Mahabharata 3.92.13-22

Devanāgarī

देवास् तु सागरांश् चैव सरितश् च सरांसि च ॥
अभ्यगच्छन् धर्मशीलाः पुण्यान्य् आयतनानि च ॥
तपोभिः क्रतुभिर् दानैर् आशीर्वादैश् च पाण्डव ॥
प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश् च प्रतिपेदिरे ॥
एवं हि दानवन्तश् च क्रियावन्तश् च सर्वशः ॥
तीर्थान्य् अगच्छन् विबुधास् तेनापुर् भूतिम् उत्तमाम् ॥
तथा त्वम् अपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः ॥
पुनर् वेत्स्यसि तां लक्ष्मीम् एष पन्थाः सनातनः ॥
यथैव हि नृगो राजा शिबिर् औशीनरो यथा ॥
भगीरथो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः ॥
चरमाणास् तपो नित्यं स्पर्शनाद् अम्भसश् च ते ॥
तीर्थाभिगमनात् पूता दर्शनाच् च महात्मनाम् ॥
अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशां पते ॥
तथा त्वम् अपि राजेन्द्र लब्धासि विपुलां श्रियम् ॥
यथा चेक्ष्वाकुर् अचरत् सपुत्रजनबान्धवः ॥
मुचुकुन्दो ऽथ मान्धाता मरुत्तश् च महीपतिः ॥
कीर्तिं पुण्याम् अविन्दन्त यथा देवास् तपोबलात् ॥
देवर्षयश् च कार्त्स्न्येन तथा त्वम् अपि वेत्स्यसे ॥
धार्तराष्ट्रास् तु दर्पेण मोहेन च वशीकृताः ॥
नचिराद् विनशिष्यन्ति दैत्या इव न संशयः ॥

Transliteration (IAST)

devās tu sāgarāṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca ||
abhyagacchan dharmaśīlāḥ puṇyāny āyatanāni ca ||
tapobhiḥ kratubhir dānair āśīrvādaiś ca pāṇḍava ||
prajahuḥ sarvapāpāni śreyaś ca pratipedire ||
evaṃ hi dānavantaś ca kriyāvantaś ca sarvaśaḥ ||
tīrthāny agacchan vibudhās tenāpur bhūtim uttamām ||
tathā tvam api rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ ||
punar vetsyasi tāṃ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ ||
yathaiva hi nṛgo rājā śibir auśīnaro yathā ||
bhagīratho vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ ||
caramāṇās tapo nityaṃ sparśanād ambhasaś ca te ||
tīrthābhigamanāt pūtā darśanāc ca mahātmanām ||
alabhanta yaśaḥ puṇyaṃ dhanāni ca viśāṃ pate ||
tathā tvam api rājendra labdhāsi vipulāṃ śriyam ||
yathā cekṣvākur acarat saputrajanabāndhavaḥ ||
mucukundo 'tha māndhātā maruttaś ca mahīpatiḥ ||
kīrtiṃ puṇyām avindanta yathā devās tapobalāt ||
devarṣayaś ca kārtsnyena tathā tvam api vetsyase ||
dhārtarāṣṭrās tu darpeṇa mohena ca vaśīkṛtāḥ ||
nacirād vinaśiṣyanti daityā iva na saṃśayaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

देवास् तु सागरांश् चैव सरितश् च सरांसि च ॥ अभ्यगच्छन् धर्मशीलाः पुण्यान्य् आयतनानि च ॥ तपोभिः क्रतुभिर् दानैर् आशीर्वादैश् च पाण्डव ॥ प्रजहुः सर्वपापानि श्रेयश् च प्रतिपेदिरे ॥ एवं हि दानवन्तश् च क्रियावन्तश् च सर्वशः ॥ तीर्थान्य् अगच्छन् विबुधास् तेनापुर् भूतिम् उत्तमाम् ॥ तथा त्वम् अपि राजेन्द्र स्नात्वा तीर्थेषु सानुजः ॥ पुनर् वेत्स्यसि तां लक्ष्मीम् एष पन्थाः सनातनः ॥ यथैव हि नृगो राजा शिबिर् औशीनरो यथा ॥ भगीरथो वसुमना गयः पूरुः पुरूरवाः ॥ चरमाणास् तपो नित्यं स्पर्शनाद् अम्भसश् च ते ॥ तीर्थाभिगमनात् पूता दर्शनाच् च महात्मनाम् ॥ अलभन्त यशः पुण्यं धनानि च विशां पते ॥ तथा त्वम् अपि राजेन्द्र लब्धासि विपुलां श्रियम् ॥ यथा चेक्ष्वाकुर् अचरत् सपुत्रजनबान्धवः ॥ मुचुकुन्दो ऽथ मान्धाता मरुत्तश् च महीपतिः ॥ कीर्तिं पुण्याम् अविन्दन्त यथा देवास् तपोबलात् ॥ देवर्षयश् च कार्त्स्न्येन तथा त्वम् अपि वेत्स्यसे ॥ धार्तराष्ट्रास् तु दर्पेण मोहेन च वशीकृताः ॥ नचिराद् विनशिष्यन्ति दैत्या इव न संशयः ॥devās tu sāgarāṃś caiva saritaś ca sarāṃsi ca || abhyagacchan dharmaśīlāḥ puṇyāny āyatanāni ca || tapobhiḥ kratubhir dānair āśīrvādaiś ca pāṇḍava || prajahuḥ sarvapāpāni śreyaś ca pratipedire || evaṃ hi dānavantaś ca kriyāvantaś ca sarvaśaḥ || tīrthāny agacchan vibudhās tenāpur bhūtim uttamām || tathā tvam api rājendra snātvā tīrtheṣu sānujaḥ || punar vetsyasi tāṃ lakṣmīm eṣa panthāḥ sanātanaḥ || yathaiva hi nṛgo rājā śibir auśīnaro yathā || bhagīratho vasumanā gayaḥ pūruḥ purūravāḥ || caramāṇās tapo nityaṃ sparśanād ambhasaś ca te || tīrthābhigamanāt pūtā darśanāc ca mahātmanām || alabhanta yaśaḥ puṇyaṃ dhanāni ca viśāṃ pate || tathā tvam api rājendra labdhāsi vipulāṃ śriyam || yathā cekṣvākur acarat saputrajanabāndhavaḥ || mucukundo 'tha māndhātā maruttaś ca mahīpatiḥ || kīrtiṃ puṇyām avindanta yathā devās tapobalāt || devarṣayaś ca kārtsnyena tathā tvam api vetsyase || dhārtarāṣṭrās tu darpeṇa mohena ca vaśīkṛtāḥ || nacirād vinaśiṣyanti daityā iva na saṃśayaḥ ||Ломаша говорит, что боги, приверженные дхарме, шли к морям, рекам, озёрам и святым местам, очищались тапасом, жертвами, дарами и благословениями, и достигли процветания; так же Юдхиштхира с братьями, омывшись в тиртхах, вновь обретёт Лакшми, как древние цари Нрига, Шиби, Бхагиратха, Васумана, Гая, Пуру, Пуруравас, Икшваку, Мучукунда, Мандхата и Марутта; Дхартрашры, ослеплённые гордостью и заблуждением, скоро погибнут, как дайтьи.

Translation

«Боги же, следуя дхарме, приходили к океанам, рекам, озёрам и святым обителям; тапасом, жертвами, дарами и благословениями, Пандава, они оставили все грехи и достигли блага. Так, будучи дарителями и совершителями священных действий, небожители ходили к тиртхам и потому обрели высшее процветание. И ты, царь, омывшись в тиртхах вместе с младшими братьями, снова обретёшь ту Лакшми: это вечный путь. Нрига, Шиби Аушинара, Бхагиратха, Васумана, Гая, Пуру и Пуруравас, постоянно совершая тапас, касаясь священной воды, посещая тиртхи и видя великих душой, очистились и обрели святую славу и богатства. Так и ты, великий царь, получишь широкое благополучие. Как Икшваку со своими сыновьями, людьми и родичами, как Мучукунда, Мандхата и царь Марутта обрели святую славу силой тапаса, как боги и божественные риши, так и ты получишь её полностью. А сыновья Дхритараштры, подчинённые гордости и заблуждению, скоро погибнут, как дайтьи, без сомнения».

Commentary

Ломаша не обещает лёгкой дороги, но показывает закон: Лакшми возвращается туда, где есть дхарма, очищение и терпение. Победа Пандавов должна созреть, а не быть сорвана раньше времени.

Version

317b6d1b2f24 · published Jun 18, 2026, 4:59:17 AM UTC