Mahabharata 3.105.1-8

Devanāgarī

लोमश उवाच
एतच् छ्रुत्वान्तरिक्षाच् च स राजा राजसत्तम ॥
यथोक्तं तच् चकाराथ श्रद्दधद् भरतर्षभ ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्याप्रतिमतेजसः ॥
रुद्रप्रसादाद् राजर्षेः समजायन्त पार्थिव ॥
ते घोराः क्रूरकर्माण आकाशपरिसर्पिणः ॥
बहुत्वाच् चावजानन्तः सर्वांल् लोकान् सहामरान् ॥
त्रिदशांश् चाप्य् अबाधन्त तथा गन्धर्वराक्षसान् ॥
सर्वाणि चैव भूतानि शूराः समरशालिनः ॥
वध्यमानास् ततो लोकाः सागरैर् मन्दबुद्धिभिः ॥
ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्वदैवतैः ॥
तान् उवाच महाभागः सर्वलोकपितामहः ॥
गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे लोकैः सार्धं यथागतम् ॥
नातिदीर्घेण कालेन सागराणां क्षयो महान् ॥
भविष्यति महाघोरः स्वकृतैः कर्मभिः सुराः ॥
एवम् उक्तास् ततो देवा लोकाश् च मनुजेश्वर ॥
पितामहम् अनुज्ञाप्य विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
etac chrutvāntarikṣāc ca sa rājā rājasattama ||
yathoktaṃ tac cakārātha śraddadhad bharatarṣabha ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyāpratimatejasaḥ ||
rudraprasādād rājarṣeḥ samajāyanta pārthiva ||
te ghorāḥ krūrakarmāṇa ākāśaparisarpiṇaḥ ||
bahutvāc cāvajānantaḥ sarvāṃl lokān sahāmarān ||
tridaśāṃś cāpy abādhanta tathā gandharvarākṣasān ||
sarvāṇi caiva bhūtāni śūrāḥ samaraśālinaḥ ||
vadhyamānās tato lokāḥ sāgarair mandabuddhibhiḥ ||
brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ sahitāḥ sarvadaivataiḥ ||
tān uvāca mahābhāgaḥ sarvalokapitāmahaḥ ||
gacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve lokaiḥ sārdhaṃ yathāgatam ||
nātidīrgheṇa kālena sāgarāṇāṃ kṣayo mahān ||
bhaviṣyati mahāghoraḥ svakṛtaiḥ karmabhiḥ surāḥ ||
evam uktās tato devā lokāś ca manujeśvara ||
pitāmaham anujñāpya viprajagmur yathāgatam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच एतच् छ्रुत्वान्तरिक्षाच् च स राजा राजसत्तम ॥ यथोक्तं तच् चकाराथ श्रद्दधद् भरतर्षभ ॥ षष्टिः पुत्रसहस्राणि तस्याप्रतिमतेजसः ॥ रुद्रप्रसादाद् राजर्षेः समजायन्त पार्थिव ॥ ते घोराः क्रूरकर्माण आकाशपरिसर्पिणः ॥ बहुत्वाच् चावजानन्तः सर्वांल् लोकान् सहामरान् ॥ त्रिदशांश् चाप्य् अबाधन्त तथा गन्धर्वराक्षसान् ॥ सर्वाणि चैव भूतानि शूराः समरशालिनः ॥ वध्यमानास् ततो लोकाः सागरैर् मन्दबुद्धिभिः ॥ ब्रह्माणं शरणं जग्मुः सहिताः सर्वदैवतैः ॥ तान् उवाच महाभागः सर्वलोकपितामहः ॥ गच्छध्वं त्रिदशाः सर्वे लोकैः सार्धं यथागतम् ॥ नातिदीर्घेण कालेन सागराणां क्षयो महान् ॥ भविष्यति महाघोरः स्वकृतैः कर्मभिः सुराः ॥ एवम् उक्तास् ततो देवा लोकाश् च मनुजेश्वर ॥ पितामहम् अनुज्ञाप्य विप्रजग्मुर् यथागतम् ॥lomaśa uvāca etac chrutvāntarikṣāc ca sa rājā rājasattama || yathoktaṃ tac cakārātha śraddadhad bharatarṣabha || ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi tasyāpratimatejasaḥ || rudraprasādād rājarṣeḥ samajāyanta pārthiva || te ghorāḥ krūrakarmāṇa ākāśaparisarpiṇaḥ || bahutvāc cāvajānantaḥ sarvāṃl lokān sahāmarān || tridaśāṃś cāpy abādhanta tathā gandharvarākṣasān || sarvāṇi caiva bhūtāni śūrāḥ samaraśālinaḥ || vadhyamānās tato lokāḥ sāgarair mandabuddhibhiḥ || brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmuḥ sahitāḥ sarvadaivataiḥ || tān uvāca mahābhāgaḥ sarvalokapitāmahaḥ || gacchadhvaṃ tridaśāḥ sarve lokaiḥ sārdhaṃ yathāgatam || nātidīrgheṇa kālena sāgarāṇāṃ kṣayo mahān || bhaviṣyati mahāghoraḥ svakṛtaiḥ karmabhiḥ surāḥ || evam uktās tato devā lokāś ca manujeśvara || pitāmaham anujñāpya viprajagmur yathāgatam ||Сагара, услышав голос с неба, с верой делает всё как сказано; по милости Рудры у него рождаются шестьдесят тысяч сыновей; они страшны, жестоки в делах, движутся по небу, презирают все миры и богов из-за своей многочисленности, угнетают богов, гандхарвов, ракшасов и всех существ; измученные миры вместе с богами идут к Брахме, а Брахма говорит, что скоро Сагаров ждёт великая гибель от собственных дел.

Translation

Ломаша сказал: «Услышав это из пространства, лучший царь поверил и сделал всё как было сказано. У этого несравненно сияющего царственного риши, по милости Рудры, родились шестьдесят тысяч сыновей, царь. Они были страшны, жестоки в делах, ходили по небу и из-за своей многочисленности презирали все миры вместе с бессмертными. Храбрые и искусные в битве, они мучили тридцать богов, гандхарвов, ракшасов и всех существ. Тогда миры, убиваемые неразумными Сагарами, вместе со всеми богами пришли к Брахме за защитой. Великий Питамаха всех миров сказал им: “Идите, тридцать богов, вместе с мирами обратно, как пришли. В не слишком долгое время сыновей Сагары постигнет великая и страшная гибель от их собственных дел”. Получив это слово, боги и миры, о владыка людей, простились с Питамахой и разошлись как пришли».

Commentary

Сыновья Сагары гибнут не из-за чужого проклятия прежде всего, а из-за собственных дел. Карма уже зреет в их гордости и насилии.

Version

485357c7bc57 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC