Mahabharata 3.89.1-8

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवं संभाषमाणे तु धौम्ये कौरवनन्दन ॥
लोमशः सुमहातेजा ऋषिस् तत्राजगाम ह ॥
तं पाण्डवाग्रजो राजा सगणो ब्राह्मणाश् च ते ॥
उदतिष्ठन् महाभागं दिवि शक्रम् इवामराः ॥
तम् अभ्यर्च्य यथान्यायं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥
पप्रच्छागमने हेतुम् अटने च प्रयोजनम् ॥
स पृष्टः पाण्डुपुत्रेण प्रीयमाणो महामनाः ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा हर्षयन्न् इव पाण्डवान् ॥
संचरन्न् अस्मि कौन्तेय सर्वलोकान् यदृच्छया ॥
गतः शक्रस्य सदनं तत्रापश्यं सुरेश्वरम् ॥
तव च भ्रातरं वीरम् अपश्यं सव्यसाचिनम् ॥
शक्रस्यार्धासनगतं तत्र मे विस्मयो महान् ॥
आसीत् पुरुषशार्दूल दृष्ट्वा पार्थं तथागतम् ॥
आह मां तत्र देवेशो गच्छ पाण्डुसुतान् इति ॥
सो ऽहम् अभ्यागतः क्षिप्रं दिदृक्षुस् त्वां सहानुजम् ॥
वचनात् पुरुहूतस्य पार्थस्य च महात्मनः ॥
आख्यास्ये ते प्रियं तात महत् पाण्डवनन्दन ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evaṃ saṃbhāṣamāṇe tu dhaumye kauravanandana ||
lomaśaḥ sumahātejā ṛṣis tatrājagāma ha ||
taṃ pāṇḍavāgrajo rājā sagaṇo brāhmaṇāś ca te ||
udatiṣṭhan mahābhāgaṃ divi śakram ivāmarāḥ ||
tam abhyarcya yathānyāyaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
papracchāgamane hetum aṭane ca prayojanam ||
sa pṛṣṭaḥ pāṇḍuputreṇa prīyamāṇo mahāmanāḥ ||
uvāca ślakṣṇayā vācā harṣayann iva pāṇḍavān ||
saṃcarann asmi kaunteya sarvalokān yadṛcchayā ||
gataḥ śakrasya sadanaṃ tatrāpaśyaṃ sureśvaram ||
tava ca bhrātaraṃ vīram apaśyaṃ savyasācinam ||
śakrasyārdhāsanagataṃ tatra me vismayo mahān ||
āsīt puruṣaśārdūla dṛṣṭvā pārthaṃ tathāgatam ||
āha māṃ tatra deveśo gaccha pāṇḍusutān iti ||
so 'ham abhyāgataḥ kṣipraṃ didṛkṣus tvāṃ sahānujam ||
vacanāt puruhūtasya pārthasya ca mahātmanaḥ ||
ākhyāsye te priyaṃ tāta mahat pāṇḍavanandana ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच एवं संभाषमाणे तु धौम्ये कौरवनन्दन ॥ लोमशः सुमहातेजा ऋषिस् तत्राजगाम ह ॥ तं पाण्डवाग्रजो राजा सगणो ब्राह्मणाश् च ते ॥ उदतिष्ठन् महाभागं दिवि शक्रम् इवामराः ॥ तम् अभ्यर्च्य यथान्यायं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ पप्रच्छागमने हेतुम् अटने च प्रयोजनम् ॥ स पृष्टः पाण्डुपुत्रेण प्रीयमाणो महामनाः ॥ उवाच श्लक्ष्णया वाचा हर्षयन्न् इव पाण्डवान् ॥ संचरन्न् अस्मि कौन्तेय सर्वलोकान् यदृच्छया ॥ गतः शक्रस्य सदनं तत्रापश्यं सुरेश्वरम् ॥ तव च भ्रातरं वीरम् अपश्यं सव्यसाचिनम् ॥ शक्रस्यार्धासनगतं तत्र मे विस्मयो महान् ॥ आसीत् पुरुषशार्दूल दृष्ट्वा पार्थं तथागतम् ॥ आह मां तत्र देवेशो गच्छ पाण्डुसुतान् इति ॥ सो ऽहम् अभ्यागतः क्षिप्रं दिदृक्षुस् त्वां सहानुजम् ॥ वचनात् पुरुहूतस्य पार्थस्य च महात्मनः ॥ आख्यास्ये ते प्रियं तात महत् पाण्डवनन्दन ॥vaiśaṃpāyana uvāca evaṃ saṃbhāṣamāṇe tu dhaumye kauravanandana || lomaśaḥ sumahātejā ṛṣis tatrājagāma ha || taṃ pāṇḍavāgrajo rājā sagaṇo brāhmaṇāś ca te || udatiṣṭhan mahābhāgaṃ divi śakram ivāmarāḥ || tam abhyarcya yathānyāyaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ || papracchāgamane hetum aṭane ca prayojanam || sa pṛṣṭaḥ pāṇḍuputreṇa prīyamāṇo mahāmanāḥ || uvāca ślakṣṇayā vācā harṣayann iva pāṇḍavān || saṃcarann asmi kaunteya sarvalokān yadṛcchayā || gataḥ śakrasya sadanaṃ tatrāpaśyaṃ sureśvaram || tava ca bhrātaraṃ vīram apaśyaṃ savyasācinam || śakrasyārdhāsanagataṃ tatra me vismayo mahān || āsīt puruṣaśārdūla dṛṣṭvā pārthaṃ tathāgatam || āha māṃ tatra deveśo gaccha pāṇḍusutān iti || so 'ham abhyāgataḥ kṣipraṃ didṛkṣus tvāṃ sahānujam || vacanāt puruhūtasya pārthasya ca mahātmanaḥ || ākhyāsye te priyaṃ tāta mahat pāṇḍavanandana ||Когда Дхаумья говорил, пришёл великий риши Ломаша; Юдхиштхира и брахманы встали перед ним, как боги перед Индрой; Юдхиштхира спросил о причине прихода, и Ломаша сказал, что странствовал по мирам, был у Шакры, видел Арджуну на половине сиденья Индры и пришёл по словам Индры и Арджуны с радостной вестью.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Пока Дхаумья так говорил, о радость Куру, туда пришёл великий сиянием риши Ломаша. Старший Пандав, царь, вместе со спутниками и брахманами поднялся навстречу этому великому, как бессмертные встают перед Шакрой на небе. Почтив его как должно, Юдхиштхира спросил о причине его прихода и странствия. Отвечая сыну Панду, великий душой Ломаша мягкой речью, словно радуя Пандавов, сказал: “Я странствовал по всем мирам по своей воле и пришёл в обитель Шакры; там увидел владыку богов. Я увидел и твоего брата, героя Савьясачина, сидящего на половине сиденья Шакры, и был весьма изумлён, увидев Партху в таком положении. Там владыка богов сказал мне: ‘Иди к сыновьям Панду’. Поэтому я быстро пришёл, желая увидеть тебя с младшими братьями. По слову Пурухуты и великого Партхи я расскажу тебе радостную и важную весть”».

Commentary

Приход Ломаши отвечает на тревогу Юдхиштхиры не рассуждением, а свидетельством: Арджуна принят в небесном собрании. Надежда получает конкретный знак.

Version

f019d4f05987 · published Jun 18, 2026, 4:52:39 AM UTC