Mahabharata 3.98.1-11

Devanāgarī

युधिष्ठिर उवाच
भूय एवाहम् इच्छामि महर्षेस् तस्य धीमतः ॥
कर्मणां विस्तरं श्रोतुम् अगस्त्यस्य द्विजोत्तम ॥
लोमश उवाच
शृणु राजन् कथां दिव्याम् अद्भुताम् अतिमानुषीम् ॥
अगस्त्यस्य महाराज प्रभावम् अमितात्मनः ॥
आसन् कृतयुगे घोरा दानवा युद्धदुर्मदाः ॥
कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः ॥
ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः ॥
समन्तात् पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान् सुरान् ॥
ततो वृत्रवधे यत्नम् अकुर्वंस् त्रिदशाः पुरा ॥
पुरंदरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणम् उपतस्थिरे ॥
कृताञ्जलींस् तु तान् सर्वान् परमेष्ठी उवाच ह ॥
विदितं मे सुराः सर्वं यद् वः कार्यं चिकीर्षितम् ॥
तम् उपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ ॥
दधीच इति विख्यातो महान् ऋषिर् उदारधीः ॥
तं गत्वा सहिताः सर्वे वरं वै संप्रयाचत ॥
स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥
स वाच्यः सहितैः सर्वैर् भवद्भिर् जयकाङ्क्षिभिः ॥
स्वान्य् अस्थीनि प्रयच्छेति त्रैलोक्यस्य हिताय वै ॥
स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्य् अस्थीनि प्रदास्यति ॥
तस्यास्थिभिर् महाघोरं वज्रं संभ्रियतां दृढम् ॥
महच् छत्रुहणं तीक्ष्णं षडश्रं भीमनिस्वनम् ॥
तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः ॥
एतद् वः सर्वम् आख्यातं तस्माच् छीघ्रं विधीयताम् ॥

Transliteration (IAST)

yudhiṣṭhira uvāca
bhūya evāham icchāmi maharṣes tasya dhīmataḥ ||
karmaṇāṃ vistaraṃ śrotum agastyasya dvijottama ||
lomaśa uvāca
śṛṇu rājan kathāṃ divyām adbhutām atimānuṣīm ||
agastyasya mahārāja prabhāvam amitātmanaḥ ||
āsan kṛtayuge ghorā dānavā yuddhadurmadāḥ ||
kāleyā iti vikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ ||
te tu vṛtraṃ samāśritya nānāpraharaṇodyatāḥ ||
samantāt paryadhāvanta mahendrapramukhān surān ||
tato vṛtravadhe yatnam akurvaṃs tridaśāḥ purā ||
puraṃdaraṃ puraskṛtya brahmāṇam upatasthire ||
kṛtāñjalīṃs tu tān sarvān parameṣṭhī uvāca ha ||
viditaṃ me surāḥ sarvaṃ yad vaḥ kāryaṃ cikīrṣitam ||
tam upāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha ||
dadhīca iti vikhyāto mahān ṛṣir udāradhīḥ ||
taṃ gatvā sahitāḥ sarve varaṃ vai saṃprayācata ||
sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāntarātmanā ||
sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvair bhavadbhir jayakāṅkṣibhiḥ ||
svāny asthīni prayaccheti trailokyasya hitāya vai ||
sa śarīraṃ samutsṛjya svāny asthīni pradāsyati ||
tasyāsthibhir mahāghoraṃ vajraṃ saṃbhriyatāṃ dṛḍham ||
mahac chatruhaṇaṃ tīkṣṇaṃ ṣaḍaśraṃ bhīmanisvanam ||
tena vajreṇa vai vṛtraṃ vadhiṣyati śatakratuḥ ||
etad vaḥ sarvam ākhyātaṃ tasmāc chīghraṃ vidhīyatām ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

युधिष्ठिर उवाच भूय एवाहम् इच्छामि महर्षेस् तस्य धीमतः ॥ कर्मणां विस्तरं श्रोतुम् अगस्त्यस्य द्विजोत्तम ॥ लोमश उवाच शृणु राजन् कथां दिव्याम् अद्भुताम् अतिमानुषीम् ॥ अगस्त्यस्य महाराज प्रभावम् अमितात्मनः ॥ आसन् कृतयुगे घोरा दानवा युद्धदुर्मदाः ॥ कालेया इति विख्याता गणाः परमदारुणाः ॥ ते तु वृत्रं समाश्रित्य नानाप्रहरणोद्यताः ॥ समन्तात् पर्यधावन्त महेन्द्रप्रमुखान् सुरान् ॥ ततो वृत्रवधे यत्नम् अकुर्वंस् त्रिदशाः पुरा ॥ पुरंदरं पुरस्कृत्य ब्रह्माणम् उपतस्थिरे ॥ कृताञ्जलींस् तु तान् सर्वान् परमेष्ठी उवाच ह ॥ विदितं मे सुराः सर्वं यद् वः कार्यं चिकीर्षितम् ॥ तम् उपायं प्रवक्ष्यामि यथा वृत्रं वधिष्यथ ॥ दधीच इति विख्यातो महान् ऋषिर् उदारधीः ॥ तं गत्वा सहिताः सर्वे वरं वै संप्रयाचत ॥ स वो दास्यति धर्मात्मा सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ स वाच्यः सहितैः सर्वैर् भवद्भिर् जयकाङ्क्षिभिः ॥ स्वान्य् अस्थीनि प्रयच्छेति त्रैलोक्यस्य हिताय वै ॥ स शरीरं समुत्सृज्य स्वान्य् अस्थीनि प्रदास्यति ॥ तस्यास्थिभिर् महाघोरं वज्रं संभ्रियतां दृढम् ॥ महच् छत्रुहणं तीक्ष्णं षडश्रं भीमनिस्वनम् ॥ तेन वज्रेण वै वृत्रं वधिष्यति शतक्रतुः ॥ एतद् वः सर्वम् आख्यातं तस्माच् छीघ्रं विधीयताम् ॥yudhiṣṭhira uvāca bhūya evāham icchāmi maharṣes tasya dhīmataḥ || karmaṇāṃ vistaraṃ śrotum agastyasya dvijottama || lomaśa uvāca śṛṇu rājan kathāṃ divyām adbhutām atimānuṣīm || agastyasya mahārāja prabhāvam amitātmanaḥ || āsan kṛtayuge ghorā dānavā yuddhadurmadāḥ || kāleyā iti vikhyātā gaṇāḥ paramadāruṇāḥ || te tu vṛtraṃ samāśritya nānāpraharaṇodyatāḥ || samantāt paryadhāvanta mahendrapramukhān surān || tato vṛtravadhe yatnam akurvaṃs tridaśāḥ purā || puraṃdaraṃ puraskṛtya brahmāṇam upatasthire || kṛtāñjalīṃs tu tān sarvān parameṣṭhī uvāca ha || viditaṃ me surāḥ sarvaṃ yad vaḥ kāryaṃ cikīrṣitam || tam upāyaṃ pravakṣyāmi yathā vṛtraṃ vadhiṣyatha || dadhīca iti vikhyāto mahān ṛṣir udāradhīḥ || taṃ gatvā sahitāḥ sarve varaṃ vai saṃprayācata || sa vo dāsyati dharmātmā suprītenāntarātmanā || sa vācyaḥ sahitaiḥ sarvair bhavadbhir jayakāṅkṣibhiḥ || svāny asthīni prayaccheti trailokyasya hitāya vai || sa śarīraṃ samutsṛjya svāny asthīni pradāsyati || tasyāsthibhir mahāghoraṃ vajraṃ saṃbhriyatāṃ dṛḍham || mahac chatruhaṇaṃ tīkṣṇaṃ ṣaḍaśraṃ bhīmanisvanam || tena vajreṇa vai vṛtraṃ vadhiṣyati śatakratuḥ || etad vaḥ sarvam ākhyātaṃ tasmāc chīghraṃ vidhīyatām ||Юдхиштхира просит снова подробно рассказать о делах мудрого Агастьи; Ломаша начинает дивную историю: в Крита-югу грозные данавы Калеи, опираясь на Вритру, с оружием нападали на богов во главе с Индрой; боги, желая убить Вритру, приходят к Брахме, и Брахма говорит им просить у великого риши Дадхичи его кости ради блага трёх миров; из этих костей Тваштар сделает страшную шестигранную ваджру, которой Индра убьёт Вритру.

Translation

Юдхиштхира сказал: «Я снова хочу услышать подробнее о делах этого мудрого великого риши Агастьи, лучший из дваждырождённых». Ломаша сказал: «Слушай, царь, божественную, чудесную и сверхчеловеческую историю о силе безмерного Агастьи. В Крита-югу были грозные данавы, опьянённые битвой, известные как Калеи, чрезвычайно страшные. Опираясь на Вритру, они с поднятым разным оружием со всех сторон нападали на богов во главе с великим Индрой. Тогда, желая убить Вритру, тридцать богов во главе с Пурандарой пришли к Брахме. Сложив ладони, они стояли перед ним, и Парамештхин сказал: “Боги, я знаю всё дело, которое вы хотите совершить. Я укажу способ, как вы убьёте Вритру. Есть великий риши широкой мысли, известный как Дадхичи. Все вместе идите к нему и попросите дар. Он, праведный душой, с радостью даст вам его. Вы, желающие победы, должны сказать ему: ‘Дай свои кости ради блага трёх миров’. Он оставит тело и отдаст свои кости. Из его костей сделайте крепкую, страшную, острую, шестигранную ваджру, убивающую великих врагов и звучащую грозно. Этой ваджрой Шатакрату убьёт Вритру. Я рассказал вам всё; поэтому действуйте быстро”».

Commentary

История Дадхичи сразу ставит высшую меру жертвы: тело святого становится оружием защиты мира. Настоящий тапас не замыкается в себе, а отдаёт себя благу живых существ.

Version

c128dbe4fc99 · published Jun 18, 2026, 4:59:17 AM UTC