Mahabharata 3.75.18-27

Devanāgarī

स्वरूपिणं तु भर्तारं दृष्ट्वा भीमसुता तदा ॥
प्राक्रोशद् उच्चैर् आलिङ्ग्य पुण्यश्लोकम् अनिन्दिता ॥
भैमीम् अपि नलो राजा भ्राजमानो यथा पुरा ॥
सस्वजे स्वसुतौ चापि यथावत् प्रत्यनन्दत ॥
ततः स्वोरसि विन्यस्य वक्त्रं तस्य शुभानना ॥
परीता तेन दुःखेन निशश्वासायतेक्षणा ॥
तथैव मलदिग्धाङ्गी परिष्वज्य शुचिस्मिता ॥
सुचिरं पुरुषव्याघ्रं तस्थौ साश्रुपरिप्लुता ॥
ततः सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्या नलस्य च ॥
भीमायाकथयत् प्रीत्या वैदर्भ्या जननी नृप ॥
ततो ऽब्रवीन् महाराजः कृतशौचम् अहं नलम् ॥
दमयन्त्या सहोपेतं काल्यं द्रष्टा सुखोषितम् ॥
ततस् तौ सहितौ रात्रिं कथयन्तौ पुरातनम् ॥
वने विचरितं सर्वम् ऊषतुर् मुदितौ नृप ॥
स चतुर्थे ततो वर्षे संगम्य सह भार्यया ॥
सर्वकामैः सुसिद्धार्थो लब्धवान् परमां मुदम् ॥
दमयन्त्य् अपि भर्तारम् अवाप्याप्यायिता भृशम् ॥
अर्धसंजातसस्येव तोयं प्राप्य वसुंधरा ॥
सैवं समेत्य व्यपनीततन्द्री; शान्तज्वरा हर्षविवृद्धसत्त्वा ॥
रराज भैमी समवाप्तकामा; शीतांशुना रात्रिर् इवोदितेन ॥

Transliteration (IAST)

svarūpiṇaṃ tu bhartāraṃ dṛṣṭvā bhīmasutā tadā ||
prākrośad uccair āliṅgya puṇyaślokam aninditā ||
bhaimīm api nalo rājā bhrājamāno yathā purā ||
sasvaje svasutau cāpi yathāvat pratyanandata ||
tataḥ svorasi vinyasya vaktraṃ tasya śubhānanā ||
parītā tena duḥkhena niśaśvāsāyatekṣaṇā ||
tathaiva maladigdhāṅgī pariṣvajya śucismitā ||
suciraṃ puruṣavyāghraṃ tasthau sāśrupariplutā ||
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ damayantyā nalasya ca ||
bhīmāyākathayat prītyā vaidarbhyā jananī nṛpa ||
tato 'bravīn mahārājaḥ kṛtaśaucam ahaṃ nalam ||
damayantyā sahopetaṃ kālyaṃ draṣṭā sukhoṣitam ||
tatas tau sahitau rātriṃ kathayantau purātanam ||
vane vicaritaṃ sarvam ūṣatur muditau nṛpa ||
sa caturthe tato varṣe saṃgamya saha bhāryayā ||
sarvakāmaiḥ susiddhārtho labdhavān paramāṃ mudam ||
damayanty api bhartāram avāpyāpyāyitā bhṛśam ||
ardhasaṃjātasasyeva toyaṃ prāpya vasuṃdharā ||
saivaṃ sametya vyapanītatandrī; śāntajvarā harṣavivṛddhasattvā ||
rarāja bhaimī samavāptakāmā; śītāṃśunā rātrir ivoditena ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स्वरूपिणं तु भर्तारं दृष्ट्वा भीमसुता तदा ॥ प्राक्रोशद् उच्चैर् आलिङ्ग्य पुण्यश्लोकम् अनिन्दिता ॥ भैमीम् अपि नलो राजा भ्राजमानो यथा पुरा ॥ सस्वजे स्वसुतौ चापि यथावत् प्रत्यनन्दत ॥ ततः स्वोरसि विन्यस्य वक्त्रं तस्य शुभानना ॥ परीता तेन दुःखेन निशश्वासायतेक्षणा ॥ तथैव मलदिग्धाङ्गी परिष्वज्य शुचिस्मिता ॥ सुचिरं पुरुषव्याघ्रं तस्थौ साश्रुपरिप्लुता ॥ ततः सर्वं यथावृत्तं दमयन्त्या नलस्य च ॥ भीमायाकथयत् प्रीत्या वैदर्भ्या जननी नृप ॥ ततो ऽब्रवीन् महाराजः कृतशौचम् अहं नलम् ॥ दमयन्त्या सहोपेतं काल्यं द्रष्टा सुखोषितम् ॥ ततस् तौ सहितौ रात्रिं कथयन्तौ पुरातनम् ॥ वने विचरितं सर्वम् ऊषतुर् मुदितौ नृप ॥ स चतुर्थे ततो वर्षे संगम्य सह भार्यया ॥ सर्वकामैः सुसिद्धार्थो लब्धवान् परमां मुदम् ॥ दमयन्त्य् अपि भर्तारम् अवाप्याप्यायिता भृशम् ॥ अर्धसंजातसस्येव तोयं प्राप्य वसुंधरा ॥ सैवं समेत्य व्यपनीततन्द्री; शान्तज्वरा हर्षविवृद्धसत्त्वा ॥ रराज भैमी समवाप्तकामा; शीतांशुना रात्रिर् इवोदितेन ॥svarūpiṇaṃ tu bhartāraṃ dṛṣṭvā bhīmasutā tadā || prākrośad uccair āliṅgya puṇyaślokam aninditā || bhaimīm api nalo rājā bhrājamāno yathā purā || sasvaje svasutau cāpi yathāvat pratyanandata || tataḥ svorasi vinyasya vaktraṃ tasya śubhānanā || parītā tena duḥkhena niśaśvāsāyatekṣaṇā || tathaiva maladigdhāṅgī pariṣvajya śucismitā || suciraṃ puruṣavyāghraṃ tasthau sāśrupariplutā || tataḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ damayantyā nalasya ca || bhīmāyākathayat prītyā vaidarbhyā jananī nṛpa || tato 'bravīn mahārājaḥ kṛtaśaucam ahaṃ nalam || damayantyā sahopetaṃ kālyaṃ draṣṭā sukhoṣitam || tatas tau sahitau rātriṃ kathayantau purātanam || vane vicaritaṃ sarvam ūṣatur muditau nṛpa || sa caturthe tato varṣe saṃgamya saha bhāryayā || sarvakāmaiḥ susiddhārtho labdhavān paramāṃ mudam || damayanty api bhartāram avāpyāpyāyitā bhṛśam || ardhasaṃjātasasyeva toyaṃ prāpya vasuṃdharā || saivaṃ sametya vyapanītatandrī; śāntajvarā harṣavivṛddhasattvā || rarāja bhaimī samavāptakāmā; śītāṃśunā rātrir ivoditena ||Увидев мужа в прежнем облике, Дамаянти громко вскрикивает и обнимает Пуньяшлоку; Нала обнимает её и детей, они плачут, мать Дамаянти сообщает всё Бхиме, а супруги проводят ночь в рассказах о лесных страданиях; Дамаянти сияет как ночь при восходе луны.

Translation

Увидев мужа в собственном облике, дочь Бхимы, безупречная, громко вскрикнула и обняла Пуньяшлоку. Нала, сияющий как прежде, обнял Бхаими и как должно поприветствовал своих детей. Прекраснолицая Дамаянти положила лицо ему на грудь и, окружённая пережитым горем, глубоко вздохнула. Покрытая грязью, со светлой улыбкой, она долго стояла в объятиях тигра среди людей, залитая слезами. Затем мать Вайдарбхи с радостью рассказала Бхиме всё, что произошло с Дамаянти и Налой. Царь Бхима сказал, что утром после очищения увидит Налу вместе с Дамаянти, хорошо отдохнувшими. Эту ночь супруги провели вместе, рассказывая о всём прежнем, что пережили в лесу. На четвёртый год, снова соединившись с женой, Нала, достигнув всех желаний, обрёл высшую радость. Дамаянти, вновь получив мужа, наполнилась жизнью, как полувзошедшие посевы, получив воду. Она, свободная от усталости, с успокоенным жаром и возросшей радостью, сияла, достигнув желанного, как ночь при восходе луны».

Commentary

Их воссоединение не стирает прошлое: они рассказывают друг другу всё пережитое. Так страдание становится частью восстановленной истины, а не тайной между ними.

Version

3ceba157828b · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC