Mahabharata 3.103.15-19

Devanāgarī

पूरयस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन ॥
यत् त्वया सलिलं पीतं तद् अस्मिन् पुनर् उत्सृज ॥
एवम् उक्तः प्रत्युवाच भगवान् मुनिपुंगवः ॥
जीर्णं तद् धि मया तोयम् उपायो ऽन्यः प्रचिन्त्यताम् ॥
पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर् यत्नम् आस्थितैः ॥
एतच् छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर् भावितात्मनः ॥
विस्मिताश् च विषण्णाश् च बभूवुः सहिताः सुराः ॥
परस्परम् अनुज्ञाप्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥
प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥
त्रिदशा विष्णुना सार्धम् उपजग्मुः पितामहम् ॥
पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ॥
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ॥

Transliteration (IAST)

pūrayasva mahābāho samudraṃ lokabhāvana ||
yat tvayā salilaṃ pītaṃ tad asmin punar utsṛja ||
evam uktaḥ pratyuvāca bhagavān munipuṃgavaḥ ||
jīrṇaṃ tad dhi mayā toyam upāyo 'nyaḥ pracintyatām ||
pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ ||
etac chrutvā tu vacanaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ ||
vismitāś ca viṣaṇṇāś ca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ ||
parasparam anujñāpya praṇamya munipuṃgavam ||
prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmur yathāgatam ||
tridaśā viṣṇunā sārdham upajagmuḥ pitāmaham ||
pūraṇārthaṃ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ ||
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

पूरयस्व महाबाहो समुद्रं लोकभावन ॥ यत् त्वया सलिलं पीतं तद् अस्मिन् पुनर् उत्सृज ॥ एवम् उक्तः प्रत्युवाच भगवान् मुनिपुंगवः ॥ जीर्णं तद् धि मया तोयम् उपायो ऽन्यः प्रचिन्त्यताम् ॥ पूरणार्थं समुद्रस्य भवद्भिर् यत्नम् आस्थितैः ॥ एतच् छ्रुत्वा तु वचनं महर्षेर् भावितात्मनः ॥ विस्मिताश् च विषण्णाश् च बभूवुः सहिताः सुराः ॥ परस्परम् अनुज्ञाप्य प्रणम्य मुनिपुंगवम् ॥ प्रजाः सर्वा महाराज विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥ त्रिदशा विष्णुना सार्धम् उपजग्मुः पितामहम् ॥ पूरणार्थं समुद्रस्य मन्त्रयित्वा पुनः पुनः ॥ ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे सागरस्याभिपूरणम् ॥pūrayasva mahābāho samudraṃ lokabhāvana || yat tvayā salilaṃ pītaṃ tad asmin punar utsṛja || evam uktaḥ pratyuvāca bhagavān munipuṃgavaḥ || jīrṇaṃ tad dhi mayā toyam upāyo 'nyaḥ pracintyatām || pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ || etac chrutvā tu vacanaṃ maharṣer bhāvitātmanaḥ || vismitāś ca viṣaṇṇāś ca babhūvuḥ sahitāḥ surāḥ || parasparam anujñāpya praṇamya munipuṃgavam || prajāḥ sarvā mahārāja viprajagmur yathāgatam || tridaśā viṣṇunā sārdham upajagmuḥ pitāmaham || pūraṇārthaṃ samudrasya mantrayitvā punaḥ punaḥ || ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāgarasyābhipūraṇam ||Боги просят Агастью снова наполнить океан водой, которую он выпил; Агастья отвечает, что вода уже переварена, и богам нужно искать другой способ наполнить океан; боги удивлены и опечалены, прощаются с мудрецом, а затем вместе с Вишну идут к Питамахе, чтобы снова совещаться о наполнении океана.

Translation

Они сказали: “Наполни, могучерукий благотворитель миров, океан. Воду, которую ты выпил, снова излей в него”. Так обращённый к нему, благой лучший из мудрецов ответил: “Эта вода уже переварена мной. Вам, прилагая усилие, нужно обдумать другой способ наполнить океан”. Услышав слова просветлённого махариши, боги стали и изумлены, и печальны. Простившись друг с другом, поклонившись лучшему из мудрецов, все существа, великий царь, разошлись как пришли. А тридцать богов вместе с Вишну пришли к Питамахе и, снова и снова советуясь о наполнении океана, все со сложенными ладонями заговорили о том, как наполнить море».

Commentary

Даже чудесное решение может открыть новую задачу. Лила движется дальше: осушенный океан ждёт Гангу, и спасение одного бедствия станет началом другого великого нисхождения.

Version

f59524c45a26 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC