Mahabharata 3.103.7-14

Devanāgarī

दृष्ट्वा कृतं निःसलिलं महार्णवं; सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः ॥
प्रगृह्य दिव्यानि वरायुधानि; तान् दानवाञ् जघ्नुर् अदीनसत्त्वाः ॥
ते वध्यमानास् त्रिदशैर् महात्मभिर्; महाबलैर् वेगिभिर् उन्नदद्भिः ॥
न सेहिरे वेगवतां महात्मनां; वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ॥
ते वध्यमानास् त्रिदशैर् दानवा भीमनिस्वनाः ॥
चक्रुः सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तम् इव भारत ॥
ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर् भावितात्मभिः ॥
यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर् विनिषूदिताः ॥
ते हेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः ॥
निहत्य बह्व् अशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥
हतशेषास् ततः के चित् कालेया मनुजोत्तम ॥
विदार्य वसुधां देवीं पातालतलम् आश्रिताः ॥
निहतान् दानवान् दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुंगवम् ॥
तुष्टुवुर् विविधैर् वाक्यैर् इदं चैवाब्रुवन् वचः ॥
त्वत्प्रसादान् महाभाग लोकैः प्राप्तं महत् सुखम् ॥
त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ॥

Transliteration (IAST)

dṛṣṭvā kṛtaṃ niḥsalilaṃ mahārṇavaṃ; surāḥ samastāḥ paramaprahṛṣṭāḥ ||
pragṛhya divyāni varāyudhāni; tān dānavāñ jaghnur adīnasattvāḥ ||
te vadhyamānās tridaśair mahātmabhir; mahābalair vegibhir unnadadbhiḥ ||
na sehire vegavatāṃ mahātmanāṃ; vegaṃ tadā dhārayituṃ divaukasām ||
te vadhyamānās tridaśair dānavā bhīmanisvanāḥ ||
cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ muhūrtam iva bhārata ||
te pūrvaṃ tapasā dagdhā munibhir bhāvitātmabhiḥ ||
yatamānāḥ paraṃ śaktyā tridaśair viniṣūditāḥ ||
te hemaniṣkābharaṇāḥ kuṇḍalāṅgadadhāriṇaḥ ||
nihatya bahv aśobhanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||
hataśeṣās tataḥ ke cit kāleyā manujottama ||
vidārya vasudhāṃ devīṃ pātālatalam āśritāḥ ||
nihatān dānavān dṛṣṭvā tridaśā munipuṃgavam ||
tuṣṭuvur vividhair vākyair idaṃ caivābruvan vacaḥ ||
tvatprasādān mahābhāga lokaiḥ prāptaṃ mahat sukham ||
tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

दृष्ट्वा कृतं निःसलिलं महार्णवं; सुराः समस्ताः परमप्रहृष्टाः ॥ प्रगृह्य दिव्यानि वरायुधानि; तान् दानवाञ् जघ्नुर् अदीनसत्त्वाः ॥ ते वध्यमानास् त्रिदशैर् महात्मभिर्; महाबलैर् वेगिभिर् उन्नदद्भिः ॥ न सेहिरे वेगवतां महात्मनां; वेगं तदा धारयितुं दिवौकसाम् ॥ ते वध्यमानास् त्रिदशैर् दानवा भीमनिस्वनाः ॥ चक्रुः सुतुमुलं युद्धं मुहूर्तम् इव भारत ॥ ते पूर्वं तपसा दग्धा मुनिभिर् भावितात्मभिः ॥ यतमानाः परं शक्त्या त्रिदशैर् विनिषूदिताः ॥ ते हेमनिष्काभरणाः कुण्डलाङ्गदधारिणः ॥ निहत्य बह्व् अशोभन्त पुष्पिता इव किंशुकाः ॥ हतशेषास् ततः के चित् कालेया मनुजोत्तम ॥ विदार्य वसुधां देवीं पातालतलम् आश्रिताः ॥ निहतान् दानवान् दृष्ट्वा त्रिदशा मुनिपुंगवम् ॥ तुष्टुवुर् विविधैर् वाक्यैर् इदं चैवाब्रुवन् वचः ॥ त्वत्प्रसादान् महाभाग लोकैः प्राप्तं महत् सुखम् ॥ त्वत्तेजसा च निहताः कालेयाः क्रूरविक्रमाः ॥dṛṣṭvā kṛtaṃ niḥsalilaṃ mahārṇavaṃ; surāḥ samastāḥ paramaprahṛṣṭāḥ || pragṛhya divyāni varāyudhāni; tān dānavāñ jaghnur adīnasattvāḥ || te vadhyamānās tridaśair mahātmabhir; mahābalair vegibhir unnadadbhiḥ || na sehire vegavatāṃ mahātmanāṃ; vegaṃ tadā dhārayituṃ divaukasām || te vadhyamānās tridaśair dānavā bhīmanisvanāḥ || cakruḥ sutumulaṃ yuddhaṃ muhūrtam iva bhārata || te pūrvaṃ tapasā dagdhā munibhir bhāvitātmabhiḥ || yatamānāḥ paraṃ śaktyā tridaśair viniṣūditāḥ || te hemaniṣkābharaṇāḥ kuṇḍalāṅgadadhāriṇaḥ || nihatya bahv aśobhanta puṣpitā iva kiṃśukāḥ || hataśeṣās tataḥ ke cit kāleyā manujottama || vidārya vasudhāṃ devīṃ pātālatalam āśritāḥ || nihatān dānavān dṛṣṭvā tridaśā munipuṃgavam || tuṣṭuvur vividhair vākyair idaṃ caivābruvan vacaḥ || tvatprasādān mahābhāga lokaiḥ prāptaṃ mahat sukham || tvattejasā ca nihatāḥ kāleyāḥ krūravikramāḥ ||Увидев безводный океан, боги радостно берут божественное оружие и поражают данавов; те не выдерживают натиска небожителей, сражаются лишь мгновение и, уже сожжённые тапасом мудрецов, истребляются богами; украшенные золотом и серьгами, они лежат как цветущие кимшуки; уцелевшие Калеи разрывают землю и уходят в подземный мир; боги видят гибель данавов, восхваляют Агастью и говорят, что благодаря ему мир обрёл великое счастье, а жестокие Калеи убиты его сиянием.

Translation

Увидев, что великий океан стал безводным, все боги чрезвычайно обрадовались; взяв божественное превосходное оружие, они, не теряя духа, поразили данавов. Те, избиваемые великими и могучими небожителями, не смогли выдержать натиск стремительных богов. Страшно ревущие данавы, поражаемые тридцатью богами, на мгновение устроили яростную битву. Но прежде уже сожжённые тапасом просветлённых мудрецов, они, как ни старались изо всех сил, были истреблены богами. Убитые, украшенные золотыми ожерельями, серьгами и браслетами, они красиво лежали, словно цветущие кимшуки. Некоторые уцелевшие Калеи, лучший из людей, разорвали богиню-землю и укрылись в подземном мире. Увидев, что данавы убиты, тридцать богов стали прославлять лучшего из мудрецов разными словами и сказали: “По твоей милости, великий, миры обрели великое счастье; твоим сиянием убиты Калеи, жестокие в подвиге”».

Commentary

Победа богов оказывается завершением уже совершённой духовной работы. Асуры сначала были подточены тапасом риши, а затем поражены оружием богов.

Version

ba31890c15c3 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC