Mahabharata 3.104.1-5

Devanāgarī

लोमश उवाच
तान् उवाच समेतांस् तु ब्रह्मा लोकपितामहः ॥
गच्छध्वं विबुधाः सर्वे यथाकामं यथेप्सितम् ॥
महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यते ऽर्णवः ॥
ज्ञातीन् वै कारणं कृत्वा महाराज्ञो भगीरथात् ॥
युधिष्ठिर उवाच
कथं वै ज्ञातयो ब्रह्मन् कारणं चात्र किं मुने ॥
कथं समुद्रः पूर्णश् च भगीरथपरिश्रमात् ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ॥
कथ्यमानं त्वया विप्र राज्ञां चरितम् उत्तमम् ॥
वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तस् तु विप्रेन्द्रो धर्मराज्ञा महात्मना ॥
कथयाम् आस माहात्म्यं सगरस्य महात्मनः ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
tān uvāca sametāṃs tu brahmā lokapitāmahaḥ ||
gacchadhvaṃ vibudhāḥ sarve yathākāmaṃ yathepsitam ||
mahatā kālayogena prakṛtiṃ yāsyate 'rṇavaḥ ||
jñātīn vai kāraṇaṃ kṛtvā mahārājño bhagīrathāt ||
yudhiṣṭhira uvāca
kathaṃ vai jñātayo brahman kāraṇaṃ cātra kiṃ mune ||
kathaṃ samudraḥ pūrṇaś ca bhagīrathapariśramāt ||
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana ||
kathyamānaṃ tvayā vipra rājñāṃ caritam uttamam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
evam uktas tu viprendro dharmarājñā mahātmanā ||
kathayām āsa māhātmyaṃ sagarasya mahātmanaḥ ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच तान् उवाच समेतांस् तु ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ गच्छध्वं विबुधाः सर्वे यथाकामं यथेप्सितम् ॥ महता कालयोगेन प्रकृतिं यास्यते ऽर्णवः ॥ ज्ञातीन् वै कारणं कृत्वा महाराज्ञो भगीरथात् ॥ युधिष्ठिर उवाच कथं वै ज्ञातयो ब्रह्मन् कारणं चात्र किं मुने ॥ कथं समुद्रः पूर्णश् च भगीरथपरिश्रमात् ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं श्रोतुं विस्तरेण तपोधन ॥ कथ्यमानं त्वया विप्र राज्ञां चरितम् उत्तमम् ॥ वैशंपायन उवाच एवम् उक्तस् तु विप्रेन्द्रो धर्मराज्ञा महात्मना ॥ कथयाम् आस माहात्म्यं सगरस्य महात्मनः ॥lomaśa uvāca tān uvāca sametāṃs tu brahmā lokapitāmahaḥ || gacchadhvaṃ vibudhāḥ sarve yathākāmaṃ yathepsitam || mahatā kālayogena prakṛtiṃ yāsyate 'rṇavaḥ || jñātīn vai kāraṇaṃ kṛtvā mahārājño bhagīrathāt || yudhiṣṭhira uvāca kathaṃ vai jñātayo brahman kāraṇaṃ cātra kiṃ mune || kathaṃ samudraḥ pūrṇaś ca bhagīrathapariśramāt || etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana || kathyamānaṃ tvayā vipra rājñāṃ caritam uttamam || vaiśaṃpāyana uvāca evam uktas tu viprendro dharmarājñā mahātmanā || kathayām āsa māhātmyaṃ sagarasya mahātmanaḥ ||Брахма говорит богам, что океан со временем вернётся к своему состоянию благодаря родственникам великого царя Бхагиратхи; Юдхиштхира спрашивает, как родственники станут причиной, как океан наполнится трудом Бхагиратхи, и просит подробно рассказать высшую историю царей; Вайшампаяна сообщает, что Ломаша начинает рассказывать величие Сагары.

Translation

Ломаша сказал: «Собравшимся богам Брахма, прародитель миров, сказал: “Идите, боги, все по своему желанию. Через великое течение времени океан вернётся к своей природе, сделав причиной родственников великого царя Бхагиратхи”. Юдхиштхира сказал: “Как же родственники, брахман, станут здесь причиной? И как океан наполнится благодаря труду Бхагиратхи? Об этом я хочу услышать подробно, богатый тапасом. Расскажи мне, брахман, высшее деяние царей”. Вайшампаяна сказал: “Так спрошенный великодушным Дхармараджей, лучший из брахманов стал рассказывать величие великого Сагары”».

Commentary

Юдхиштхира слышит в словах Брахмы скрытую связь поколений. Его вопрос открывает одну из главных тем: потомок может завершить дело, начатое задолго до него.

Version

896bae541b7a · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC