अगस्त्यश् चापि भगवान् एतस्मिन् काल एव तु ॥
पितॄन् ददर्श गर्ते वै लम्बमानान् अधोमुखान् ॥
सो ऽपृच्छल् लम्बमानांस् तान् भवन्त इह किंपराः ॥
संतानहेतोर् इति ते तम् ऊचुर् ब्रह्मवादिनः ॥
ते तस्मै कथयाम् आसुर् वयं ते पितरः स्वकाः ॥
गर्तम् एतम् अनुप्राप्ता लम्बामः प्रसवार्थिनः ॥
यदि नो जनयेथास् त्वम् अगस्त्यापत्यम् उत्तमम् ॥
स्यान् नो ऽस्मान् निरयान् मोक्षस् त्वं च पुत्राप्नुया गतिम् ॥
स तान् उवाच तेजस्वी सत्यधर्मपरायणः ॥
करिष्ये पितरः कामं व्येतु वो मानसो ज्वरः ॥
ततः प्रसवसंतानं चिन्तयन् भगवान् ऋषिः ॥
आत्मनः प्रसवस्यार्थे नापश्यत् सदृशीं स्त्रियम् ॥
स तस्य तस्य सत्त्वस्य तत् तद् अङ्गम् अनुत्तमम् ॥
संभृत्य तत्समैर् अङ्गैर् निर्ममे स्त्रियम् उत्तमाम् ॥
स तां विदर्भराजाय पुत्रकामाय ताम्यते ॥
निर्मिताम् आत्मनो ऽर्थाय मुनिः प्रादान् महातपाः ॥
सा तत्र जज्ञे सुभगा विद्युत्सौदामिनी यथा ॥
विभ्राजमाना वपुसा व्यवर्धत शुभानना ॥
जातमात्रां च तां दृष्ट्वा वैदर्भः पृथिवीपतिः ॥
प्रहर्षेण द्विजातिभ्यो न्यवेदयत भारत ॥
अभ्यनन्दन्त तां सर्वे ब्राह्मणा वसुधाधिप ॥
लोपामुद्रेति तस्याश् च चक्रिरे नाम ते द्विजाः ॥
ववृधे सा महाराज बिभ्रती रूपम् उत्तमम् ॥
अप्स्व् इवोत्पलिनी शीघ्रम् अग्नेर् इव शिखा शुभा ॥
तां यौवनस्थां राजेन्द्र शतं कन्याः स्वलंकृताः ॥
दाशीशतं च कल्याणीम् उपतस्थुर् वशानुगाः ॥
सा स्म दासीशतवृता मध्ये कन्याशतस्य च ॥
आस्ते तेजस्विनी कन्या रोहिणीव दिवि प्रभो ॥
यौवनस्थाम् अपि च तां शीलाचारसमन्विताम् ॥
न वव्रे पुरुषः कश् चिद् भयात् तस्य महात्मनः ॥
सा तु सत्यवती कन्या रूपेणाप्सरसो ऽप्य् अति ॥
तोषयाम् आस पितरं शीलेन स्वजनं तथा ॥
वैदर्भीं तु तथायुक्तां युवतीं प्रेक्ष्य वै पिता ॥
मनसा चिन्तयाम् आस कस्मै दद्यां सुताम् इति ॥
agastyaś cāpi bhagavān etasmin kāla eva tu ||
pitṝn dadarśa garte vai lambamānān adhomukhān ||
so 'pṛcchal lambamānāṃs tān bhavanta iha kiṃparāḥ ||
saṃtānahetor iti te tam ūcur brahmavādinaḥ ||
te tasmai kathayām āsur vayaṃ te pitaraḥ svakāḥ ||
gartam etam anuprāptā lambāmaḥ prasavārthinaḥ ||
yadi no janayethās tvam agastyāpatyam uttamam ||
syān no 'smān nirayān mokṣas tvaṃ ca putrāpnuyā gatim ||
sa tān uvāca tejasvī satyadharmaparāyaṇaḥ ||
kariṣye pitaraḥ kāmaṃ vyetu vo mānaso jvaraḥ ||
tataḥ prasavasaṃtānaṃ cintayan bhagavān ṛṣiḥ ||
ātmanaḥ prasavasyārthe nāpaśyat sadṛśīṃ striyam ||
sa tasya tasya sattvasya tat tad aṅgam anuttamam ||
saṃbhṛtya tatsamair aṅgair nirmame striyam uttamām ||
sa tāṃ vidarbharājāya putrakāmāya tāmyate ||
nirmitām ātmano 'rthāya muniḥ prādān mahātapāḥ ||
sā tatra jajñe subhagā vidyutsaudāminī yathā ||
vibhrājamānā vapusā vyavardhata śubhānanā ||
jātamātrāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā vaidarbhaḥ pṛthivīpatiḥ ||
praharṣeṇa dvijātibhyo nyavedayata bhārata ||
abhyanandanta tāṃ sarve brāhmaṇā vasudhādhipa ||
lopāmudreti tasyāś ca cakrire nāma te dvijāḥ ||
vavṛdhe sā mahārāja bibhratī rūpam uttamam ||
apsv ivotpalinī śīghram agner iva śikhā śubhā ||
tāṃ yauvanasthāṃ rājendra śataṃ kanyāḥ svalaṃkṛtāḥ ||
dāśīśataṃ ca kalyāṇīm upatasthur vaśānugāḥ ||
sā sma dāsīśatavṛtā madhye kanyāśatasya ca ||
āste tejasvinī kanyā rohiṇīva divi prabho ||
yauvanasthām api ca tāṃ śīlācārasamanvitām ||
na vavre puruṣaḥ kaś cid bhayāt tasya mahātmanaḥ ||
sā tu satyavatī kanyā rūpeṇāpsaraso 'py ati ||
toṣayām āsa pitaraṃ śīlena svajanaṃ tathā ||
vaidarbhīṃ tu tathāyuktāṃ yuvatīṃ prekṣya vai pitā ||
manasā cintayām āsa kasmai dadyāṃ sutām iti ||
«В то же время благой Агастья увидел своих предков: они висели в яме вниз головой. Он спросил их: ‘Ради чего вы здесь пребываете?’ Брахмавидьи ответили: ‘Ради потомства’. Они рассказали ему: ‘Мы твои собственные предки; попали в эту яму и висим здесь, желая рождения потомка. Если ты породишь лучшего потомка Агастьи, для нас будет освобождение из ада, и ты достигнешь цели через сына’. Сияющий мудрец, преданный истине и дхарме, сказал: ‘Я исполню ваше желание, предки; пусть уйдёт жар вашего ума’. Затем, размышляя о продолжении рода, благой риши не увидел женщины, равной ему для рождения потомства. Тогда, собрав в разных существах их лучшие части и составив из подобных им членов, он создал превосходную женщину. Эту созданную для себя женщину великий подвижник отдал царю Видарбхи, который томился желанием иметь ребёнка. Там она родилась прекрасной, словно молния, сияла телом и росла с благим лицом. Едва она родилась, царь Видарбхи с радостью сообщил об этом дваждырождённым. Все брахманы приветствовали её и дали ей имя Лопамудра. Она быстро выросла, неся высшую красоту, как лотос в воде, как благой язык пламени. Сто украшенных девушек и сто служанок послушно служили ей. В окружении сотни служанок и сотни девушек сияющая дева сидела, как Рохини на небе. Но когда она достигла юности, никто не избрал её, хотя она была наделена нравом и добрым поведением: все боялись великого мудреца. Правдивая дева красотой превосходила апсар и радовала отца своим характером, а родных — своим поведением. Видя юную Вайдарбхи такой, отец стал думать: кому отдать дочь?»
ba352e6febac · published Jun 18, 2026, 4:59:17 AM UTC
Page between verses with
Рождение Лопамудры соединяет долг перед предками и необычайную красоту. Но красота не показана как украшение сюжета: она должна войти в дхарму и стать частью ответственного выбора.