Mahabharata 3.78.18-23

Devanāgarī

बृहदश्वे गते पार्थम् अश्रौषीत् सव्यसाचिनम् ॥
वर्तमानं तपस्य् उग्रे वायुभक्षं मनीषिणम् ॥
ब्राह्मणेभ्यस् तपस्विभ्यः संपतद्भ्यस् ततस् ततः ॥
तीर्थशैलवरेभ्यश् च समेतेभ्यो दृढव्रतः ॥
इति पार्थो महाबाहुर् दुरापं तप आस्थितः ॥
न तथा दृष्टपूर्वो ऽन्यः कश् चिद् उग्रतपा इति ॥
यथा धनंजयः पार्थस् तपस्वी नियतव्रतः ॥
मुनिर् एकचरः श्रीमान् धर्मो विग्रहवान् इव ॥
तं श्रुत्वा पाण्डवो राजंस् तप्यमानं महावने ॥
अन्वशोचत कौन्तेयः प्रियं वै भ्रातरं जयम् ॥
दह्यमानेन तु हृदा शरणार्थी महावने ॥
ब्राह्मणान् विविधज्ञानान् पर्यपृच्छद् युधिष्ठिरः ॥

Transliteration (IAST)

bṛhadaśve gate pārtham aśrauṣīt savyasācinam ||
vartamānaṃ tapasy ugre vāyubhakṣaṃ manīṣiṇam ||
brāhmaṇebhyas tapasvibhyaḥ saṃpatadbhyas tatas tataḥ ||
tīrthaśailavarebhyaś ca sametebhyo dṛḍhavrataḥ ||
iti pārtho mahābāhur durāpaṃ tapa āsthitaḥ ||
na tathā dṛṣṭapūrvo 'nyaḥ kaś cid ugratapā iti ||
yathā dhanaṃjayaḥ pārthas tapasvī niyatavrataḥ ||
munir ekacaraḥ śrīmān dharmo vigrahavān iva ||
taṃ śrutvā pāṇḍavo rājaṃs tapyamānaṃ mahāvane ||
anvaśocata kaunteyaḥ priyaṃ vai bhrātaraṃ jayam ||
dahyamānena tu hṛdā śaraṇārthī mahāvane ||
brāhmaṇān vividhajñānān paryapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

बृहदश्वे गते पार्थम् अश्रौषीत् सव्यसाचिनम् ॥ वर्तमानं तपस्य् उग्रे वायुभक्षं मनीषिणम् ॥ ब्राह्मणेभ्यस् तपस्विभ्यः संपतद्भ्यस् ततस् ततः ॥ तीर्थशैलवरेभ्यश् च समेतेभ्यो दृढव्रतः ॥ इति पार्थो महाबाहुर् दुरापं तप आस्थितः ॥ न तथा दृष्टपूर्वो ऽन्यः कश् चिद् उग्रतपा इति ॥ यथा धनंजयः पार्थस् तपस्वी नियतव्रतः ॥ मुनिर् एकचरः श्रीमान् धर्मो विग्रहवान् इव ॥ तं श्रुत्वा पाण्डवो राजंस् तप्यमानं महावने ॥ अन्वशोचत कौन्तेयः प्रियं वै भ्रातरं जयम् ॥ दह्यमानेन तु हृदा शरणार्थी महावने ॥ ब्राह्मणान् विविधज्ञानान् पर्यपृच्छद् युधिष्ठिरः ॥bṛhadaśve gate pārtham aśrauṣīt savyasācinam || vartamānaṃ tapasy ugre vāyubhakṣaṃ manīṣiṇam || brāhmaṇebhyas tapasvibhyaḥ saṃpatadbhyas tatas tataḥ || tīrthaśailavarebhyaś ca sametebhyo dṛḍhavrataḥ || iti pārtho mahābāhur durāpaṃ tapa āsthitaḥ || na tathā dṛṣṭapūrvo 'nyaḥ kaś cid ugratapā iti || yathā dhanaṃjayaḥ pārthas tapasvī niyatavrataḥ || munir ekacaraḥ śrīmān dharmo vigrahavān iva || taṃ śrutvā pāṇḍavo rājaṃs tapyamānaṃ mahāvane || anvaśocata kaunteyaḥ priyaṃ vai bhrātaraṃ jayam || dahyamānena tu hṛdā śaraṇārthī mahāvane || brāhmaṇān vividhajñānān paryapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ ||После ухода Брихадэшвы Юдхиштхира слышит от брахманов и аскетов вести об Арджуне: тот совершает недостижимую суровую аскезу, питается воздухом, одинок как мудрец и подобен воплощённой дхарме; Юдхиштхира скорбит о любимом брате и спрашивает брахманов.

Translation

Когда Брихадэшва ушёл, Партха услышал о Савьясачине: от брахманов и аскетов, приходивших из разных тиртх и лучших гор, он узнавал, что Арджуна совершает суровую и труднодостижимую аскезу, питается воздухом и что никто прежде не видел подобного подвижника — Дхананджаю, Партху, сдержанного в обете, одинокого мудреца, сияющего, словно воплощённая дхарма. Услышав о любимом брате Джае, Каунтея стал скорбеть сердцем. Сжигаемый изнутри, ища прибежища в великом лесу, Юдхиштхира расспрашивал брахманов, знающих разные предметы».

Commentary

История Налы успокоила одну рану, но разлука с Арджуной остаётся. Так эпос показывает: утешение не отменяет всех скорбей сразу, оно даёт силу продолжать путь.

Version

8445095273c1 · published Jun 18, 2026, 4:44:20 AM UTC