Mahabharata 3.77.11-18

Devanāgarī

नैषधेनैवम् उक्तस् तु पुष्करः प्रहसन्न् इव ॥
ध्रुवम् आत्मजयं मत्वा प्रत्याह पृथिवीपतिम् ॥
दिष्ट्या त्वयार्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषध ॥
दिष्ट्या च दुष्कृतं कर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम् ॥
दिष्ट्या च ध्रियसे राजन् सदारो ऽरिनिबर्हण ॥
धनेनानेन वैदर्भी जितेन समलंकृता ॥
माम् उपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रम् इवाप्सराः ॥
नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षामि च नैषध ॥
देवने च मम प्रीतिर् न भवत्य् असुहृद्गणैः ॥
जित्वा त्व् अद्य वरारोहां दमयन्तीम् अनिन्दिताम् ॥
कृतकृत्यो भविष्यामि सा हि मे नित्यशो हृदि ॥
श्रुत्वा तु तस्य ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनः ॥
इयेष स शिरश् छेत्तुं खड्गेन कुपितो नलः ॥
स्मयंस् तु रोषताम्राक्षस् तम् उवाच ततो नृपः ॥
पणावः किं व्याहरसे जित्वा वै व्याहरिष्यसि ॥
ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ॥
एकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितः ॥
सरत्नकोशनिचयः प्राणेन पणितो ऽपि च ॥

Transliteration (IAST)

naiṣadhenaivam uktas tu puṣkaraḥ prahasann iva ||
dhruvam ātmajayaṃ matvā pratyāha pṛthivīpatim ||
diṣṭyā tvayārjitaṃ vittaṃ pratipāṇāya naiṣadha ||
diṣṭyā ca duṣkṛtaṃ karma damayantyāḥ kṣayaṃ gatam ||
diṣṭyā ca dhriyase rājan sadāro 'rinibarhaṇa ||
dhanenānena vaidarbhī jitena samalaṃkṛtā ||
mām upasthāsyati vyaktaṃ divi śakram ivāpsarāḥ ||
nityaśo hi smarāmi tvāṃ pratīkṣāmi ca naiṣadha ||
devane ca mama prītir na bhavaty asuhṛdgaṇaiḥ ||
jitvā tv adya varārohāṃ damayantīm aninditām ||
kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi sā hi me nityaśo hṛdi ||
śrutvā tu tasya tā vāco bahvabaddhapralāpinaḥ ||
iyeṣa sa śiraś chettuṃ khaḍgena kupito nalaḥ ||
smayaṃs tu roṣatāmrākṣas tam uvāca tato nṛpaḥ ||
paṇāvaḥ kiṃ vyāharase jitvā vai vyāhariṣyasi ||
tataḥ prāvartata dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca ||
ekapāṇena bhadraṃ te nalena sa parājitaḥ ||
saratnakośanicayaḥ prāṇena paṇito 'pi ca ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

नैषधेनैवम् उक्तस् तु पुष्करः प्रहसन्न् इव ॥ ध्रुवम् आत्मजयं मत्वा प्रत्याह पृथिवीपतिम् ॥ दिष्ट्या त्वयार्जितं वित्तं प्रतिपाणाय नैषध ॥ दिष्ट्या च दुष्कृतं कर्म दमयन्त्याः क्षयं गतम् ॥ दिष्ट्या च ध्रियसे राजन् सदारो ऽरिनिबर्हण ॥ धनेनानेन वैदर्भी जितेन समलंकृता ॥ माम् उपस्थास्यति व्यक्तं दिवि शक्रम् इवाप्सराः ॥ नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षामि च नैषध ॥ देवने च मम प्रीतिर् न भवत्य् असुहृद्गणैः ॥ जित्वा त्व् अद्य वरारोहां दमयन्तीम् अनिन्दिताम् ॥ कृतकृत्यो भविष्यामि सा हि मे नित्यशो हृदि ॥ श्रुत्वा तु तस्य ता वाचो बह्वबद्धप्रलापिनः ॥ इयेष स शिरश् छेत्तुं खड्गेन कुपितो नलः ॥ स्मयंस् तु रोषताम्राक्षस् तम् उवाच ततो नृपः ॥ पणावः किं व्याहरसे जित्वा वै व्याहरिष्यसि ॥ ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च ॥ एकपाणेन भद्रं ते नलेन स पराजितः ॥ सरत्नकोशनिचयः प्राणेन पणितो ऽपि च ॥naiṣadhenaivam uktas tu puṣkaraḥ prahasann iva || dhruvam ātmajayaṃ matvā pratyāha pṛthivīpatim || diṣṭyā tvayārjitaṃ vittaṃ pratipāṇāya naiṣadha || diṣṭyā ca duṣkṛtaṃ karma damayantyāḥ kṣayaṃ gatam || diṣṭyā ca dhriyase rājan sadāro 'rinibarhaṇa || dhanenānena vaidarbhī jitena samalaṃkṛtā || mām upasthāsyati vyaktaṃ divi śakram ivāpsarāḥ || nityaśo hi smarāmi tvāṃ pratīkṣāmi ca naiṣadha || devane ca mama prītir na bhavaty asuhṛdgaṇaiḥ || jitvā tv adya varārohāṃ damayantīm aninditām || kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi sā hi me nityaśo hṛdi || śrutvā tu tasya tā vāco bahvabaddhapralāpinaḥ || iyeṣa sa śiraś chettuṃ khaḍgena kupito nalaḥ || smayaṃs tu roṣatāmrākṣas tam uvāca tato nṛpaḥ || paṇāvaḥ kiṃ vyāharase jitvā vai vyāhariṣyasi || tataḥ prāvartata dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca || ekapāṇena bhadraṃ te nalena sa parājitaḥ || saratnakośanicayaḥ prāṇena paṇito 'pi ca ||Пушкара, уверенный в победе, радуется ставке и грубо говорит, что выигранная Дамаянти будет служить ему как апсары Индре; Нала хочет отсечь ему голову, но сдерживает гнев, начинает игру и одной ставкой побеждает Пушкару вместе с сокровищами, царством и поставленной жизнью.

Translation

Пушкара, уверенный в собственной победе, ответил с улыбкой: «К счастью, ты добыл богатство для встречной ставки, Нишадха; к счастью, дурное дело Дамаянти истощилось; к счастью, ты жив с женой, губитель врагов. Украшенная этим выигранным богатством, Вайдарбхи будет служить мне, как апсары служат Шакре в небе. Я всё время вспоминал тебя и ждал; игра с недругами не доставляла мне радости. Выиграв сегодня прекраснобёдрую Дамаянти, я исполню своё дело, ведь она всегда в моём сердце». Услышав эти бессвязные речи, Нала в гневе захотел отсечь ему голову мечом. Но, улыбаясь, с глазами, покрасневшими от ярости, сказал: «Ставим. Зачем болтаешь? Победишь — тогда говори». Игра Пушкары и Налы началась. Одной ставкой Нала победил его вместе с драгоценностями, сокровищницами и даже жизнью, поставленной на кон».

Commentary

Пушкара снова раскрывает своё падение через речь о Дамаянти как добыче. Нала побеждает не только кости, но и собственный мгновенный гнев.

Version

2f091130ec52 · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC