Mahabharata 3.86.16-24

Devanāgarī

सुराष्ट्रेष्व् अपि वक्ष्यामि पुण्यान्य् आयतनानि च ॥
आश्रमान् सरितः शैलान् सरांसि च नराधिप ॥
चमसोन्मज्जनं विप्रास् तत्रापि कथयन्त्य् उत ॥
प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिदशानां युधिष्ठिर ॥
तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शुभम् ॥
उज्जयन्तश् च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान् ॥
तत्र देवर्षिवर्येण नारदेनानुकीर्तितः ॥
पुराणः श्रूयते श्लोकस् तं निबोध युधिष्ठिर ॥
पुण्ये गिरौ सुराष्ट्रेषु मृगपक्षिनिषेविते ॥
उज्जयन्ते स्म तप्ताङ्गो नाकपृष्ठे महीयते ॥
पुण्या द्वारवती तत्र यत्रास्ते मधुसूदनः ॥
साक्षाद् देवः पुराणो ऽसौ स हि धर्मः सनातनः ॥
ये च वेदविदो विप्रा ये चाध्यात्मविदो जनाः ॥
ते वदन्ति महात्मानं कृष्णं धर्मं सनातनम् ॥
पवित्राणां हि गोविन्दः पवित्रं परम् उच्यते ॥
पुण्यानाम् अपि पुण्यो ऽसौ मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥
त्रैलोक्यं पुण्डरीकाक्षो देवदेवः सनातनः ॥
आस्ते हरिर् अचिन्त्यात्मा तत्रैव मधुसूदनः ॥

Transliteration (IAST)

surāṣṭreṣv api vakṣyāmi puṇyāny āyatanāni ca ||
āśramān saritaḥ śailān sarāṃsi ca narādhipa ||
camasonmajjanaṃ viprās tatrāpi kathayanty uta ||
prabhāsaṃ codadhau tīrthaṃ tridaśānāṃ yudhiṣṭhira ||
tatra piṇḍārakaṃ nāma tāpasācaritaṃ śubham ||
ujjayantaś ca śikharī kṣipraṃ siddhikaro mahān ||
tatra devarṣivaryeṇa nāradenānukīrtitaḥ ||
purāṇaḥ śrūyate ślokas taṃ nibodha yudhiṣṭhira ||
puṇye girau surāṣṭreṣu mṛgapakṣiniṣevite ||
ujjayante sma taptāṅgo nākapṛṣṭhe mahīyate ||
puṇyā dvāravatī tatra yatrāste madhusūdanaḥ ||
sākṣād devaḥ purāṇo 'sau sa hi dharmaḥ sanātanaḥ ||
ye ca vedavido viprā ye cādhyātmavido janāḥ ||
te vadanti mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ dharmaṃ sanātanam ||
pavitrāṇāṃ hi govindaḥ pavitraṃ param ucyate ||
puṇyānām api puṇyo 'sau maṅgalānāṃ ca maṅgalam ||
trailokyaṃ puṇḍarīkākṣo devadevaḥ sanātanaḥ ||
āste harir acintyātmā tatraiva madhusūdanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

सुराष्ट्रेष्व् अपि वक्ष्यामि पुण्यान्य् आयतनानि च ॥ आश्रमान् सरितः शैलान् सरांसि च नराधिप ॥ चमसोन्मज्जनं विप्रास् तत्रापि कथयन्त्य् उत ॥ प्रभासं चोदधौ तीर्थं त्रिदशानां युधिष्ठिर ॥ तत्र पिण्डारकं नाम तापसाचरितं शुभम् ॥ उज्जयन्तश् च शिखरी क्षिप्रं सिद्धिकरो महान् ॥ तत्र देवर्षिवर्येण नारदेनानुकीर्तितः ॥ पुराणः श्रूयते श्लोकस् तं निबोध युधिष्ठिर ॥ पुण्ये गिरौ सुराष्ट्रेषु मृगपक्षिनिषेविते ॥ उज्जयन्ते स्म तप्ताङ्गो नाकपृष्ठे महीयते ॥ पुण्या द्वारवती तत्र यत्रास्ते मधुसूदनः ॥ साक्षाद् देवः पुराणो ऽसौ स हि धर्मः सनातनः ॥ ये च वेदविदो विप्रा ये चाध्यात्मविदो जनाः ॥ ते वदन्ति महात्मानं कृष्णं धर्मं सनातनम् ॥ पवित्राणां हि गोविन्दः पवित्रं परम् उच्यते ॥ पुण्यानाम् अपि पुण्यो ऽसौ मङ्गलानां च मङ्गलम् ॥ त्रैलोक्यं पुण्डरीकाक्षो देवदेवः सनातनः ॥ आस्ते हरिर् अचिन्त्यात्मा तत्रैव मधुसूदनः ॥surāṣṭreṣv api vakṣyāmi puṇyāny āyatanāni ca || āśramān saritaḥ śailān sarāṃsi ca narādhipa || camasonmajjanaṃ viprās tatrāpi kathayanty uta || prabhāsaṃ codadhau tīrthaṃ tridaśānāṃ yudhiṣṭhira || tatra piṇḍārakaṃ nāma tāpasācaritaṃ śubham || ujjayantaś ca śikharī kṣipraṃ siddhikaro mahān || tatra devarṣivaryeṇa nāradenānukīrtitaḥ || purāṇaḥ śrūyate ślokas taṃ nibodha yudhiṣṭhira || puṇye girau surāṣṭreṣu mṛgapakṣiniṣevite || ujjayante sma taptāṅgo nākapṛṣṭhe mahīyate || puṇyā dvāravatī tatra yatrāste madhusūdanaḥ || sākṣād devaḥ purāṇo 'sau sa hi dharmaḥ sanātanaḥ || ye ca vedavido viprā ye cādhyātmavido janāḥ || te vadanti mahātmānaṃ kṛṣṇaṃ dharmaṃ sanātanam || pavitrāṇāṃ hi govindaḥ pavitraṃ param ucyate || puṇyānām api puṇyo 'sau maṅgalānāṃ ca maṅgalam || trailokyaṃ puṇḍarīkākṣo devadevaḥ sanātanaḥ || āste harir acintyātmā tatraiva madhusūdanaḥ ||Дхаумья переходит к Сураштре: Чамасонмаджана, Прабхаса, Пиндарака, Уджаянта; он приводит стих Нарады об Уджаянте и говорит о святой Двараке, где пребывает Мадхусудана, древний Бог, вечная дхарма, высшая чистота и благословение.

Translation

«Теперь скажу о святых местах Сураштры: о тиртхах, ашрамах, реках, горах и озёрах. Брахманы говорят там о Чамасонмаджане, а на берегу океана — о Прабхасе, тиртхе богов. Там Пиндарака, чистое место подвижников, и Уджаянта, высокий пик, быстро дарующий успех. О нём некогда лучший из божественных риши Нарада произнёс древний стих: “На святой горе в Сураштре, служимой зверями и птицами, тот, кто истощает тело тапасом на Уджаянте, прославляется на небесной вершине”. Там святая Дварака, где пребывает Мадхусудана. Он — сам древний Бог, вечная дхарма. Знающие Веду и знающие духовную истину называют великого Кришну вечной дхармой. Среди очищающих Говинда назван высшим очищением; среди святых он святейший, среди благословений — благословение. Лотосоокий, Бог богов, вечный Хари, непостижимый Мадхусудана пребывает там же».

Commentary

В этом месте повествование прямо поднимает паломничество к его сердцу: Кришна назван самой вечной дхармой. Все святыни очищают, но Говинда — источник самой чистоты.

Version

ce8ce824bd6d · published Jun 18, 2026, 4:52:39 AM UTC