Mahabharata 3.109.11-20

Devanāgarī

नन्दाम् अभिगतान् देवान् पुरा राजन्न् इति श्रुतिः ॥
अन्वपद्यन्त सहसा पुरुषा देवदर्शिनः ॥
ते दर्शनम् अनिच्छन्तो देवाः शक्रपुरोगमाः ॥
दुर्गं चक्रुर् इमं देशं गिरिप्रत्यूहरूपकम् ॥
तदा प्रभृति कौन्तेय नरा गिरिम् इमं सदा ॥
नाशक्नुवन् अभिद्रष्टुं कुत एवाधिरोहितुम् ॥
नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुम् एष महागिरिः ॥
आरोढुं वापि कौन्तेय तस्मान् नियतवाग् भव ॥
इह देवाः सदा सर्वे यज्ञान् आजह्रुर् उत्तमान् ॥
तेषाम् एतानि लिङ्गानि दृश्यन्ते ऽद्यापि भारत ॥
कुशाकारेव दूर्वेयं संस्तीर्णेव च भूर् इयम् ॥
यूपप्रकारा बहवो वृक्षाश् चेमे विशां पते ॥
देवाश् च ऋषयश् चैव वसन्त्य् अद्यापि भारत ॥
तेषां सायं तथा प्रातर् दृश्यते हव्यवाहनः ॥
इहाप्लुतानां कौन्तेय सद्यः पाप्मा विहन्यते ॥
कुरुश्रेष्ठाभिषेकं वै तस्मात् कुरु सहानुजः ॥
ततो नन्दाप्लुताङ्गस् त्वं कौशिकीम् अभियास्यसि ॥
विश्वामित्रेण यत्रोग्रं तपस् तप्तम् अनुत्तमम् ॥
वैशंपायन उवाच
ततस् तत्र समाप्लुत्य गात्राणि सगणो नृपः ॥
जगाम कौशिकीं पुण्यां रम्यां शिवजलां नदीम् ॥

Transliteration (IAST)

nandām abhigatān devān purā rājann iti śrutiḥ ||
anvapadyanta sahasā puruṣā devadarśinaḥ ||
te darśanam anicchanto devāḥ śakrapurogamāḥ ||
durgaṃ cakrur imaṃ deśaṃ giripratyūharūpakam ||
tadā prabhṛti kaunteya narā girim imaṃ sadā ||
nāśaknuvan abhidraṣṭuṃ kuta evādhirohitum ||
nātaptatapasā śakyo draṣṭum eṣa mahāgiriḥ ||
āroḍhuṃ vāpi kaunteya tasmān niyatavāg bhava ||
iha devāḥ sadā sarve yajñān ājahrur uttamān ||
teṣām etāni liṅgāni dṛśyante 'dyāpi bhārata ||
kuśākāreva dūrveyaṃ saṃstīrṇeva ca bhūr iyam ||
yūpaprakārā bahavo vṛkṣāś ceme viśāṃ pate ||
devāś ca ṛṣayaś caiva vasanty adyāpi bhārata ||
teṣāṃ sāyaṃ tathā prātar dṛśyate havyavāhanaḥ ||
ihāplutānāṃ kaunteya sadyaḥ pāpmā vihanyate ||
kuruśreṣṭhābhiṣekaṃ vai tasmāt kuru sahānujaḥ ||
tato nandāplutāṅgas tvaṃ kauśikīm abhiyāsyasi ||
viśvāmitreṇa yatrograṃ tapas taptam anuttamam ||
vaiśaṃpāyana uvāca
tatas tatra samāplutya gātrāṇi sagaṇo nṛpaḥ ||
jagāma kauśikīṃ puṇyāṃ ramyāṃ śivajalāṃ nadīm ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

नन्दाम् अभिगतान् देवान् पुरा राजन्न् इति श्रुतिः ॥ अन्वपद्यन्त सहसा पुरुषा देवदर्शिनः ॥ ते दर्शनम् अनिच्छन्तो देवाः शक्रपुरोगमाः ॥ दुर्गं चक्रुर् इमं देशं गिरिप्रत्यूहरूपकम् ॥ तदा प्रभृति कौन्तेय नरा गिरिम् इमं सदा ॥ नाशक्नुवन् अभिद्रष्टुं कुत एवाधिरोहितुम् ॥ नातप्ततपसा शक्यो द्रष्टुम् एष महागिरिः ॥ आरोढुं वापि कौन्तेय तस्मान् नियतवाग् भव ॥ इह देवाः सदा सर्वे यज्ञान् आजह्रुर् उत्तमान् ॥ तेषाम् एतानि लिङ्गानि दृश्यन्ते ऽद्यापि भारत ॥ कुशाकारेव दूर्वेयं संस्तीर्णेव च भूर् इयम् ॥ यूपप्रकारा बहवो वृक्षाश् चेमे विशां पते ॥ देवाश् च ऋषयश् चैव वसन्त्य् अद्यापि भारत ॥ तेषां सायं तथा प्रातर् दृश्यते हव्यवाहनः ॥ इहाप्लुतानां कौन्तेय सद्यः पाप्मा विहन्यते ॥ कुरुश्रेष्ठाभिषेकं वै तस्मात् कुरु सहानुजः ॥ ततो नन्दाप्लुताङ्गस् त्वं कौशिकीम् अभियास्यसि ॥ विश्वामित्रेण यत्रोग्रं तपस् तप्तम् अनुत्तमम् ॥ वैशंपायन उवाच ततस् तत्र समाप्लुत्य गात्राणि सगणो नृपः ॥ जगाम कौशिकीं पुण्यां रम्यां शिवजलां नदीम् ॥nandām abhigatān devān purā rājann iti śrutiḥ || anvapadyanta sahasā puruṣā devadarśinaḥ || te darśanam anicchanto devāḥ śakrapurogamāḥ || durgaṃ cakrur imaṃ deśaṃ giripratyūharūpakam || tadā prabhṛti kaunteya narā girim imaṃ sadā || nāśaknuvan abhidraṣṭuṃ kuta evādhirohitum || nātaptatapasā śakyo draṣṭum eṣa mahāgiriḥ || āroḍhuṃ vāpi kaunteya tasmān niyatavāg bhava || iha devāḥ sadā sarve yajñān ājahrur uttamān || teṣām etāni liṅgāni dṛśyante 'dyāpi bhārata || kuśākāreva dūrveyaṃ saṃstīrṇeva ca bhūr iyam || yūpaprakārā bahavo vṛkṣāś ceme viśāṃ pate || devāś ca ṛṣayaś caiva vasanty adyāpi bhārata || teṣāṃ sāyaṃ tathā prātar dṛśyate havyavāhanaḥ || ihāplutānāṃ kaunteya sadyaḥ pāpmā vihanyate || kuruśreṣṭhābhiṣekaṃ vai tasmāt kuru sahānujaḥ || tato nandāplutāṅgas tvaṃ kauśikīm abhiyāsyasi || viśvāmitreṇa yatrograṃ tapas taptam anuttamam || vaiśaṃpāyana uvāca tatas tatra samāplutya gātrāṇi sagaṇo nṛpaḥ || jagāma kauśikīṃ puṇyāṃ ramyāṃ śivajalāṃ nadīm ||Ломаша говорит, что когда-то боги пришли к Нанде, а люди, желавшие видеть богов, внезапно последовали за ними; боги во главе с Шакрой, не желая быть видимыми, сделали эту землю трудной горной преградой, и с тех пор люди не могут даже увидеть гору, тем более взойти, без тапаса; он велит Юдхиштхире быть сдержанным в речи; здесь боги всегда совершали лучшие жертвы, и доныне видны их знаки: трава как куша, земля как устланная, многие деревья как жертвенные столбы; боги и риши живут там и утром и вечером виден Агни; омовение здесь сразу уничтожает грех, затем Юдхиштхира пойдёт к Каушики, где Вишвамитра совершал суровый тапас; Юдхиштхира с людьми омывается и идёт к святой Каушики.

Translation

«Слышно, царь, что некогда к Нанде пришли боги; люди, желавшие видеть богов, внезапно последовали за ними. Не желая быть видимыми, боги во главе с Шакрой сделали эту землю трудной, подобной горной преграде. С тех пор, Каунтея, люди всегда не могли даже увидеть эту гору, что уж говорить о восхождении. Эта великая гора недоступна взгляду и восхождению для того, кто не совершил тапас; поэтому будь сдержан в речи. Здесь все боги всегда совершали лучшие жертвы; их знаки видны доныне, о Бхарата. Эта дурва похожа на кушу, земля словно устлана, и многие деревья, владыка людей, стоят как ряды жертвенных столбов. Боги и риши живут здесь и ныне, о Бхарата; их Хавьявахана виден вечером и утром. У тех, кто омывается здесь, Каунтея, грех сразу уничтожается; поэтому, лучший из Куру, соверши омовение вместе с младшими братьями. Затем, омыв тело в Нанде, ты пойдёшь к Каушики, где Вишвамитра совершал суровый, высший тапас”. Тогда царь со своими спутниками омыл там тело и пошёл к святой Каушики, прекрасной реке с благими водами».

Commentary

Гора скрыта не для того, чтобы унизить людей, а чтобы напомнить: видеть божественное нельзя любопытством. Нужны тапас, тишина и очищение.

Version

4414472e8b70 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC