Mahabharata 3.97.8-16

Devanāgarī

प्राञ्जलिश् च सहामात्यैर् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥
किमर्थम् उपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः ॥
प्रत्युवाच ततो ऽगस्त्यः प्रहसन्न् इल्वलं तदा ॥
ईशं ह्य् असुर विद्मस् त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम् ॥
इमे च नातिधनिनो धनार्थश् च महान् मम ॥
यथाशक्त्य् अविहिंस्यान्यान् संविभागं प्रयच्छ नः ॥
ततो ऽभिवाद्य तम् ऋषिम् इल्वलो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
दित्सितं यदि वेत्सि त्वं ततो दास्यामि ते वसु ॥
अगस्त्य उवाच
गवां दश सहस्राणि राज्ञाम् एकैकशो ऽसुर ॥
तावद् एव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर ॥
मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश् चैव हिरण्मयः ॥
मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर ॥
जिज्ञास्यतां रथः सद्यो व्यक्तम् एष हिरण्मयः ॥
लोमश उवाच
जिज्ञास्यमानः स रथः कौन्तेयासीद् धिरण्मयः ॥
ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददाव् अभ्यधिकं वसु ॥
विवाजश् च सुवाजश् च तस्मिन् युक्तौ रथे हयौ ॥
ऊहतुस् तौ वसून्य् आशु तान्य् अगस्त्याश्रमं प्रति ॥
सर्वान् राज्ञः सहागस्त्यान् निमेषाद् इव भारत ॥
अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस् तदा ॥
कृतवांश् च मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम् ॥

Transliteration (IAST)

prāñjaliś ca sahāmātyair idaṃ vacanam abravīt ||
kimartham upayātāḥ stha brūta kiṃ karavāṇi vaḥ ||
pratyuvāca tato 'gastyaḥ prahasann ilvalaṃ tadā ||
īśaṃ hy asura vidmas tvāṃ vayaṃ sarve dhaneśvaram ||
ime ca nātidhanino dhanārthaś ca mahān mama ||
yathāśakty avihiṃsyānyān saṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ ||
tato 'bhivādya tam ṛṣim ilvalo vākyam abravīt ||
ditsitaṃ yadi vetsi tvaṃ tato dāsyāmi te vasu ||
agastya uvāca
gavāṃ daśa sahasrāṇi rājñām ekaikaśo 'sura ||
tāvad eva suvarṇasya ditsitaṃ te mahāsura ||
mahyaṃ tato vai dviguṇaṃ rathaś caiva hiraṇmayaḥ ||
manojavau vājinau ca ditsitaṃ te mahāsura ||
jijñāsyatāṃ rathaḥ sadyo vyaktam eṣa hiraṇmayaḥ ||
lomaśa uvāca
jijñāsyamānaḥ sa rathaḥ kaunteyāsīd dhiraṇmayaḥ ||
tataḥ pravyathito daityo dadāv abhyadhikaṃ vasu ||
vivājaś ca suvājaś ca tasmin yuktau rathe hayau ||
ūhatus tau vasūny āśu tāny agastyāśramaṃ prati ||
sarvān rājñaḥ sahāgastyān nimeṣād iva bhārata ||
agastyenābhyanujñātā jagmū rājarṣayas tadā ||
kṛtavāṃś ca muniḥ sarvaṃ lopāmudrācikīrṣitam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

प्राञ्जलिश् च सहामात्यैर् इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ किमर्थम् उपयाताः स्थ ब्रूत किं करवाणि वः ॥ प्रत्युवाच ततो ऽगस्त्यः प्रहसन्न् इल्वलं तदा ॥ ईशं ह्य् असुर विद्मस् त्वां वयं सर्वे धनेश्वरम् ॥ इमे च नातिधनिनो धनार्थश् च महान् मम ॥ यथाशक्त्य् अविहिंस्यान्यान् संविभागं प्रयच्छ नः ॥ ततो ऽभिवाद्य तम् ऋषिम् इल्वलो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ दित्सितं यदि वेत्सि त्वं ततो दास्यामि ते वसु ॥ अगस्त्य उवाच गवां दश सहस्राणि राज्ञाम् एकैकशो ऽसुर ॥ तावद् एव सुवर्णस्य दित्सितं ते महासुर ॥ मह्यं ततो वै द्विगुणं रथश् चैव हिरण्मयः ॥ मनोजवौ वाजिनौ च दित्सितं ते महासुर ॥ जिज्ञास्यतां रथः सद्यो व्यक्तम् एष हिरण्मयः ॥ लोमश उवाच जिज्ञास्यमानः स रथः कौन्तेयासीद् धिरण्मयः ॥ ततः प्रव्यथितो दैत्यो ददाव् अभ्यधिकं वसु ॥ विवाजश् च सुवाजश् च तस्मिन् युक्तौ रथे हयौ ॥ ऊहतुस् तौ वसून्य् आशु तान्य् अगस्त्याश्रमं प्रति ॥ सर्वान् राज्ञः सहागस्त्यान् निमेषाद् इव भारत ॥ अगस्त्येनाभ्यनुज्ञाता जग्मू राजर्षयस् तदा ॥ कृतवांश् च मुनिः सर्वं लोपामुद्राचिकीर्षितम् ॥prāñjaliś ca sahāmātyair idaṃ vacanam abravīt || kimartham upayātāḥ stha brūta kiṃ karavāṇi vaḥ || pratyuvāca tato 'gastyaḥ prahasann ilvalaṃ tadā || īśaṃ hy asura vidmas tvāṃ vayaṃ sarve dhaneśvaram || ime ca nātidhanino dhanārthaś ca mahān mama || yathāśakty avihiṃsyānyān saṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ || tato 'bhivādya tam ṛṣim ilvalo vākyam abravīt || ditsitaṃ yadi vetsi tvaṃ tato dāsyāmi te vasu || agastya uvāca gavāṃ daśa sahasrāṇi rājñām ekaikaśo 'sura || tāvad eva suvarṇasya ditsitaṃ te mahāsura || mahyaṃ tato vai dviguṇaṃ rathaś caiva hiraṇmayaḥ || manojavau vājinau ca ditsitaṃ te mahāsura || jijñāsyatāṃ rathaḥ sadyo vyaktam eṣa hiraṇmayaḥ || lomaśa uvāca jijñāsyamānaḥ sa rathaḥ kaunteyāsīd dhiraṇmayaḥ || tataḥ pravyathito daityo dadāv abhyadhikaṃ vasu || vivājaś ca suvājaś ca tasmin yuktau rathe hayau || ūhatus tau vasūny āśu tāny agastyāśramaṃ prati || sarvān rājñaḥ sahāgastyān nimeṣād iva bhārata || agastyenābhyanujñātā jagmū rājarṣayas tadā || kṛtavāṃś ca muniḥ sarvaṃ lopāmudrācikīrṣitam ||Ильвала, сложив ладони, спрашивает, зачем они пришли; Агастья говорит, что все знают его как богатого владыку и просят долю без вреда другим; Ильвала обещает дать богатство, если Агастья знает, что он собирается дать; Агастья называет по десять тысяч коров и столько же золота каждому царю, себе вдвое больше, золотую колесницу и двух коней быстрых как мысль; колесница оказывается золотой, Ильвала пугается и даёт ещё больше; кони Виваджа и Суваджа мгновенно несут богатство и царей к ашраму Агастьи; царственные риши уходят с его разрешения, а Агастья исполняет желание Лопамудры.

Translation

Сложив ладони вместе с министрами, Ильвала сказал: “Зачем вы пришли? Скажите, что мне для вас сделать?” Агастья, улыбаясь, ответил ему: “Асура, мы все знаем, что ты владыка богатств. Эти цари не слишком богаты, и у меня великая нужда. По мере силы дай нам долю, не причиняя вреда другим”. Ильвала поклонился риши и сказал: “Если ты знаешь, что я намерен дать, тогда дам тебе богатство”. Агастья сказал: “Ты хочешь дать каждому из царей по десять тысяч коров и столько же золота; мне же — вдвое больше, а также золотую колесницу и двух коней, быстрых как мысль”. Ильвала сказал: “Проверьте колесницу; ясно, что она золотая”. Когда её стали проверять, Каунтея, колесница оказалась золотой. Тогда дайтья, потрясённый, дал ещё больше богатства. Кони Виваджа и Суваджа, запряжённые в ту колесницу, быстро, словно в одно мгновение, повезли богатства, всех царей и Агастью к его ашраму. Получив разрешение Агастьи, царственные риши ушли, а мудрец исполнил всё, что хотела Лопамудра».

Commentary

Агастья не просто берёт дар: он раскрывает скрытое намерение Ильвалы. Перед мудростью, видящей сердце, хитрость теряет силу.

Version

610c8ed87a3e · published Jun 18, 2026, 4:59:17 AM UTC