Mahabharata 3.75.11-17

Devanāgarī

एवम् उक्ते ततो वायुर् अन्तरिक्षाद् अभाषत ॥
नैषा कृतवती पापं नल सत्यं ब्रवीमि ते ॥
राजञ् शीलनिधिः स्फीतो दमयन्त्या सुरक्षितः ॥
साक्षिणो रक्षिणश् चास्या वयं त्रीन् परिवत्सरान् ॥
उपायो विहितश् चायं त्वदर्थम् अतुलो ऽनया ॥
न ह्य् एकाह्ना शतं गन्ता त्वद् ऋते ऽन्यः पुमान् इह ॥
उपपन्ना त्वया भैमी त्वं च भैम्या महीपते ॥
नात्र शङ्का त्वया कार्या संगच्छ सह भार्यया ॥
तथा ब्रुवति वायौ तु पुष्पवृष्टिः पपात ह ॥
देवदुन्दुभयो नेदुर् ववौ च पवनः शिवः ॥
तद् अद्भुततमं दृष्ट्वा नलो राजाथ भारत ॥
दमयन्त्यां विशङ्कां तां व्यपाकर्षद् अरिंदमः ॥
ततस् तद् वस्त्रम् अरजः प्रावृणोद् वसुधाधिपः ॥
संस्मृत्य नागराजानं ततो लेभे वपुः स्वकम् ॥

Transliteration (IAST)

evam ukte tato vāyur antarikṣād abhāṣata ||
naiṣā kṛtavatī pāpaṃ nala satyaṃ bravīmi te ||
rājañ śīlanidhiḥ sphīto damayantyā surakṣitaḥ ||
sākṣiṇo rakṣiṇaś cāsyā vayaṃ trīn parivatsarān ||
upāyo vihitaś cāyaṃ tvadartham atulo 'nayā ||
na hy ekāhnā śataṃ gantā tvad ṛte 'nyaḥ pumān iha ||
upapannā tvayā bhaimī tvaṃ ca bhaimyā mahīpate ||
nātra śaṅkā tvayā kāryā saṃgaccha saha bhāryayā ||
tathā bruvati vāyau tu puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha ||
devadundubhayo nedur vavau ca pavanaḥ śivaḥ ||
tad adbhutatamaṃ dṛṣṭvā nalo rājātha bhārata ||
damayantyāṃ viśaṅkāṃ tāṃ vyapākarṣad ariṃdamaḥ ||
tatas tad vastram arajaḥ prāvṛṇod vasudhādhipaḥ ||
saṃsmṛtya nāgarājānaṃ tato lebhe vapuḥ svakam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

एवम् उक्ते ततो वायुर् अन्तरिक्षाद् अभाषत ॥ नैषा कृतवती पापं नल सत्यं ब्रवीमि ते ॥ राजञ् शीलनिधिः स्फीतो दमयन्त्या सुरक्षितः ॥ साक्षिणो रक्षिणश् चास्या वयं त्रीन् परिवत्सरान् ॥ उपायो विहितश् चायं त्वदर्थम् अतुलो ऽनया ॥ न ह्य् एकाह्ना शतं गन्ता त्वद् ऋते ऽन्यः पुमान् इह ॥ उपपन्ना त्वया भैमी त्वं च भैम्या महीपते ॥ नात्र शङ्का त्वया कार्या संगच्छ सह भार्यया ॥ तथा ब्रुवति वायौ तु पुष्पवृष्टिः पपात ह ॥ देवदुन्दुभयो नेदुर् ववौ च पवनः शिवः ॥ तद् अद्भुततमं दृष्ट्वा नलो राजाथ भारत ॥ दमयन्त्यां विशङ्कां तां व्यपाकर्षद् अरिंदमः ॥ ततस् तद् वस्त्रम् अरजः प्रावृणोद् वसुधाधिपः ॥ संस्मृत्य नागराजानं ततो लेभे वपुः स्वकम् ॥evam ukte tato vāyur antarikṣād abhāṣata || naiṣā kṛtavatī pāpaṃ nala satyaṃ bravīmi te || rājañ śīlanidhiḥ sphīto damayantyā surakṣitaḥ || sākṣiṇo rakṣiṇaś cāsyā vayaṃ trīn parivatsarān || upāyo vihitaś cāyaṃ tvadartham atulo 'nayā || na hy ekāhnā śataṃ gantā tvad ṛte 'nyaḥ pumān iha || upapannā tvayā bhaimī tvaṃ ca bhaimyā mahīpate || nātra śaṅkā tvayā kāryā saṃgaccha saha bhāryayā || tathā bruvati vāyau tu puṣpavṛṣṭiḥ papāta ha || devadundubhayo nedur vavau ca pavanaḥ śivaḥ || tad adbhutatamaṃ dṛṣṭvā nalo rājātha bhārata || damayantyāṃ viśaṅkāṃ tāṃ vyapākarṣad ariṃdamaḥ || tatas tad vastram arajaḥ prāvṛṇod vasudhādhipaḥ || saṃsmṛtya nāgarājānaṃ tato lebhe vapuḥ svakam ||Vayu speaks from the sky, affirming that Damayanti has not sinned and has been guarded by witnesses for three years; her ruse was for Nala's sake, since no one else could have crossed a hundred yojanas in a day; after this a shower of flowers falls, divine drums sound, and Nala, remembering Karkotaka, puts on the pure garment and regains his own form.

Translation

Then Vayu spoke from the sky: 'Nala, she has committed no sin; I tell you the truth. O king, Damayanti's abundant treasury of virtue has been well guarded. We have been her witnesses and protectors for three years. This matchless device she devised for your sake: besides you, no other man here could cross a hundred yojanas in a single day. Bhaimi is worthy of you, and you are worthy of Bhaimi; harbor no doubt, be united with your wife.' As Vayu spoke thus, a shower of flowers fell, divine drums sounded, and an auspicious wind blew. Seeing this great wonder, King Nala, tamer of foes, cast off his suspicion of Damayanti. Then the lord of the earth put on that pure garment, and, remembering the king of serpents, regained his own true form.

Commentary

Vayu's testimony lifts the last shadow between them. The return of Nala's form follows the return of trust: inner purification comes before outward restoration.

Version

324f94a0097e · published Jul 16, 2026, 5:01:58 PM UTC

Available inRUEN