Mahabharata 3.113.9-15

Devanāgarī

संस्थाप्य ताम् आश्रमदर्शने तु; संतारितां नावम् अतीव शुभ्राम् ॥
तीराद् उपादाय तथैव चक्रे; राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम् ॥
अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा; विभाण्डकस्यात्मजम् एकपुत्रम् ॥
ददर्श देवं सहसा प्रवृष्टम्; आपूर्यमाणं च जगज् जलेन ॥
स लोमपादः परिपूर्णकामः; सुतां ददाव् ऋश्यशृङ्गाय शान्ताम् ॥
क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे; गोभिश् च मार्गेष्व् अभिकर्षणं च ॥
विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा; पशून् प्रभूतान् पशुपांश् च वीरान् ॥
समादिशत् पुत्रगृद्धी महर्षिर्; विभाण्डकः परिपृच्छेद् यदा वः ॥
स वक्तव्यः प्राञ्जलिभिर् भवद्भिः; पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च ॥
किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे; दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः ॥
अथोपायात् स मुनिश् चण्डकोपः; स्वम् आश्रमं मूलफलानि गृह्य ॥
अन्वेषमाणश् च न तत्र पुत्रं; ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः ॥
ततः स कोपेन विदीर्यमाण; आशङ्कमानो नृपतेर् विधानम् ॥
जगाम चम्पां प्रदिधक्षमाणस्; तम् अङ्गराजं विषयं च तस्य ॥

Transliteration (IAST)

saṃsthāpya tām āśramadarśane tu; saṃtāritāṃ nāvam atīva śubhrām ||
tīrād upādāya tathaiva cakre; rājāśramaṃ nāma vanaṃ vicitram ||
antaḥpure taṃ tu niveśya rājā; vibhāṇḍakasyātmajam ekaputram ||
dadarśa devaṃ sahasā pravṛṣṭam; āpūryamāṇaṃ ca jagaj jalena ||
sa lomapādaḥ paripūrṇakāmaḥ; sutāṃ dadāv ṛśyaśṛṅgāya śāntām ||
krodhapratīkārakaraṃ ca cakre; gobhiś ca mārgeṣv abhikarṣaṇaṃ ca ||
vibhāṇḍakasyāvrajataḥ sa rājā; paśūn prabhūtān paśupāṃś ca vīrān ||
samādiśat putragṛddhī maharṣir; vibhāṇḍakaḥ paripṛcched yadā vaḥ ||
sa vaktavyaḥ prāñjalibhir bhavadbhiḥ; putrasya te paśavaḥ karṣaṇaṃ ca ||
kiṃ te priyaṃ vai kriyatāṃ maharṣe; dāsāḥ sma sarve tava vāci baddhāḥ ||
athopāyāt sa muniś caṇḍakopaḥ; svam āśramaṃ mūlaphalāni gṛhya ||
anveṣamāṇaś ca na tatra putraṃ; dadarśa cukrodha tato bhṛśaṃ saḥ ||
tataḥ sa kopena vidīryamāṇa; āśaṅkamāno nṛpater vidhānam ||
jagāma campāṃ pradidhakṣamāṇas; tam aṅgarājaṃ viṣayaṃ ca tasya ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

संस्थाप्य ताम् आश्रमदर्शने तु; संतारितां नावम् अतीव शुभ्राम् ॥ तीराद् उपादाय तथैव चक्रे; राजाश्रमं नाम वनं विचित्रम् ॥ अन्तःपुरे तं तु निवेश्य राजा; विभाण्डकस्यात्मजम् एकपुत्रम् ॥ ददर्श देवं सहसा प्रवृष्टम्; आपूर्यमाणं च जगज् जलेन ॥ स लोमपादः परिपूर्णकामः; सुतां ददाव् ऋश्यशृङ्गाय शान्ताम् ॥ क्रोधप्रतीकारकरं च चक्रे; गोभिश् च मार्गेष्व् अभिकर्षणं च ॥ विभाण्डकस्याव्रजतः स राजा; पशून् प्रभूतान् पशुपांश् च वीरान् ॥ समादिशत् पुत्रगृद्धी महर्षिर्; विभाण्डकः परिपृच्छेद् यदा वः ॥ स वक्तव्यः प्राञ्जलिभिर् भवद्भिः; पुत्रस्य ते पशवः कर्षणं च ॥ किं ते प्रियं वै क्रियतां महर्षे; दासाः स्म सर्वे तव वाचि बद्धाः ॥ अथोपायात् स मुनिश् चण्डकोपः; स्वम् आश्रमं मूलफलानि गृह्य ॥ अन्वेषमाणश् च न तत्र पुत्रं; ददर्श चुक्रोध ततो भृशं सः ॥ ततः स कोपेन विदीर्यमाण; आशङ्कमानो नृपतेर् विधानम् ॥ जगाम चम्पां प्रदिधक्षमाणस्; तम् अङ्गराजं विषयं च तस्य ॥saṃsthāpya tām āśramadarśane tu; saṃtāritāṃ nāvam atīva śubhrām || tīrād upādāya tathaiva cakre; rājāśramaṃ nāma vanaṃ vicitram || antaḥpure taṃ tu niveśya rājā; vibhāṇḍakasyātmajam ekaputram || dadarśa devaṃ sahasā pravṛṣṭam; āpūryamāṇaṃ ca jagaj jalena || sa lomapādaḥ paripūrṇakāmaḥ; sutāṃ dadāv ṛśyaśṛṅgāya śāntām || krodhapratīkārakaraṃ ca cakre; gobhiś ca mārgeṣv abhikarṣaṇaṃ ca || vibhāṇḍakasyāvrajataḥ sa rājā; paśūn prabhūtān paśupāṃś ca vīrān || samādiśat putragṛddhī maharṣir; vibhāṇḍakaḥ paripṛcched yadā vaḥ || sa vaktavyaḥ prāñjalibhir bhavadbhiḥ; putrasya te paśavaḥ karṣaṇaṃ ca || kiṃ te priyaṃ vai kriyatāṃ maharṣe; dāsāḥ sma sarve tava vāci baddhāḥ || athopāyāt sa muniś caṇḍakopaḥ; svam āśramaṃ mūlaphalāni gṛhya || anveṣamāṇaś ca na tatra putraṃ; dadarśa cukrodha tato bhṛśaṃ saḥ || tataḥ sa kopena vidīryamāṇa; āśaṅkamāno nṛpater vidhānam || jagāma campāṃ pradidhakṣamāṇas; tam aṅgarājaṃ viṣayaṃ ca tasya ||Царь переносит красивую лодку-ашрам на берег и делает похожий царский лес; вводит сына Вибхандаки во внутренние покои, и сразу начинается дождь, наполняя мир водой; Ломапада, исполнив желание, отдаёт Ришьяшринге дочь Шанту и принимает меры против гнева Вибхандаки: велит поставить по пути много скота и пастухов и сказать риши, что это имущество его сына, а все они — его слуги; Вибхандака возвращается в ашрам, не находит сына, гневается и идёт сжечь Чампу, царя Ангов и его землю.

Translation

Когда лодка в виде ашрама была переправлена, царь поставил её на берегу и там же устроил пёстрый лес, названный царским ашрамом. Поместив единственного сына Вибхандаки во внутренние покои, царь увидел, что внезапно полил дождь и мир наполняется водой. Ломапада, исполнив своё желание, отдал Ришьяшринге дочь Шанту. Он также приготовил средство против гнева: по дорогам, которыми должен был идти Вибхандака, царь расставил много скота, пастухов и сильных людей. Он велел: «Когда махариши Вибхандака, желающий сына, спросит вас, вы должны со сложенными ладонями сказать: “Это скот и пашни твоего сына. Что тебе приятно сделать, махариши? Все мы твои слуги, связанные твоим словом”». Тем временем гневный мудрец пришёл в свой ашрам с корнями и плодами; не найдя там сына, он сильно разгневался. Раздираемый гневом и подозревая дело царя, он пошёл к Чампе, желая сжечь царя Ангов и его область».

Commentary

Дождь приходит сразу, но за ним стоит нравственная цена обмана. Ломапада понимает это и заранее готовит не оружие, а почтение, чтобы погасить гнев мудреца.

Version

36d80bf70b30 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC