Mahabharata 3.74.1-8

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
सर्वं विकारं दृष्ट्वा तु पुण्यश्लोकस्य धीमतः ॥
आगत्य केशिनी क्षिप्रं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ॥
दमयन्ती ततो भूयः प्रेषयाम् आस केशिनीम् ॥
मातुः सकाशं दुःखार्ता नलशङ्कासमुत्सुका ॥
परीक्षितो मे बहुशो बाहुको नलशङ्कया ॥
रूपे मे संशयस् त्व् एकः स्वयम् इच्छामि वेदितुम् ॥
स वा प्रवेश्यतां मातर् मां वानुज्ञातुम् अर्हसि ॥
विदितं वाथ वाज्ञातं पितुर् मे संविधीयताम् ॥
एवम् उक्ता तु वैदर्भ्या सा देवी भीमम् अब्रवीत् ॥
दुहितुस् तम् अभिप्रायम् अन्वजानाच् च पार्थिवः ॥
सा वै पित्राभ्यनुज्ञाता मात्रा च भरतर्षभ ॥
नलं प्रवेशयाम् आस यत्र तस्याः प्रतिश्रयः ॥
तं तु दृष्ट्वा तथायुक्तं दमयन्ती नलं तदा ॥
तीव्रशोकसमाविष्टा बभूव वरवर्णिनी ॥
ततः काषायवसना जटिला मलपङ्किनी ॥
दमयन्ती महाराज बाहुकं वाक्यम् अब्रवीत् ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśva uvāca
sarvaṃ vikāraṃ dṛṣṭvā tu puṇyaślokasya dhīmataḥ ||
āgatya keśinī kṣipraṃ damayantyai nyavedayat ||
damayantī tato bhūyaḥ preṣayām āsa keśinīm ||
mātuḥ sakāśaṃ duḥkhārtā nalaśaṅkāsamutsukā ||
parīkṣito me bahuśo bāhuko nalaśaṅkayā ||
rūpe me saṃśayas tv ekaḥ svayam icchāmi veditum ||
sa vā praveśyatāṃ mātar māṃ vānujñātum arhasi ||
viditaṃ vātha vājñātaṃ pitur me saṃvidhīyatām ||
evam uktā tu vaidarbhyā sā devī bhīmam abravīt ||
duhitus tam abhiprāyam anvajānāc ca pārthivaḥ ||
sā vai pitrābhyanujñātā mātrā ca bharatarṣabha ||
nalaṃ praveśayām āsa yatra tasyāḥ pratiśrayaḥ ||
taṃ tu dṛṣṭvā tathāyuktaṃ damayantī nalaṃ tadā ||
tīvraśokasamāviṣṭā babhūva varavarṇinī ||
tataḥ kāṣāyavasanā jaṭilā malapaṅkinī ||
damayantī mahārāja bāhukaṃ vākyam abravīt ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्व उवाच सर्वं विकारं दृष्ट्वा तु पुण्यश्लोकस्य धीमतः ॥ आगत्य केशिनी क्षिप्रं दमयन्त्यै न्यवेदयत् ॥ दमयन्ती ततो भूयः प्रेषयाम् आस केशिनीम् ॥ मातुः सकाशं दुःखार्ता नलशङ्कासमुत्सुका ॥ परीक्षितो मे बहुशो बाहुको नलशङ्कया ॥ रूपे मे संशयस् त्व् एकः स्वयम् इच्छामि वेदितुम् ॥ स वा प्रवेश्यतां मातर् मां वानुज्ञातुम् अर्हसि ॥ विदितं वाथ वाज्ञातं पितुर् मे संविधीयताम् ॥ एवम् उक्ता तु वैदर्भ्या सा देवी भीमम् अब्रवीत् ॥ दुहितुस् तम् अभिप्रायम् अन्वजानाच् च पार्थिवः ॥ सा वै पित्राभ्यनुज्ञाता मात्रा च भरतर्षभ ॥ नलं प्रवेशयाम् आस यत्र तस्याः प्रतिश्रयः ॥ तं तु दृष्ट्वा तथायुक्तं दमयन्ती नलं तदा ॥ तीव्रशोकसमाविष्टा बभूव वरवर्णिनी ॥ ततः काषायवसना जटिला मलपङ्किनी ॥ दमयन्ती महाराज बाहुकं वाक्यम् अब्रवीत् ॥bṛhadaśva uvāca sarvaṃ vikāraṃ dṛṣṭvā tu puṇyaślokasya dhīmataḥ || āgatya keśinī kṣipraṃ damayantyai nyavedayat || damayantī tato bhūyaḥ preṣayām āsa keśinīm || mātuḥ sakāśaṃ duḥkhārtā nalaśaṅkāsamutsukā || parīkṣito me bahuśo bāhuko nalaśaṅkayā || rūpe me saṃśayas tv ekaḥ svayam icchāmi veditum || sa vā praveśyatāṃ mātar māṃ vānujñātum arhasi || viditaṃ vātha vājñātaṃ pitur me saṃvidhīyatām || evam uktā tu vaidarbhyā sā devī bhīmam abravīt || duhitus tam abhiprāyam anvajānāc ca pārthivaḥ || sā vai pitrābhyanujñātā mātrā ca bharatarṣabha || nalaṃ praveśayām āsa yatra tasyāḥ pratiśrayaḥ || taṃ tu dṛṣṭvā tathāyuktaṃ damayantī nalaṃ tadā || tīvraśokasamāviṣṭā babhūva varavarṇinī || tataḥ kāṣāyavasanā jaṭilā malapaṅkinī || damayantī mahārāja bāhukaṃ vākyam abravīt ||Кешини сообщает Дамаянти все изменения Бахуки; Дамаянти просит мать разрешить ей самой узнать правду и либо привести Бахуку, либо позволить ей встретиться с ним; с согласия Бхимы и матери Налу вводят туда, где она живёт.

Translation

Брихадэшва сказал: «Увидев все изменения мудрого Пуньяшлоки, Кешини быстро пришла и сообщила Дамаянти. Тогда Дамаянти, мучимая горем и желанием проверить Налу, снова послала Кешини к матери: “Я много раз испытала Бахуку, подозревая в нём Налу; сомнение осталось только в облике. Я сама хочу узнать. Пусть его приведут ко мне, мать, или позволь мне встретиться с ним. Сделай это с ведома отца или без его ведома”. Царица сказала Бхиме о желании дочери, и царь согласился. С разрешения отца и матери Дамаянти велела привести Налу туда, где она жила. Увидев его в таком виде, прекрасная Дамаянти была охвачена острой скорбью. В одежде цвета охры, с джата, покрытая грязью, она сказала Бахуке…»

Commentary

Теперь проверка переходит в личную встречу. После знаков, вкуса и детей остаётся только прямой разговор двух раненных сердец.

Version

09fcd8c9c29e · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC