Mahabharata 3.104.16-22

Devanāgarī

स चापि सगरो राजा जगाम स्वं निवेशनम् ॥
पत्नीभ्यां सहितस् तात सो ऽतिहृष्टमनास् तदा ॥
तस्याथ मनुजश्रेष्ठ ते भार्ये कमलेक्षणे ॥
वैदर्भी चैव शैब्या च गर्भिण्यौ संबभूवतुः ॥
ततः कालेन वैदर्भी गर्भालाबुं व्यजायत ॥
शैब्या च सुषुवे पुत्रं कुमारं देवरूपिणम् ॥
तदालाबुं समुत्स्रष्टुं मनश् चक्रे स पार्थिवः ॥
अथान्तरिक्षाच् छुश्राव वाचं गम्भीरनिस्वनाम् ॥
राजन् मा साहसं कार्षीः पुत्रान् न त्यक्तुम् अर्हसि ॥
अलाबुमध्यान् निष्कृष्य बीजं यत्नेन गोप्यताम् ॥
सोपस्वेदेषु पात्रेषु घृतपूर्णेषु भागशः ॥
ततः पुत्रसहस्राणि षष्टिं प्राप्स्यसि पार्थिव ॥
महादेवेन दिष्टं ते पुत्रजन्म नराधिप ॥
अनेन क्रमयोगेन मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा ॥

Transliteration (IAST)

sa cāpi sagaro rājā jagāma svaṃ niveśanam ||
patnībhyāṃ sahitas tāta so 'tihṛṣṭamanās tadā ||
tasyātha manujaśreṣṭha te bhārye kamalekṣaṇe ||
vaidarbhī caiva śaibyā ca garbhiṇyau saṃbabhūvatuḥ ||
tataḥ kālena vaidarbhī garbhālābuṃ vyajāyata ||
śaibyā ca suṣuve putraṃ kumāraṃ devarūpiṇam ||
tadālābuṃ samutsraṣṭuṃ manaś cakre sa pārthivaḥ ||
athāntarikṣāc chuśrāva vācaṃ gambhīranisvanām ||
rājan mā sāhasaṃ kārṣīḥ putrān na tyaktum arhasi ||
alābumadhyān niṣkṛṣya bījaṃ yatnena gopyatām ||
sopasvedeṣu pātreṣu ghṛtapūrṇeṣu bhāgaśaḥ ||
tataḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ prāpsyasi pārthiva ||
mahādevena diṣṭaṃ te putrajanma narādhipa ||
anena kramayogena mā te buddhir ato 'nyathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

स चापि सगरो राजा जगाम स्वं निवेशनम् ॥ पत्नीभ्यां सहितस् तात सो ऽतिहृष्टमनास् तदा ॥ तस्याथ मनुजश्रेष्ठ ते भार्ये कमलेक्षणे ॥ वैदर्भी चैव शैब्या च गर्भिण्यौ संबभूवतुः ॥ ततः कालेन वैदर्भी गर्भालाबुं व्यजायत ॥ शैब्या च सुषुवे पुत्रं कुमारं देवरूपिणम् ॥ तदालाबुं समुत्स्रष्टुं मनश् चक्रे स पार्थिवः ॥ अथान्तरिक्षाच् छुश्राव वाचं गम्भीरनिस्वनाम् ॥ राजन् मा साहसं कार्षीः पुत्रान् न त्यक्तुम् अर्हसि ॥ अलाबुमध्यान् निष्कृष्य बीजं यत्नेन गोप्यताम् ॥ सोपस्वेदेषु पात्रेषु घृतपूर्णेषु भागशः ॥ ततः पुत्रसहस्राणि षष्टिं प्राप्स्यसि पार्थिव ॥ महादेवेन दिष्टं ते पुत्रजन्म नराधिप ॥ अनेन क्रमयोगेन मा ते बुद्धिर् अतो ऽन्यथा ॥sa cāpi sagaro rājā jagāma svaṃ niveśanam || patnībhyāṃ sahitas tāta so 'tihṛṣṭamanās tadā || tasyātha manujaśreṣṭha te bhārye kamalekṣaṇe || vaidarbhī caiva śaibyā ca garbhiṇyau saṃbabhūvatuḥ || tataḥ kālena vaidarbhī garbhālābuṃ vyajāyata || śaibyā ca suṣuve putraṃ kumāraṃ devarūpiṇam || tadālābuṃ samutsraṣṭuṃ manaś cakre sa pārthivaḥ || athāntarikṣāc chuśrāva vācaṃ gambhīranisvanām || rājan mā sāhasaṃ kārṣīḥ putrān na tyaktum arhasi || alābumadhyān niṣkṛṣya bījaṃ yatnena gopyatām || sopasvedeṣu pātreṣu ghṛtapūrṇeṣu bhāgaśaḥ || tataḥ putrasahasrāṇi ṣaṣṭiṃ prāpsyasi pārthiva || mahādevena diṣṭaṃ te putrajanma narādhipa || anena kramayogena mā te buddhir ato 'nyathā ||Сагара возвращается домой с жёнами в радости; обе жены беременеют; Вайдарбхи рождает тыквенный плод, а Шайбья — прекрасного мальчика; царь хочет выбросить плод Вайдарбхи, но слышит глубокий голос с неба: не совершай безрассудства, не бросай сыновей; достань семя из тыквы, сбереги его в частях в потных сосудах, наполненных топлёным маслом, и так получишь шестьдесят тысяч сыновей, как назначил Махадева.

Translation

Сагара тоже ушёл в свой дом, отец, вместе с жёнами и с очень радостным умом. Затем обе его лотосоокие жены, Вайдарбхи и Шайбья, забеременели. Со временем Вайдарбхи родила плод-тыкву, а Шайбья — мальчика, подобного богу. Царь решил выбросить эту тыкву, но услышал из пространства голос глубокого звучания: “Царь, не совершай безрассудства. Ты не должен бросать сыновей. Вытащи изнутри тыквы семя и тщательно храни его. Раздели его по сосудам, наполненным топлёным маслом и сохраняющим тепло; тогда ты получишь шестьдесят тысяч сыновей, царь. Рождение сыновей назначено тебе Махадевой именно этим порядком; пусть твой разум не уклоняется от него”».

Commentary

Необычный плод требует доверия к слову свыше. Там, где человеческий взгляд видит ненужное, божественное назначение уже хранит будущую судьбу.

Version

5b2dd2a1bfaf · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC