अत्र मे महती शङ्का भवेद् एष नलो नृपः ॥ तथा च मे मनस्तुष्टिर् हृदयस्य च निर्वृतिः ॥ ब्रूयाश् चैनं कथान्ते त्वं पर्णादवचनं यथा ॥ प्रतिवाक्यं च सुश्रोणि बुध्येथास् त्वम् अनिन्दिते ॥ बृहदश्व उवाच एवं समाहिता गत्वा दूती बाहुकम् अब्रवीत् ॥ दमयन्त्य् अपि कल्याणी प्रासादस्थान्ववैक्षत ॥ केशिन्य् उवाच स्वागतं ते मनुष्येन्द्र कुशलं ते ब्रवीम्य् अहम् ॥ दमयन्त्या वचः साधु निबोध पुरुषर्षभ ॥ कदा वै प्रस्थिता यूयं किमर्थम् इह चागताः ॥ तत् त्वं ब्रूहि यथान्यायं वैदर्भी श्रोतुम् इच्छति ॥damayanty uvāca gaccha keśini jānīhi ka eṣa rathavāhakaḥ || upaviṣṭo rathopasthe vikṛto hrasvabāhukaḥ || abhyetya kuśalaṃ bhadre mṛdupūrvaṃ samāhitā || pṛcchethāḥ puruṣaṃ hy enaṃ yathātattvam anindite || atra me mahatī śaṅkā bhaved eṣa nalo nṛpaḥ || tathā ca me manastuṣṭir hṛdayasya ca nirvṛtiḥ || brūyāś cainaṃ kathānte tvaṃ parṇādavacanaṃ yathā || prativākyaṃ ca suśroṇi budhyethās tvam anindite || bṛhadaśva uvāca evaṃ samāhitā gatvā dūtī bāhukam abravīt || damayanty api kalyāṇī prāsādasthānvavaikṣata || keśiny uvāca svāgataṃ te manuṣyendra kuśalaṃ te bravīmy aham || damayantyā vacaḥ sādhu nibodha puruṣarṣabha || kadā vai prasthitā yūyaṃ kimartham iha cāgatāḥ || tat tvaṃ brūhi yathānyāyaṃ vaidarbhī śrotum icchati ||Дамаянти посылает Кешини узнать, кто этот искажённый короткорукий возничий на колеснице, мягко спросить его обо всём и в конце передать слова Парнады, чтобы уловить ответ.

Translation

Дамаянти сказала: «Иди, Кешини, узнай, кто этот возничий, сидящий на колеснице, искажённый, короткорукий. Подойди спокойно, мягко приветствуй его и расспроси, как должно. У меня великое подозрение: не царь ли Нала это? Моё сердце почему-то удовлетворено и успокоено. В конце разговора скажи ему слова Парнады и внимательно пойми его ответ». Кешини пошла, как было велено, а прекрасная Дамаянти смотрела с дворца.

Commentary

Дамаянти действует не порывом, а проверкой. Сердце уже узнало, но дхарма требует подтвердить истину.

Version

7a43e1a420ce · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC