Mahabharata 3.111.1-6

Devanāgarī

लोमश उवाच
सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये ॥
संदेशाच् चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत ॥
नानापुष्पफलैर् वृक्षैः कृत्रिमैर् उपशोभितम् ॥
नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः ॥
अतीव रमणीयं तद् अतीव च मनोहरम् ॥
चक्रे नाव्याश्रमं रम्यम् अद्भुतोपमदर्शनम् ॥
ततो निबध्य तां नावम् अदूरे काश्यपाश्रमात् ॥
चारयाम् आस पुरुषैर् विहारं तस्य वै मुनेः ॥
ततो दुहितरं वेश्या समाधायेतिकृत्यताम् ॥
दृष्ट्वान्तरं काश्यपस्य प्राहिणोद् बुद्धिसंमताम् ॥
सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ ॥
आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तम् ऋषेः सुतम् ॥

Transliteration (IAST)

lomaśa uvāca
sā tu nāvyāśramaṃ cakre rājakāryārthasiddhaye ||
saṃdeśāc caiva nṛpateḥ svabuddhyā caiva bhārata ||
nānāpuṣpaphalair vṛkṣaiḥ kṛtrimair upaśobhitam ||
nānāgulmalatopetaiḥ svādukāmaphalapradaiḥ ||
atīva ramaṇīyaṃ tad atīva ca manoharam ||
cakre nāvyāśramaṃ ramyam adbhutopamadarśanam ||
tato nibadhya tāṃ nāvam adūre kāśyapāśramāt ||
cārayām āsa puruṣair vihāraṃ tasya vai muneḥ ||
tato duhitaraṃ veśyā samādhāyetikṛtyatām ||
dṛṣṭvāntaraṃ kāśyapasya prāhiṇod buddhisaṃmatām ||
sā tatra gatvā kuśalā taponityasya saṃnidhau ||
āśramaṃ taṃ samāsādya dadarśa tam ṛṣeḥ sutam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

लोमश उवाच सा तु नाव्याश्रमं चक्रे राजकार्यार्थसिद्धये ॥ संदेशाच् चैव नृपतेः स्वबुद्ध्या चैव भारत ॥ नानापुष्पफलैर् वृक्षैः कृत्रिमैर् उपशोभितम् ॥ नानागुल्मलतोपेतैः स्वादुकामफलप्रदैः ॥ अतीव रमणीयं तद् अतीव च मनोहरम् ॥ चक्रे नाव्याश्रमं रम्यम् अद्भुतोपमदर्शनम् ॥ ततो निबध्य तां नावम् अदूरे काश्यपाश्रमात् ॥ चारयाम् आस पुरुषैर् विहारं तस्य वै मुनेः ॥ ततो दुहितरं वेश्या समाधायेतिकृत्यताम् ॥ दृष्ट्वान्तरं काश्यपस्य प्राहिणोद् बुद्धिसंमताम् ॥ सा तत्र गत्वा कुशला तपोनित्यस्य संनिधौ ॥ आश्रमं तं समासाद्य ददर्श तम् ऋषेः सुतम् ॥lomaśa uvāca sā tu nāvyāśramaṃ cakre rājakāryārthasiddhaye || saṃdeśāc caiva nṛpateḥ svabuddhyā caiva bhārata || nānāpuṣpaphalair vṛkṣaiḥ kṛtrimair upaśobhitam || nānāgulmalatopetaiḥ svādukāmaphalapradaiḥ || atīva ramaṇīyaṃ tad atīva ca manoharam || cakre nāvyāśramaṃ ramyam adbhutopamadarśanam || tato nibadhya tāṃ nāvam adūre kāśyapāśramāt || cārayām āsa puruṣair vihāraṃ tasya vai muneḥ || tato duhitaraṃ veśyā samādhāyetikṛtyatām || dṛṣṭvāntaraṃ kāśyapasya prāhiṇod buddhisaṃmatām || sā tatra gatvā kuśalā taponityasya saṃnidhau || āśramaṃ taṃ samāsādya dadarśa tam ṛṣeḥ sutam ||Старая женщина ради царского дела по приказу Ломапады и собственному разумению делает плавучий ашрам на лодке, украшенный искусственными деревьями, цветами, плодами, кустами и лианами, дающими сладкие желанные плоды; привязав лодку недалеко от ашрама Кашьяпы, она велит людям следить за прогулками мудреца, затем наставляет дочь-куртизанку и, улучив отсутствие Кашьяпы, посылает её к сыну риши.

Translation

Ломаша сказал: «Та женщина ради успеха царского дела, по поручению царя и по собственному разумению, устроила на лодке ашрам. Она украсила его искусственными деревьями с разными цветами и плодами, множеством кустов и лиан, дающих сладкие желанные плоды. Этот плавучий ашрам она сделала чрезвычайно красивым, радующим ум, похожим на чудо. Затем, привязав лодку недалеко от ашрама Кашьяпы, она велела людям наблюдать за прогулками мудреца. После этого куртизанка наставила свою дочь в том, что нужно сделать, и, увидев, что Кашьяпа ушёл, послала умную девушку к сыну риши. Та, искусная, пришла туда, приблизилась к обители постоянно преданного тапасу и увидела сына риши».

Commentary

Ломапада пытается вернуть дождь через хитрость, а не через прямую святость. Так уже в начале видно напряжение: праведная цель смешана с сомнительным средством.

Version

3788f7c69aac · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC