Mahabharata 3.111.7-12

Devanāgarī

वेश्योवाच
कच्चिन् मुने कुशलं तापसानां; कच्चिच् च वो मूलफलं प्रभूतम् ॥
कच्चिद् भवान् रमते चाश्रमे ऽस्मिंस्; त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतम् आगतो ऽस्मि ॥
कच्चित् तपो वर्धते तापसानां; पिता च ते कच्चिद् अहीनतेजाः ॥
कच्चित् त्वया प्रीयते चैव विप्र; कच्चित् स्वाध्यायः क्रियते ऋश्यशृङ्ग ॥
ऋश्यशृङ्ग उवाच
ऋद्धो भवाञ् ज्योतिर् इव प्रकाशते; मन्ये चाहं त्वाम् अभिवादनीयम् ॥
पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामाद्; यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥
कौश्यां बृस्याम् आस्स्व यथोपजोषं; कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम् ॥
क्व चाश्रमस् तव किं नाम चेदं; व्रतं ब्रह्मंश् चरसि हि देववत् त्वम् ॥
वेश्योवाच
ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्यस्; त्रियोजनं शैलम् इमं परेण ॥
तत्र स्वधर्मो ऽनभिवादनं नो; न चोदकं पाद्यम् उपस्पृशामः ॥
ऋश्यशृङ्ग उवाच
फलानि पक्वानि ददानि ते ऽहं; भल्लातकान्य् आमलकानि चैव ॥
परूषकानीङ्गुदधन्वनानि; प्रियालानां कामकारं कुरुष्व ॥

Transliteration (IAST)

veśyovāca
kaccin mune kuśalaṃ tāpasānāṃ; kaccic ca vo mūlaphalaṃ prabhūtam ||
kaccid bhavān ramate cāśrame 'smiṃs; tvāṃ vai draṣṭuṃ sāṃpratam āgato 'smi ||
kaccit tapo vardhate tāpasānāṃ; pitā ca te kaccid ahīnatejāḥ ||
kaccit tvayā prīyate caiva vipra; kaccit svādhyāyaḥ kriyate ṛśyaśṛṅga ||
ṛśyaśṛṅga uvāca
ṛddho bhavāñ jyotir iva prakāśate; manye cāhaṃ tvām abhivādanīyam ||
pādyaṃ vai te saṃpradāsyāmi kāmād; yathādharmaṃ phalamūlāni caiva ||
kauśyāṃ bṛsyām āssva yathopajoṣaṃ; kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāyām ||
kva cāśramas tava kiṃ nāma cedaṃ; vrataṃ brahmaṃś carasi hi devavat tvam ||
veśyovāca
mamāśramaḥ kāśyapaputra ramyas; triyojanaṃ śailam imaṃ pareṇa ||
tatra svadharmo 'nabhivādanaṃ no; na codakaṃ pādyam upaspṛśāmaḥ ||
ṛśyaśṛṅga uvāca
phalāni pakvāni dadāni te 'haṃ; bhallātakāny āmalakāni caiva ||
parūṣakānīṅgudadhanvanāni; priyālānāṃ kāmakāraṃ kuruṣva ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

वेश्योवाच कच्चिन् मुने कुशलं तापसानां; कच्चिच् च वो मूलफलं प्रभूतम् ॥ कच्चिद् भवान् रमते चाश्रमे ऽस्मिंस्; त्वां वै द्रष्टुं सांप्रतम् आगतो ऽस्मि ॥ कच्चित् तपो वर्धते तापसानां; पिता च ते कच्चिद् अहीनतेजाः ॥ कच्चित् त्वया प्रीयते चैव विप्र; कच्चित् स्वाध्यायः क्रियते ऋश्यशृङ्ग ॥ ऋश्यशृङ्ग उवाच ऋद्धो भवाञ् ज्योतिर् इव प्रकाशते; मन्ये चाहं त्वाम् अभिवादनीयम् ॥ पाद्यं वै ते संप्रदास्यामि कामाद्; यथाधर्मं फलमूलानि चैव ॥ कौश्यां बृस्याम् आस्स्व यथोपजोषं; कृष्णाजिनेनावृतायां सुखायाम् ॥ क्व चाश्रमस् तव किं नाम चेदं; व्रतं ब्रह्मंश् चरसि हि देववत् त्वम् ॥ वेश्योवाच ममाश्रमः काश्यपपुत्र रम्यस्; त्रियोजनं शैलम् इमं परेण ॥ तत्र स्वधर्मो ऽनभिवादनं नो; न चोदकं पाद्यम् उपस्पृशामः ॥ ऋश्यशृङ्ग उवाच फलानि पक्वानि ददानि ते ऽहं; भल्लातकान्य् आमलकानि चैव ॥ परूषकानीङ्गुदधन्वनानि; प्रियालानां कामकारं कुरुष्व ॥veśyovāca kaccin mune kuśalaṃ tāpasānāṃ; kaccic ca vo mūlaphalaṃ prabhūtam || kaccid bhavān ramate cāśrame 'smiṃs; tvāṃ vai draṣṭuṃ sāṃpratam āgato 'smi || kaccit tapo vardhate tāpasānāṃ; pitā ca te kaccid ahīnatejāḥ || kaccit tvayā prīyate caiva vipra; kaccit svādhyāyaḥ kriyate ṛśyaśṛṅga || ṛśyaśṛṅga uvāca ṛddho bhavāñ jyotir iva prakāśate; manye cāhaṃ tvām abhivādanīyam || pādyaṃ vai te saṃpradāsyāmi kāmād; yathādharmaṃ phalamūlāni caiva || kauśyāṃ bṛsyām āssva yathopajoṣaṃ; kṛṣṇājinenāvṛtāyāṃ sukhāyām || kva cāśramas tava kiṃ nāma cedaṃ; vrataṃ brahmaṃś carasi hi devavat tvam || veśyovāca mamāśramaḥ kāśyapaputra ramyas; triyojanaṃ śailam imaṃ pareṇa || tatra svadharmo 'nabhivādanaṃ no; na codakaṃ pādyam upaspṛśāmaḥ || ṛśyaśṛṅga uvāca phalāni pakvāni dadāni te 'haṃ; bhallātakāny āmalakāni caiva || parūṣakānīṅgudadhanvanāni; priyālānāṃ kāmakāraṃ kuruṣva ||Куртизанка приветствует Ришьяшрингу как брахмачарина, спрашивает о благополучии подвижников, плодах, кореньях, ашраме, отце, учёбе и тапасе; Ришьяшринга, поражённый её сиянием, предлагает ей падью, плоды и коренья, место на мягкой подстилке и спрашивает о её ашраме, имени и обете; она говорит, что её ашрам за три йоджаны за горой, а их дхарма — не принимать приветствие и не касаться воды для падьи; он предлагает ей лесные плоды.

Translation

Куртизанка сказала: «Благополучны ли, мудрец, подвижники? Достаточно ли у вас корней и плодов? Радуется ли господин в этом ашраме? Я пришёл теперь увидеть тебя. Растёт ли тапас подвижников? Не убавилось ли сияние твоего отца? Рад ли ты, брахман? Совершается ли у тебя свадхьяя, Ришьяшринга?» Ришьяшринга сказал: «Ты богат сиянием и светишься как огонь; думаю, тебя следует приветствовать. Я с радостью дам тебе падью, а по дхарме — плоды и коренья. Садись, как тебе приятно, на мягкую подстилку из куши, покрытую чёрной шкурой. Где твой ашрам? Как называется этот обет? Ведь ты, брахман, живёшь как бог». Куртизанка сказала: «Мой ашрам, сын Кашьяпы, прекрасен и стоит за этой горой в трёх йоджанах. Там наша собственная дхарма — не принимать приветствий, и мы не касаемся воды для падьи». Ришьяшринга сказал: «Я дам тебе зрелые плоды: бхаллатаки, амалаки, парушаки, ингуды и плоды приялы. Бери сколько хочешь».

Commentary

Невинность Ришьяшринги делает его открытым: он принимает незнакомку за подвижника. Чистый ум без различения легко становится уязвимым.

Version

629aea2c45d7 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC