Mahabharata 3.103.1-6

Devanāgarī

लोमश उवाच
समुद्रं स समासाद्य वारुणिर् भगवान् ऋषिः ॥
उवाच सहितान् देवान् ऋषींश् चैव समागतान् ॥
एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम् ॥
भवद्भिर् यद् अनुष्ठेयं तच् छीघ्रं संविधीयताम् ॥
एतावद् उक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिर् अच्युतः ॥
समुद्रम् अपिबत् क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ॥
पीयमानं समुद्रं तु दृष्ट्वा देवाः सवासवाः ॥
विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश् चाप्य् अपूजयन् ॥
त्वं नस् त्राता विधाता च लोकानां लोकभावनः ॥
त्वत्प्रसादात् समुच्छेदं न गच्छेत् सामरं जगत् ॥
संपूज्यमानस् त्रिदशैर् महात्मा; गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः ॥
दिव्यैश् च पुष्पैर् अवकीर्यमाणो; महार्णवं निःसलिलं चकार ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
samudraṃ sa samāsādya vāruṇir bhagavān ṛṣiḥ ||
uvāca sahitān devān ṛṣīṃś caiva samāgatān ||
eṣa lokahitārthaṃ vai pibāmi varuṇālayam ||
bhavadbhir yad anuṣṭheyaṃ tac chīghraṃ saṃvidhīyatām ||
etāvad uktvā vacanaṃ maitrāvaruṇir acyutaḥ ||
samudram apibat kruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ ||
pīyamānaṃ samudraṃ tu dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ ||
vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ stutibhiś cāpy apūjayan ||
tvaṃ nas trātā vidhātā ca lokānāṃ lokabhāvanaḥ ||
tvatprasādāt samucchedaṃ na gacchet sāmaraṃ jagat ||
saṃpūjyamānas tridaśair mahātmā; gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ ||
divyaiś ca puṣpair avakīryamāṇo; mahārṇavaṃ niḥsalilaṃ cakāra ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच समुद्रं स समासाद्य वारुणिर् भगवान् ऋषिः ॥ उवाच सहितान् देवान् ऋषींश् चैव समागतान् ॥ एष लोकहितार्थं वै पिबामि वरुणालयम् ॥ भवद्भिर् यद् अनुष्ठेयं तच् छीघ्रं संविधीयताम् ॥ एतावद् उक्त्वा वचनं मैत्रावरुणिर् अच्युतः ॥ समुद्रम् अपिबत् क्रुद्धः सर्वलोकस्य पश्यतः ॥ पीयमानं समुद्रं तु दृष्ट्वा देवाः सवासवाः ॥ विस्मयं परमं जग्मुः स्तुतिभिश् चाप्य् अपूजयन् ॥ त्वं नस् त्राता विधाता च लोकानां लोकभावनः ॥ त्वत्प्रसादात् समुच्छेदं न गच्छेत् सामरं जगत् ॥ संपूज्यमानस् त्रिदशैर् महात्मा; गन्धर्वतूर्येषु नदत्सु सर्वशः ॥ दिव्यैश् च पुष्पैर् अवकीर्यमाणो; महार्णवं निःसलिलं चकार ॥lomaśa uvāca samudraṃ sa samāsādya vāruṇir bhagavān ṛṣiḥ || uvāca sahitān devān ṛṣīṃś caiva samāgatān || eṣa lokahitārthaṃ vai pibāmi varuṇālayam || bhavadbhir yad anuṣṭheyaṃ tac chīghraṃ saṃvidhīyatām || etāvad uktvā vacanaṃ maitrāvaruṇir acyutaḥ || samudram apibat kruddhaḥ sarvalokasya paśyataḥ || pīyamānaṃ samudraṃ tu dṛṣṭvā devāḥ savāsavāḥ || vismayaṃ paramaṃ jagmuḥ stutibhiś cāpy apūjayan || tvaṃ nas trātā vidhātā ca lokānāṃ lokabhāvanaḥ || tvatprasādāt samucchedaṃ na gacchet sāmaraṃ jagat || saṃpūjyamānas tridaśair mahātmā; gandharvatūryeṣu nadatsu sarvaśaḥ || divyaiś ca puṣpair avakīryamāṇo; mahārṇavaṃ niḥsalilaṃ cakāra ||Агастья, придя к океану, говорит богам и риши, что ради блага миров выпьет обитель Варуны, а они пусть быстро совершат своё дело; сказав это, он в гневе выпивает океан на глазах всего мира; боги во главе с Индрой изумляются и прославляют его как защитника, устроителя и благотворителя миров, по милости которого мир с богами не погибнет; под звуки небесных инструментов и дождь цветов он делает великий океан безводным.

Translation

Ломаша сказал: «Придя к океану, благой риши Варуни сказал собравшимся богам и риши: “Ради блага мира я выпью обитель Варуны. То, что вам следует сделать, устройте быстро”. Сказав это, незыблемый Майтраваруни в гневе выпил океан на глазах всего мира. Увидев, как океан пьётся, боги во главе с Васавой пришли в высшее изумление и почитали его хвалами: “Ты наш защитник и устроитель, благотворитель миров. По твоей милости мир вместе с бессмертными не придёт к истреблению”. Почитаемый тридцатью богами, когда повсюду звучали инструменты гандхарвов и его осыпали божественными цветами, великая душа сделал великий океан лишённым воды».

Commentary

Выпитый океан становится образом того, как тапас открывает скрытую беду. Пока зло прячется в глубине, его нельзя победить; мудрец делает его видимым.

Version

343539bdb82d · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC