Mahabharata 3.94.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततः संप्रस्थितो राजा कौन्तेयो भूरिदक्षिणः ॥
अगस्त्याश्रमम् आसाद्य दुर्जयायाम् उवास ह ॥
तत्र वै लोमशं राजा पप्रच्छ वदतां वरः ॥
अगस्त्येनेह वातापिः किमर्थम् उपशामितः ॥
आसीद् वा किंप्रभावश् च स दैत्यो मानवान्तकः ॥
किमर्थं चोद्गतो मन्युर् अगस्त्यस्य महात्मनः ॥
लोमश उवाच
इल्वलो नाम दैतेय आसीत् कौरवनन्दन ॥
मणिमत्यां पुरि पुरा वातापिस् तस्य चानुजः ॥
स ब्राह्मणं तपोयुक्तम् उवाच दितिनन्दनः ॥
पुत्रं मे भगवान् एकम् इन्द्रतुल्यं प्रयच्छतु ॥
तस्मै स ब्राह्मणो नादात् पुत्रं वासवसंमितम् ॥
चुक्रोध सो ऽसुरस् तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम् ॥
समाह्वयति यं वाचा गतं वैवस्वतक्षयम् ॥
स पुनर् देहम् आस्थाय जीवन् स्म प्रतिदृश्यते ॥
ततो वातापिम् असुरं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् ॥
तं ब्राह्मणं भोजयित्वा पुनर् एव समाह्वयत् ॥
तस्य पार्श्वं विनिर्भिद्य ब्राह्मणस्य महासुरः ॥
वातापिः प्रहसन् राजन् निश्चक्राम विशां पते ॥
एवं स ब्राह्मणान् राजन् भोजयित्वा पुनः पुनः ॥
हिंसयाम् आस दैतेय इल्वलो दुष्टचेतनः ॥

Transliteration (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ saṃprasthito rājā kaunteyo bhūridakṣiṇaḥ ||
agastyāśramam āsādya durjayāyām uvāsa ha ||
tatra vai lomaśaṃ rājā papraccha vadatāṃ varaḥ ||
agastyeneha vātāpiḥ kimartham upaśāmitaḥ ||
āsīd vā kiṃprabhāvaś ca sa daityo mānavāntakaḥ ||
kimarthaṃ codgato manyur agastyasya mahātmanaḥ ||
lomaśa uvāca
ilvalo nāma daiteya āsīt kauravanandana ||
maṇimatyāṃ puri purā vātāpis tasya cānujaḥ ||
sa brāhmaṇaṃ tapoyuktam uvāca ditinandanaḥ ||
putraṃ me bhagavān ekam indratulyaṃ prayacchatu ||
tasmai sa brāhmaṇo nādāt putraṃ vāsavasaṃmitam ||
cukrodha so 'suras tasya brāhmaṇasya tato bhṛśam ||
samāhvayati yaṃ vācā gataṃ vaivasvatakṣayam ||
sa punar deham āsthāya jīvan sma pratidṛśyate ||
tato vātāpim asuraṃ chāgaṃ kṛtvā susaṃskṛtam ||
taṃ brāhmaṇaṃ bhojayitvā punar eva samāhvayat ||
tasya pārśvaṃ vinirbhidya brāhmaṇasya mahāsuraḥ ||
vātāpiḥ prahasan rājan niścakrāma viśāṃ pate ||
evaṃ sa brāhmaṇān rājan bhojayitvā punaḥ punaḥ ||
hiṃsayām āsa daiteya ilvalo duṣṭacetanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वैशंपायन उवाच ततः संप्रस्थितो राजा कौन्तेयो भूरिदक्षिणः ॥ अगस्त्याश्रमम् आसाद्य दुर्जयायाम् उवास ह ॥ तत्र वै लोमशं राजा पप्रच्छ वदतां वरः ॥ अगस्त्येनेह वातापिः किमर्थम् उपशामितः ॥ आसीद् वा किंप्रभावश् च स दैत्यो मानवान्तकः ॥ किमर्थं चोद्गतो मन्युर् अगस्त्यस्य महात्मनः ॥ लोमश उवाच इल्वलो नाम दैतेय आसीत् कौरवनन्दन ॥ मणिमत्यां पुरि पुरा वातापिस् तस्य चानुजः ॥ स ब्राह्मणं तपोयुक्तम् उवाच दितिनन्दनः ॥ पुत्रं मे भगवान् एकम् इन्द्रतुल्यं प्रयच्छतु ॥ तस्मै स ब्राह्मणो नादात् पुत्रं वासवसंमितम् ॥ चुक्रोध सो ऽसुरस् तस्य ब्राह्मणस्य ततो भृशम् ॥ समाह्वयति यं वाचा गतं वैवस्वतक्षयम् ॥ स पुनर् देहम् आस्थाय जीवन् स्म प्रतिदृश्यते ॥ ततो वातापिम् असुरं छागं कृत्वा सुसंस्कृतम् ॥ तं ब्राह्मणं भोजयित्वा पुनर् एव समाह्वयत् ॥ तस्य पार्श्वं विनिर्भिद्य ब्राह्मणस्य महासुरः ॥ वातापिः प्रहसन् राजन् निश्चक्राम विशां पते ॥ एवं स ब्राह्मणान् राजन् भोजयित्वा पुनः पुनः ॥ हिंसयाम् आस दैतेय इल्वलो दुष्टचेतनः ॥vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ saṃprasthito rājā kaunteyo bhūridakṣiṇaḥ || agastyāśramam āsādya durjayāyām uvāsa ha || tatra vai lomaśaṃ rājā papraccha vadatāṃ varaḥ || agastyeneha vātāpiḥ kimartham upaśāmitaḥ || āsīd vā kiṃprabhāvaś ca sa daityo mānavāntakaḥ || kimarthaṃ codgato manyur agastyasya mahātmanaḥ || lomaśa uvāca ilvalo nāma daiteya āsīt kauravanandana || maṇimatyāṃ puri purā vātāpis tasya cānujaḥ || sa brāhmaṇaṃ tapoyuktam uvāca ditinandanaḥ || putraṃ me bhagavān ekam indratulyaṃ prayacchatu || tasmai sa brāhmaṇo nādāt putraṃ vāsavasaṃmitam || cukrodha so 'suras tasya brāhmaṇasya tato bhṛśam || samāhvayati yaṃ vācā gataṃ vaivasvatakṣayam || sa punar deham āsthāya jīvan sma pratidṛśyate || tato vātāpim asuraṃ chāgaṃ kṛtvā susaṃskṛtam || taṃ brāhmaṇaṃ bhojayitvā punar eva samāhvayat || tasya pārśvaṃ vinirbhidya brāhmaṇasya mahāsuraḥ || vātāpiḥ prahasan rājan niścakrāma viśāṃ pate || evaṃ sa brāhmaṇān rājan bhojayitvā punaḥ punaḥ || hiṃsayām āsa daiteya ilvalo duṣṭacetanaḥ ||Юдхиштхира приходит к ашраму Агастьи и спрашивает Ломашу, почему Агастья усмирил Ватапи, кто был этот человекоубийственный дайтья и почему возник гнев мудреца; Ломаша рассказывает об Ильвале и его младшем брате Ватапи: Ильвала попросил у брахмана сына, равного Индре, получил отказ, разгневался и стал убивать брахманов, превращая Ватапи в козла, кормя им гостей и затем вызывая его обратно, чтобы тот разрывал брахмана изнутри.

Translation

Вайшампаяна сказал: «Затем щедрый на дары царь, сын Кунти, отправился дальше, пришёл к ашраму Агастьи и остановился в Дурджае. Там лучший из говорящих спросил Ломашу: “Почему Агастья здесь усмирил Ватапи? Какова была сила этого дайтьи, губителя людей, и отчего поднялся гнев великого Агастьи?” Ломаша сказал: “Некогда, радость Куру, в городе Манимати жил дайтья по имени Ильвала, а Ватапи был его младшим братом. Этот сын Дити сказал одному брахману-подвижнику: ‘Пусть благой даст мне одного сына, равного Индре’. Брахман не дал ему сына, подобного Васаве, и асура сильно разгневался на него. Своим словом Ильвала мог вызывать того, кто уже ушёл в обитель Вайвасваты, и тот снова принимал тело и появлялся живым. Поэтому он превращал Ватапи в козла, хорошо готовил его, кормил брахмана, а затем снова звал. Тогда великий асура Ватапи, смеясь, разрывал бок брахмана и выходил наружу. Так злосердечный дайтья Ильвала снова и снова кормил брахманов и убивал их”».

Commentary

Ватапи и Ильвала искажают сам закон гостеприимства: трапеза, которая должна быть священной, становится орудием убийства. Поэтому вмешательство Агастьи будет восстановлением дхармы.

Version

078517eb9902 · published Jun 18, 2026, 4:59:17 AM UTC