Mahabharata 3.111.7-12

Devanāgarī

वेश्योवाच
कच्चिन् मुने कुशलं तापसानां; कच्चिच् च वो मूलफलं प्रभूतम् ॥
कच्चिद् भवान् रमते चाश्रमे ऽस्मिंस्; त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतम् आगतो ऽस्मि ॥
कच्चित् तपो वर्धते तापसानां; पिता च ते कच्चिद् अहीनतेजाः ॥
कच्चित् त्वया प्रीयते चैव विप्र; कच्चित् स्वाध्यायः क्रियते ऋश्यशृङ्ग ॥
ऋश्यशृङ्ग उवाच
ऋद्धो भवाञ् ज्योतिर् इव प्रकाशते; मन्ये चाहं त्वाम् अभिवादनीयम् ॥
पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामाद्; यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥
कौश्यां बृस्याम् आस्स्व यथोपजोषं; कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम् ॥
क्व चाश्रमस् तव किं नाम चेदं; व्रतं ब्रह्मंश् चरसि हि देववत् त्वम् ॥
वेश्योवाच
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्यस्; त्रियोजनं शैलम् इमं परेण ॥
तत्र स्वधर्मो ऽनभिवादनं नो; न चोदकं पाद्यम् उपस्पृशामः ॥
ऋश्यशृङ्ग उवाच
फलानि पक्वानि ददानि ते ऽहं; भल्लातकान्य् आमलकानि चैव ॥
परूषकानीङ्गुदधन्वनानि; प्रियालानां कामकारं कुरुष्व ॥

Transliteration (IAST)

veśyovāca
kaccin mune kuśalaṃ tāpasānāṃ; kaccic ca vo mūlaphalaṃ prabhūtam ||
kaccid bhavān ramate cāśrame 'smiṃs; tvāṃ vai draṣṭuṃ sāṃpratam āgato 'smi ||
kaccit tapo vardhate tāpasānāṃ; pitā ca te kaccid ahīnatejāḥ ||
kaccit tvayā prīyate caiva vipra; kaccit svādhyāyaḥ kriyate ṛśyaśṛṅga ||
ṛśyaśṛṅga uvāca
ṛddho bhavāñ jyotir iva prakāśate; manye cāhaṃ tvām abhivādanīyam ||
pādyaṃ vai te saṃpradāsyāmi kāmād; yathādharmaṃ phalamūlāni caiva ||
kauśyāṃ bṛsyām āssva yathopajoṣaṃ; kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāyām ||
kva cāśramas tava kiṃ nāma cedaṃ; vrataṃ brahmaṃś carasi hi devavat tvam ||
veśyovāca
mamāśramaḥ kāśyapaputra ramyas; triyojanaṃ śailam imaṃ pareṇa ||
tatra svadharmo 'nabhivādanaṃ no; na codakaṃ pādyam upaspṛśāmaḥ ||
ṛśyaśṛṅga uvāca
phalāni pakvāni dadāni te 'haṃ; bhallātakāny āmalakāni caiva ||
parūṣakānīṅgudadhanvanāni; priyālānāṃ kāmakāraṃ kuruṣva ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वेश्योवाच कच्चिन् मुने कुशलं तापसानां; कच्चिच् च वो मूलफलं प्रभूतम् ॥ कच्चिद् भवान् रमते चाश्रमे ऽस्मिंस्; त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतम् आगतो ऽस्मि ॥ कच्चित् तपो वर्धते तापसानां; पिता च ते कच्चिद् अहीनतेजाः ॥ कच्चित् त्वया प्रीयते चैव विप्र; कच्चित् स्वाध्यायः क्रियते ऋश्यशृङ्ग ॥ ऋश्यशृङ्ग उवाच ऋद्धो भवाञ् ज्योतिर् इव प्रकाशते; मन्ये चाहं त्वाम् अभिवादनीयम् ॥ पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामाद्; यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥ कौश्यां बृस्याम् आस्स्व यथोपजोषं; कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम् ॥ क्व चाश्रमस् तव किं नाम चेदं; व्रतं ब्रह्मंश् चरसि हि देववत् त्वम् ॥ वेश्योवाच ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्यस्; त्रियोजनं शैलम् इमं परेण ॥ तत्र स्वधर्मो ऽनभिवादनं नो; न चोदकं पाद्यम् उपस्पृशामः ॥ ऋश्यशृङ्ग उवाच फलानि पक्वानि ददानि ते ऽहं; भल्लातकान्य् आमलकानि चैव ॥ परूषकानीङ्गुदधन्वनानि; प्रियालानां कामकारं कुरुष्व ॥veśyovāca kaccin mune kuśalaṃ tāpasānāṃ; kaccic ca vo mūlaphalaṃ prabhūtam || kaccid bhavān ramate cāśrame 'smiṃs; tvāṃ vai draṣṭuṃ sāṃpratam āgato 'smi || kaccit tapo vardhate tāpasānāṃ; pitā ca te kaccid ahīnatejāḥ || kaccit tvayā prīyate caiva vipra; kaccit svādhyāyaḥ kriyate ṛśyaśṛṅga || ṛśyaśṛṅga uvāca ṛddho bhavāñ jyotir iva prakāśate; manye cāhaṃ tvām abhivādanīyam || pādyaṃ vai te saṃpradāsyāmi kāmād; yathādharmaṃ phalamūlāni caiva || kauśyāṃ bṛsyām āssva yathopajoṣaṃ; kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāyām || kva cāśramas tava kiṃ nāma cedaṃ; vrataṃ brahmaṃś carasi hi devavat tvam || veśyovāca mamāśramaḥ kāśyapaputra ramyas; triyojanaṃ śailam imaṃ pareṇa || tatra svadharmo 'nabhivādanaṃ no; na codakaṃ pādyam upaspṛśāmaḥ || ṛśyaśṛṅga uvāca phalāni pakvāni dadāni te 'haṃ; bhallātakāny āmalakāni caiva || parūṣakānīṅgudadhanvanāni; priyālānāṃ kāmakāraṃ kuruṣva ||The courtesan greets Rishyashringa as a brahmacharin, asks about the ascetics' well-being, their fruits, roots, ashram, father, studies, and austerity; Rishyashringa, struck by her radiance, offers her padya, fruits and roots, a seat on a soft mat, and asks about her ashram, name and vow; she says that her ashram lies three yojanas beyond the mountain, and that their dharma is not to accept greeting and not to touch water for padya; he offers her forest fruits.

Translation

The courtesan said: 'Are the ascetics well, sage? Do you have plenty of roots and fruits? Does the master delight in this ashram? I have come now to see you. Does the austerity of the ascetics grow? Has your father's brilliance not diminished? Are you glad, brahmin? Is svadhyaya being performed by you, Rishyashringa?' Rishyashringa said: 'You are rich in radiance and shine like fire; I think you should be greeted. I will gladly give you padya, and, according to dharma, fruits and roots. Sit, as pleases you, on a soft seat of kusha grass, covered with black deerskin. Where is your ashram? What is this vow called? For you, brahmin, live like a god.' The courtesan said: 'My ashram, son of Kashyapa, is delightful and lies beyond this mountain, three yojanas away. There, our own dharma is not to accept greetings, and we do not touch water for padya.' Rishyashringa said: 'I will give you ripe fruits: bhallatakas, amalakas, parushakas, ingudas, and the fruits of the priyala. Take as much as you wish.'

Commentary

Rishyashringa's innocence makes him open: he takes the stranger for an ascetic. A pure mind without discernment easily becomes vulnerable.

Version

317f0019a250 · published Jul 16, 2026, 5:02:54 PM UTC

Available inRUEN