Mahabharata 3.89.9-22

Devanāgarī

भ्रातृभिः सहितो राजन् कृष्णया चैव तच् छृणु ॥
यत् त्वयोक्तो महाबाहुर् अस्त्रार्थं पाण्डवर्षभ ॥
तद् अस्त्रम् आप्तं पार्थेन रुद्राद् अप्रतिमं महत् ॥
यत् तद् ब्रह्मशिरो नाम तपसा रुद्रम् आगतम् ॥
अमृताद् उत्थितं रौद्रं तल् लब्धं सव्यसाचिना ॥
तत् समन्त्रं ससंहारं सप्रायश्चित्तमङ्गलम् ॥
वज्रं चान्यानि चास्त्राणि दण्डादीनि युधिष्ठिर ॥
यमात् कुबेराद् वरुणाद् इन्द्राच् च कुरुनन्दन ॥
अस्त्राण्य् अधीतवान् पार्थो दिव्यान्य् अमितविक्रमः ॥
विश्वावसोश् च तनयाद् गीतं नृत्तं च साम च ॥
वादित्रं च यथान्यायं प्रत्यविन्दद् यथाविधि ॥
एवं कृतास्त्रः कौन्तेयो गान्धर्वं वेदम् आप्तवान् ॥
सुखं वसति बीभत्सुर् अनुजस्यानुजस् तव ॥
यदर्थं मां सुरश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
तच् च ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर निबोध मे ॥
भवान् मनुष्यलोकाय गमिष्यति न संशयः ॥
ब्रूयाद् युधिष्ठिरं तत्र वचनान् मे द्विजोत्तम ॥
आगमिष्यति ते भ्राता कृतास्त्रः क्षिप्रम् अर्जुनः ॥
सुरकार्यं महत् कृत्वा यद् आशक्यं दिवौकसैः ॥
तपसा तु त्वम् आत्मानं भ्रातृभिः सह योजय ॥
तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥
अहं च कर्णं जानामि यथावद् भरतर्षभ ॥
न स पार्थस्य संग्रामे कलाम् अर्हति षोडशीम् ॥
यच् चापि ते भयं तस्मान् मनसिस्थम् अरिंदम ॥
तच् चाप्य् अपहरिष्यामि सव्यसाचाव् इहागते ॥
यच् च ते मानसं वीर तीर्थयात्राम् इमां प्रति ॥
तच् च ते लोमशः सर्वं कथयिष्यत्य् असंशयम् ॥
यच् च किं चित् तपोयुक्तं फलं तीर्थेषु भारत ॥
महर्षिर् एष यद् ब्रूयात् तच् छ्रद्धेयम् अनन्यथा ॥

Transliteration (IAST)

bhrātṛbhiḥ sahito rājan kṛṣṇayā caiva tac chṛṇu ||
yat tvayokto mahābāhur astrārthaṃ pāṇḍavarṣabha ||
tad astram āptaṃ pārthena rudrād apratimaṃ mahat ||
yat tad brahmaśiro nāma tapasā rudram āgatam ||
amṛtād utthitaṃ raudraṃ tal labdhaṃ savyasācinā ||
tat samantraṃ sasaṃhāraṃ saprāyaścittamaṅgalam ||
vajraṃ cānyāni cāstrāṇi daṇḍādīni yudhiṣṭhira ||
yamāt kuberād varuṇād indrāc ca kurunandana ||
astrāṇy adhītavān pārtho divyāny amitavikramaḥ ||
viśvāvasoś ca tanayād gītaṃ nṛttaṃ ca sāma ca ||
vāditraṃ ca yathānyāyaṃ pratyavindad yathāvidhi ||
evaṃ kṛtāstraḥ kaunteyo gāndharvaṃ vedam āptavān ||
sukhaṃ vasati bībhatsur anujasyānujas tava ||
yadarthaṃ māṃ suraśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt ||
tac ca te kathayiṣyāmi yudhiṣṭhira nibodha me ||
bhavān manuṣyalokāya gamiṣyati na saṃśayaḥ ||
brūyād yudhiṣṭhiraṃ tatra vacanān me dvijottama ||
āgamiṣyati te bhrātā kṛtāstraḥ kṣipram arjunaḥ ||
surakāryaṃ mahat kṛtvā yad āśakyaṃ divaukasaiḥ ||
tapasā tu tvam ātmānaṃ bhrātṛbhiḥ saha yojaya ||
tapaso hi paraṃ nāsti tapasā vindate mahat ||
ahaṃ ca karṇaṃ jānāmi yathāvad bharatarṣabha ||
na sa pārthasya saṃgrāme kalām arhati ṣoḍaśīm ||
yac cāpi te bhayaṃ tasmān manasistham ariṃdama ||
tac cāpy apahariṣyāmi savyasācāv ihāgate ||
yac ca te mānasaṃ vīra tīrthayātrām imāṃ prati ||
tac ca te lomaśaḥ sarvaṃ kathayiṣyaty asaṃśayam ||
yac ca kiṃ cit tapoyuktaṃ phalaṃ tīrtheṣu bhārata ||
maharṣir eṣa yad brūyāt tac chraddheyam ananyathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

भ्रातृभिः सहितो राजन् कृष्णया चैव तच् छृणु ॥ यत् त्वयोक्तो महाबाहुर् अस्त्रार्थं पाण्डवर्षभ ॥ तद् अस्त्रम् आप्तं पार्थेन रुद्राद् अप्रतिमं महत् ॥ यत् तद् ब्रह्मशिरो नाम तपसा रुद्रम् आगतम् ॥ अमृताद् उत्थितं रौद्रं तल् लब्धं सव्यसाचिना ॥ तत् समन्त्रं ससंहारं सप्रायश्चित्तमङ्गलम् ॥ वज्रं चान्यानि चास्त्राणि दण्डादीनि युधिष्ठिर ॥ यमात् कुबेराद् वरुणाद् इन्द्राच् च कुरुनन्दन ॥ अस्त्राण्य् अधीतवान् पार्थो दिव्यान्य् अमितविक्रमः ॥ विश्वावसोश् च तनयाद् गीतं नृत्तं च साम च ॥ वादित्रं च यथान्यायं प्रत्यविन्दद् यथाविधि ॥ एवं कृतास्त्रः कौन्तेयो गान्धर्वं वेदम् आप्तवान् ॥ सुखं वसति बीभत्सुर् अनुजस्यानुजस् तव ॥ यदर्थं मां सुरश्रेष्ठ इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ तच् च ते कथयिष्यामि युधिष्ठिर निबोध मे ॥ भवान् मनुष्यलोकाय गमिष्यति न संशयः ॥ ब्रूयाद् युधिष्ठिरं तत्र वचनान् मे द्विजोत्तम ॥ आगमिष्यति ते भ्राता कृतास्त्रः क्षिप्रम् अर्जुनः ॥ सुरकार्यं महत् कृत्वा यद् आशक्यं दिवौकसैः ॥ तपसा तु त्वम् आत्मानं भ्रातृभिः सह योजय ॥ तपसो हि परं नास्ति तपसा विन्दते महत् ॥ अहं च कर्णं जानामि यथावद् भरतर्षभ ॥ न स पार्थस्य संग्रामे कलाम् अर्हति षोडशीम् ॥ यच् चापि ते भयं तस्मान् मनसिस्थम् अरिंदम ॥ तच् चाप्य् अपहरिष्यामि सव्यसाचाव् इहागते ॥ यच् च ते मानसं वीर तीर्थयात्राम् इमां प्रति ॥ तच् च ते लोमशः सर्वं कथयिष्यत्य् असंशयम् ॥ यच् च किं चित् तपोयुक्तं फलं तीर्थेषु भारत ॥ महर्षिर् एष यद् ब्रूयात् तच् छ्रद्धेयम् अनन्यथा ॥bhrātṛbhiḥ sahito rājan kṛṣṇayā caiva tac chṛṇu || yat tvayokto mahābāhur astrārthaṃ pāṇḍavarṣabha || tad astram āptaṃ pārthena rudrād apratimaṃ mahat || yat tad brahmaśiro nāma tapasā rudram āgatam || amṛtād utthitaṃ raudraṃ tal labdhaṃ savyasācinā || tat samantraṃ sasaṃhāraṃ saprāyaścittamaṅgalam || vajraṃ cānyāni cāstrāṇi daṇḍādīni yudhiṣṭhira || yamāt kuberād varuṇād indrāc ca kurunandana || astrāṇy adhītavān pārtho divyāny amitavikramaḥ || viśvāvasoś ca tanayād gītaṃ nṛttaṃ ca sāma ca || vāditraṃ ca yathānyāyaṃ pratyavindad yathāvidhi || evaṃ kṛtāstraḥ kaunteyo gāndharvaṃ vedam āptavān || sukhaṃ vasati bībhatsur anujasyānujas tava || yadarthaṃ māṃ suraśreṣṭha idaṃ vacanam abravīt || tac ca te kathayiṣyāmi yudhiṣṭhira nibodha me || bhavān manuṣyalokāya gamiṣyati na saṃśayaḥ || brūyād yudhiṣṭhiraṃ tatra vacanān me dvijottama || āgamiṣyati te bhrātā kṛtāstraḥ kṣipram arjunaḥ || surakāryaṃ mahat kṛtvā yad āśakyaṃ divaukasaiḥ || tapasā tu tvam ātmānaṃ bhrātṛbhiḥ saha yojaya || tapaso hi paraṃ nāsti tapasā vindate mahat || ahaṃ ca karṇaṃ jānāmi yathāvad bharatarṣabha || na sa pārthasya saṃgrāme kalām arhati ṣoḍaśīm || yac cāpi te bhayaṃ tasmān manasistham ariṃdama || tac cāpy apahariṣyāmi savyasācāv ihāgate || yac ca te mānasaṃ vīra tīrthayātrām imāṃ prati || tac ca te lomaśaḥ sarvaṃ kathayiṣyaty asaṃśayam || yac ca kiṃ cit tapoyuktaṃ phalaṃ tīrtheṣu bhārata || maharṣir eṣa yad brūyāt tac chraddheyam ananyathā ||Ломаша сообщает, что Арджуна получил у Рудры великое оружие Брахмаширас с мантрой, возвратом, искуплением и благословением, а также оружия от Ямы, Куберы, Варуны и Индры; он изучил у сына Вишвавасу пение, танец, саман и музыку; Индра велел сказать Юдхиштхире, что Арджуна скоро вернётся после невозможного для богов дела, а сам Юдхиштхира должен соединиться с тапасом и идти по тиртхам с доверием к Ломаше.

Translation

«Слушай вместе с братьями и Кришной. Тот могучий Партха, которого ты послал за оружием, получил от Рудры несравненное великое оружие, называемое Брахмаширас, достигнутое через тапас. Это грозное оружие, возникшее из амриты, Савьясачин получил вместе с мантрой, способом отвода, искуплением и благословением. Кроме того, Партха несравненной доблести изучил божественные оружия — ваджру и другие, от Ямы, Куберы, Варуны и Индры. От сына Вишвавасу он должным образом получил знание пения, танца, самана и музыки. Так Бибхатсу, приобретя оружие и гандхарвическое знание, счастливо пребывает там, младший брат твоего младшего. Теперь выслушай, ради чего лучший из богов сказал мне это: ‘Когда ты пойдёшь в мир людей, скажи Юдхиштхире от моего имени: скоро к тебе придёт твой брат Арджуна, овладевший оружием, совершив великое дело богов, которое небожители сами не могли совершить. Ты же вместе с братьями соедини себя с тапасом: нет ничего выше тапаса, через тапас обретается великое. Я знаю Карну как должно; в бою он не стоит и шестнадцатой доли Партхи. Страх перед ним, живущий в твоём уме, я устраню, когда Савьясачин вернётся. А всё, что касается твоего желания пройти тиртхи, Ломаша без сомнения расскажет тебе. Всякий плод тапаса в тиртхах, о Бхарата, верь тому, что скажет этот махариши, без колебания’».

Commentary

Весть соединяет две линии: Арджуна получает оружие, а Юдхиштхира должен получить тапас. Победа Пандавов готовится не только силой боя, но и очищением сердца.

Version

d0ba68866f95 · published Jun 18, 2026, 4:52:39 AM UTC