Mahabharata 3.78.10-17

Devanāgarī

इतिहासम् इमं चापि कलिनाशनम् उच्यते ॥
शक्यम् आश्वासितुं श्रुत्वा त्वद्विधेन विशां पते ॥
अस्थिरत्वं च संचिन्त्य पुरुषार्थस्य नित्यदा ॥
तस्याये च व्यये चैव समाश्वसिहि मा शुचः ॥
ये चेदं कथयिष्यन्ति नलस्य चरितं महत् ॥
श्रोष्यन्ति चाप्य् अभीक्ष्णं वै नालक्ष्मीस् तान् भजिष्यति ॥
अर्थास् तस्योपपत्स्यन्ते धन्यतां च गमिष्यति ॥
इतिहासम् इमं श्रुत्वा पुराणं शश्वद् उत्तमम् ॥
पुत्रान् पौत्रान् पशूंश् चैव वेत्स्यते नृषु चाग्र्यताम् ॥
अरोगः प्रीतिमांश् चैव भविष्यति न संशयः ॥
भयं पश्यसि यच् च त्वम् आह्वयिष्यति मां पुनः ॥
अक्षज्ञ इति तत् ते ऽहं नाशयिष्यामि पार्थिव ॥
वेदाक्षहृदयं कृत्स्नम् अहं सत्यपराक्रम ॥
उपपद्यस्व कौन्तेय प्रसन्नो ऽहं ब्रवीमि ते ॥
वैशंपायन उवाच
ततो हृष्टमना राजा बृहदश्वम् उवाच ह ॥
भगवन्न् अक्षहृदयं ज्ञातुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥
ततो ऽक्षहृदयं प्रादात् पाण्डवाय महात्मने ॥
दत्त्वा चाश्वशिरो ऽगच्छद् उपस्प्रष्टुं महातपाः ॥

Transliteration (IAST)

itihāsam imaṃ cāpi kalināśanam ucyate ||
śakyam āśvāsituṃ śrutvā tvadvidhena viśāṃ pate ||
asthiratvaṃ ca saṃcintya puruṣārthasya nityadā ||
tasyāye ca vyaye caiva samāśvasihi mā śucaḥ ||
ye cedaṃ kathayiṣyanti nalasya caritaṃ mahat ||
śroṣyanti cāpy abhīkṣṇaṃ vai nālakṣmīs tān bhajiṣyati ||
arthās tasyopapatsyante dhanyatāṃ ca gamiṣyati ||
itihāsam imaṃ śrutvā purāṇaṃ śaśvad uttamam ||
putrān pautrān paśūṃś caiva vetsyate nṛṣu cāgryatām ||
arogaḥ prītimāṃś caiva bhaviṣyati na saṃśayaḥ ||
bhayaṃ paśyasi yac ca tvam āhvayiṣyati māṃ punaḥ ||
akṣajña iti tat te 'haṃ nāśayiṣyāmi pārthiva ||
vedākṣahṛdayaṃ kṛtsnam ahaṃ satyaparākrama ||
upapadyasva kaunteya prasanno 'haṃ bravīmi te ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tato hṛṣṭamanā rājā bṛhadaśvam uvāca ha ||
bhagavann akṣahṛdayaṃ jñātum icchāmi tattvataḥ ||
tato 'kṣahṛdayaṃ prādāt pāṇḍavāya mahātmane ||
dattvā cāśvaśiro 'gacchad upaspraṣṭuṃ mahātapāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

इतिहासम् इमं चापि कलिनाशनम् उच्यते ॥ शक्यम् आश्वासितुं श्रुत्वा त्वद्विधेन विशां पते ॥ अस्थिरत्वं च संचिन्त्य पुरुषार्थस्य नित्यदा ॥ तस्याये च व्यये चैव समाश्वसिहि मा शुचः ॥ ये चेदं कथयिष्यन्ति नलस्य चरितं महत् ॥ श्रोष्यन्ति चाप्य् अभीक्ष्णं वै नालक्ष्मीस् तान् भजिष्यति ॥ अर्थास् तस्योपपत्स्यन्ते धन्यतां च गमिष्यति ॥ इतिहासम् इमं श्रुत्वा पुराणं शश्वद् उत्तमम् ॥ पुत्रान् पौत्रान् पशूंश् चैव वेत्स्यते नृषु चाग्र्यताम् ॥ अरोगः प्रीतिमांश् चैव भविष्यति न संशयः ॥ भयं पश्यसि यच् च त्वम् आह्वयिष्यति मां पुनः ॥ अक्षज्ञ इति तत् ते ऽहं नाशयिष्यामि पार्थिव ॥ वेदाक्षहृदयं कृत्स्नम् अहं सत्यपराक्रम ॥ उपपद्यस्व कौन्तेय प्रसन्नो ऽहं ब्रवीमि ते ॥ वैशंपायन उवाच ततो हृष्टमना राजा बृहदश्वम् उवाच ह ॥ भगवन्न् अक्षहृदयं ज्ञातुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ ततो ऽक्षहृदयं प्रादात् पाण्डवाय महात्मने ॥ दत्त्वा चाश्वशिरो ऽगच्छद् उपस्प्रष्टुं महातपाः ॥itihāsam imaṃ cāpi kalināśanam ucyate || śakyam āśvāsituṃ śrutvā tvadvidhena viśāṃ pate || asthiratvaṃ ca saṃcintya puruṣārthasya nityadā || tasyāye ca vyaye caiva samāśvasihi mā śucaḥ || ye cedaṃ kathayiṣyanti nalasya caritaṃ mahat || śroṣyanti cāpy abhīkṣṇaṃ vai nālakṣmīs tān bhajiṣyati || arthās tasyopapatsyante dhanyatāṃ ca gamiṣyati || itihāsam imaṃ śrutvā purāṇaṃ śaśvad uttamam || putrān pautrān paśūṃś caiva vetsyate nṛṣu cāgryatām || arogaḥ prītimāṃś caiva bhaviṣyati na saṃśayaḥ || bhayaṃ paśyasi yac ca tvam āhvayiṣyati māṃ punaḥ || akṣajña iti tat te 'haṃ nāśayiṣyāmi pārthiva || vedākṣahṛdayaṃ kṛtsnam ahaṃ satyaparākrama || upapadyasva kaunteya prasanno 'haṃ bravīmi te || vaiśaṃpāyana uvāca tato hṛṣṭamanā rājā bṛhadaśvam uvāca ha || bhagavann akṣahṛdayaṃ jñātum icchāmi tattvataḥ || tato 'kṣahṛdayaṃ prādāt pāṇḍavāya mahātmane || dattvā cāśvaśiro 'gacchad upaspraṣṭuṃ mahātapāḥ ||Брихадэшва говорит, что история Налы уничтожает влияние Кали и учит непостоянству человеческих достижений; слушающие её получают благополучие, потомков, здоровье и радость; затем он предлагает Юдхиштхире знание сердца костей, и царь просит научить его.

Translation

«Эта история названа уничтожающей Кали. Услышав её, человек, подобный тебе, может утешиться. Постоянно размышляя о нестойкости человеческой цели, о её обретении и утрате, успокойся и не скорби. Кто рассказывает это великое деяние Налы и часто слушает его, тех не коснётся несчастье; богатства придут к ним, и они достигнут удачи. Услышав эту древнюю и всегда превосходную историю, человек увидит сыновей, внуков, скот, первенство среди людей, будет здоров и радостен. А тот страх, который ты видишь: “Он снова вызовет меня, зная кости”, — я уничтожу его. Я знаю всё сердце костей, правдивый в доблести. Прими его, Каунтея; я доволен и говорю тебе». Вайшампаяна сказал: «Радостный царь ответил Брихадэшве: “Бхагаван, я хочу истинно узнать сердце костей”. Тогда он передал великому Пандаве знание сердца костей, а дав его, великий аскет ушёл в Ашваширшу для омовения».

Commentary

Юдхиштхира получает не только утешение, но и практическое знание против прежней слабости. Дхарма не закрывает глаза на риск повторения ошибки.

Version

a2b31e6a950a · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC