Mahabharata 3.74.9-15

Devanāgarī

दृष्टपूर्वस् त्वया कश् चिद् धर्मज्ञो नाम बाहुक ॥
सुप्ताम् उत्सृज्य विपिने गतो यः पुरुषः स्त्रियम् ॥
अनागसं प्रियां भार्यां विजने श्रममोहिताम् ॥
अपहाय तु को गच्छेत् पुण्यश्लोकम् ऋते नलम् ॥
किं नु तस्य मया कार्यम् अपराद्धं महीपतेः ॥
यो माम् उत्सृज्य विपिने गतवान् निद्रया हृताम् ॥
साक्षाद् देवान् अपाहाय वृतो यः स मया पुरा ॥
अनुव्रतां साभिकामां पुत्रिणीं त्यक्तवान् कथम् ॥
अग्नौ पाणिगृहीतां च हंसानां वचने स्थिताम् ॥
भरिष्यामीति सत्यं च प्रतिश्रुत्य क्व तद् गतम् ॥
दमयन्त्या ब्रुवन्त्यास् तु सर्वम् एतद् अरिंदम ॥
शोकजं वारि नेत्राभ्याम् असुखं प्रास्रवद् बहु ॥
अतीव कृष्णताराभ्यां रक्तान्ताभ्यां जलं तु तत् ॥
परिस्रवन् नलो दृष्ट्वा शोकार्त इदम् अब्रवीत् ॥

Transliteration (IAST)

dṛṣṭapūrvas tvayā kaś cid dharmajño nāma bāhuka ||
suptām utsṛjya vipine gato yaḥ puruṣaḥ striyam ||
anāgasaṃ priyāṃ bhāryāṃ vijane śramamohitām ||
apahāya tu ko gacchet puṇyaślokam ṛte nalam ||
kiṃ nu tasya mayā kāryam aparāddhaṃ mahīpateḥ ||
yo mām utsṛjya vipine gatavān nidrayā hṛtām ||
sākṣād devān apāhāya vṛto yaḥ sa mayā purā ||
anuvratāṃ sābhikāmāṃ putriṇīṃ tyaktavān katham ||
agnau pāṇigṛhītāṃ ca haṃsānāṃ vacane sthitām ||
bhariṣyāmīti satyaṃ ca pratiśrutya kva tad gatam ||
damayantyā bruvantyās tu sarvam etad ariṃdama ||
śokajaṃ vāri netrābhyām asukhaṃ prāsravad bahu ||
atīva kṛṣṇatārābhyāṃ raktāntābhyāṃ jalaṃ tu tat ||
parisravan nalo dṛṣṭvā śokārta idam abravīt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दृष्टपूर्वस् त्वया कश् चिद् धर्मज्ञो नाम बाहुक ॥ सुप्ताम् उत्सृज्य विपिने गतो यः पुरुषः स्त्रियम् ॥ अनागसं प्रियां भार्यां विजने श्रममोहिताम् ॥ अपहाय तु को गच्छेत् पुण्यश्लोकम् ऋते नलम् ॥ किं नु तस्य मया कार्यम् अपराद्धं महीपतेः ॥ यो माम् उत्सृज्य विपिने गतवान् निद्रया हृताम् ॥ साक्षाद् देवान् अपाहाय वृतो यः स मया पुरा ॥ अनुव्रतां साभिकामां पुत्रिणीं त्यक्तवान् कथम् ॥ अग्नौ पाणिगृहीतां च हंसानां वचने स्थिताम् ॥ भरिष्यामीति सत्यं च प्रतिश्रुत्य क्व तद् गतम् ॥ दमयन्त्या ब्रुवन्त्यास् तु सर्वम् एतद् अरिंदम ॥ शोकजं वारि नेत्राभ्याम् असुखं प्रास्रवद् बहु ॥ अतीव कृष्णताराभ्यां रक्तान्ताभ्यां जलं तु तत् ॥ परिस्रवन् नलो दृष्ट्वा शोकार्त इदम् अब्रवीत् ॥dṛṣṭapūrvas tvayā kaś cid dharmajño nāma bāhuka || suptām utsṛjya vipine gato yaḥ puruṣaḥ striyam || anāgasaṃ priyāṃ bhāryāṃ vijane śramamohitām || apahāya tu ko gacchet puṇyaślokam ṛte nalam || kiṃ nu tasya mayā kāryam aparāddhaṃ mahīpateḥ || yo mām utsṛjya vipine gatavān nidrayā hṛtām || sākṣād devān apāhāya vṛto yaḥ sa mayā purā || anuvratāṃ sābhikāmāṃ putriṇīṃ tyaktavān katham || agnau pāṇigṛhītāṃ ca haṃsānāṃ vacane sthitām || bhariṣyāmīti satyaṃ ca pratiśrutya kva tad gatam || damayantyā bruvantyās tu sarvam etad ariṃdama || śokajaṃ vāri netrābhyām asukhaṃ prāsravad bahu || atīva kṛṣṇatārābhyāṃ raktāntābhyāṃ jalaṃ tu tat || parisravan nalo dṛṣṭvā śokārta idam abravīt ||Дамаянти спрашивает Бахуку, видел ли он дхармичного человека, который оставил спящую в лесу безвинную любимую жену; кто, кроме Пуньяшлоки Налы, мог так поступить с женщиной, избравшей его перед богами, взятой за руку у огня и поверившей его обещанию содержать её.

Translation

Дамаянти сказала: «Бахука, видел ли ты когда-нибудь человека, называемого знатоком дхармы, который ушёл, оставив в лесу спящую женщину? Кто, кроме Пуньяшлоки Налы, мог оставить в безлюдье безвинную любимую жену, изнурённую усталостью? В чём я провинилась перед этим царём, что он ушёл, оставив меня спящей в лесу? Я прежде отвергла самих богов и выбрала его. Как он оставил верную, любящую, имеющую детей жену? Где же то истинное обещание: “Я буду содержать тебя”, данное у огня, когда он взял мою руку, и подтверждённое словами лебедей?» Пока Дамаянти говорила это, из её тёмных, покрасневших от горя глаз текли обильные слёзы».

Commentary

Дамаянти говорит не как обвинитель ради победы, а как хранительница нарушенного обещания. Она возвращает Налу к моменту огня, где их связь была освящена.

Version

c9a5a75a5a3f · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC