Mahabharata 3.110.1-5

Devanāgarī

लोमश उवाच
एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ ॥
विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते ॥
आश्रमश् चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः ॥
ऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः ॥
तपसो यः प्रभावेन वर्षयाम् आस वासवम् ॥
अनावृष्ट्यां भयाद् यस्य ववर्ष बलवृत्रहा ॥
मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः ॥
विषये लोमपादस्य यश् चकाराद्भुतं महत् ॥
निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः ॥
लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
eṣā devanadī puṇyā kauśikī bharatarṣabha ||
viśvāmitrāśramo ramya eṣa cātra prakāśate ||
āśramaś caiva puṇyākhyaḥ kāśyapasya mahātmanaḥ ||
ṛśyaśṛṅgaḥ suto yasya tapasvī saṃyatendriyaḥ ||
tapaso yaḥ prabhāvena varṣayām āsa vāsavam ||
anāvṛṣṭyāṃ bhayād yasya vavarṣa balavṛtrahā ||
mṛgyāṃ jātaḥ sa tejasvī kāśyapasya sutaḥ prabhuḥ ||
viṣaye lomapādasya yaś cakārādbhutaṃ mahat ||
nivartiteṣu sasyeṣu yasmai śāntāṃ dadau nṛpaḥ ||
lomapādo duhitaraṃ sāvitrīṃ savitā yathā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच एषा देवनदी पुण्या कौशिकी भरतर्षभ ॥ विश्वामित्राश्रमो रम्य एष चात्र प्रकाशते ॥ आश्रमश् चैव पुण्याख्यः काश्यपस्य महात्मनः ॥ ऋश्यशृङ्गः सुतो यस्य तपस्वी संयतेन्द्रियः ॥ तपसो यः प्रभावेन वर्षयाम् आस वासवम् ॥ अनावृष्ट्यां भयाद् यस्य ववर्ष बलवृत्रहा ॥ मृग्यां जातः स तेजस्वी काश्यपस्य सुतः प्रभुः ॥ विषये लोमपादस्य यश् चकाराद्भुतं महत् ॥ निवर्तितेषु सस्येषु यस्मै शान्तां ददौ नृपः ॥ लोमपादो दुहितरं सावित्रीं सविता यथा ॥lomaśa uvāca eṣā devanadī puṇyā kauśikī bharatarṣabha || viśvāmitrāśramo ramya eṣa cātra prakāśate || āśramaś caiva puṇyākhyaḥ kāśyapasya mahātmanaḥ || ṛśyaśṛṅgaḥ suto yasya tapasvī saṃyatendriyaḥ || tapaso yaḥ prabhāvena varṣayām āsa vāsavam || anāvṛṣṭyāṃ bhayād yasya vavarṣa balavṛtrahā || mṛgyāṃ jātaḥ sa tejasvī kāśyapasya sutaḥ prabhuḥ || viṣaye lomapādasya yaś cakārādbhutaṃ mahat || nivartiteṣu sasyeṣu yasmai śāntāṃ dadau nṛpaḥ || lomapādo duhitaraṃ sāvitrīṃ savitā yathā ||Ломаша показывает Юдхиштхире святую божественную реку Каушики, прекрасный ашрам Вишвамитры и святой ашрам великого Кашьяпы; его сын Ришьяшринга, подвижник с обузданными чувствами, силой тапаса заставил Васаву пролить дождь во время засухи, так что Вритрахан от страха перед ним дал дождь; этот сияющий сын Кашьяпы, рождённый от лани, совершил великое чудо во владениях Ломапады, а после возвращения урожая царь Ломапада отдал ему дочь Шанту, как Савитар отдаёт Савитри.

Translation

Ломаша сказал: «Вот святая божественная река Каушики, о лучший Бхарата; здесь сияет прекрасный ашрам Вишвамитры. Здесь же святой, прославленный ашрам великого Кашьяпы. Его сын Ришьяшринга, подвижник с обузданными чувствами, силой тапаса заставил Васаву пролить дождь; во время засухи могучий убийца Вритры из страха перед ним дал дождь. Этот сияющий владыка, сын Кашьяпы, рождённый от лани, совершил великое чудо в области Ломапады. Когда посевы были возвращены, царь Ломапада отдал ему свою дочь Шанту, как Савитар отдаёт Савитри».

Commentary

История Ришьяшринги сразу связывает личную чистоту с благом страны. Тапас одного мудреца способен вернуть дождь целому народу.

Version

c2ab1541b4b1 · published Jun 18, 2026, 5:06:00 AM UTC