Mahabharata 3.113.1-8

Devanāgarī

विभाण्डक उवाच
रक्षांसि चैतानि चरन्ति पुत्र; रूपेण तेनाद्भुतदर्शनेन ॥
अतुल्यरूपाण्य् अतिघोरवन्ति; विघ्नं सदा तपसश् चिन्तयन्ति ॥
सुरूपरूपाणि च तानि तात; प्रलोभयन्ते विविधैर् उपायैः ॥
सुखाच् च लोकाच् च निपातयन्ति; तान्य् उग्रकर्माणि मुनीन् वनेषु ॥
न तानि सेवेत मुनिर् यतात्मा; सतां लोकान् प्रार्थयानः कथं चित् ॥
कृत्वा विघ्नं तापसानां रमन्ते; पापाचारास् तपसस् तान्य् अपाप ॥
असज्जनेनाचरितानि पुत्र; पापान्य् अपेयानि मधूनि तानि ॥
माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां; स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति ॥
लोमश उवाच
रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं; विभाण्डकस् तां मृगयां बभूव ॥
नासादयाम् आस यदा त्र्यहेण; तदा स पर्याववृते ऽऽश्रमाय ॥
यदा पुनः काश्यपो वै जगाम; फलान्य् आहर्तुं विधिना श्रामणेन ॥
तदा पुनर् लोभयितुं जगाम; सा वेशयोषा मुनिम् ऋश्यशृङ्गम् ॥
दृष्ट्वैव ताम् ऋश्यशृङ्गः प्रहृष्टः; संभ्रान्तरूपो ऽभ्यपतत् तदानीम् ॥
प्रोवाच चैनां भवतो ऽऽश्रमाय; गच्छाव यावन् न पिता ममैति ॥
ततो राजन् काश्यपस्यैकपुत्रं; प्रवेश्य योगेन विमुच्य नावम् ॥
प्रलोभयन्त्यो विविधैर् उपायैर्; आजग्मुर् अङ्गाधिपतेः समीपम् ॥

Transliteration (IAST)

vibhāṇḍaka uvāca
rakṣāṃsi caitāni caranti putra; rūpeṇa tenādbhutadarśanena ||
atulyarūpāṇy atighoravanti; vighnaṃ sadā tapasaś cintayanti ||
surūparūpāṇi ca tāni tāta; pralobhayante vividhair upāyaiḥ ||
sukhāc ca lokāc ca nipātayanti; tāny ugrakarmāṇi munīn vaneṣu ||
na tāni seveta munir yatātmā; satāṃ lokān prārthayānaḥ kathaṃ cit ||
kṛtvā vighnaṃ tāpasānāṃ ramante; pāpācārās tapasas tāny apāpa ||
asajjanenācaritāni putra; pāpāny apeyāni madhūni tāni ||
mālyāni caitāni na vai munīnāṃ; smṛtāni citrojjvalagandhavanti ||
lomaśa uvāca
rakṣāṃsi tānīti nivārya putraṃ; vibhāṇḍakas tāṃ mṛgayāṃ babhūva ||
nāsādayām āsa yadā tryaheṇa; tadā sa paryāvavṛte ''śramāya ||
yadā punaḥ kāśyapo vai jagāma; phalāny āhartuṃ vidhinā śrāmaṇena ||
tadā punar lobhayituṃ jagāma; sā veśayoṣā munim ṛśyaśṛṅgam ||
dṛṣṭvaiva tām ṛśyaśṛṅgaḥ prahṛṣṭaḥ; saṃbhrāntarūpo 'bhyapatat tadānīm ||
provāca caināṃ bhavato ''śramāya; gacchāva yāvan na pitā mamaiti ||
tato rājan kāśyapasyaikaputraṃ; praveśya yogena vimucya nāvam ||
pralobhayantyo vividhair upāyair; ājagmur aṅgādhipateḥ samīpam ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

विभाण्डक उवाच रक्षांसि चैतानि चरन्ति पुत्र; रूपेण तेनाद्भुतदर्शनेन ॥ अतुल्यरूपाण्य् अतिघोरवन्ति; विघ्नं सदा तपसश् चिन्तयन्ति ॥ सुरूपरूपाणि च तानि तात; प्रलोभयन्ते विविधैर् उपायैः ॥ सुखाच् च लोकाच् च निपातयन्ति; तान्य् उग्रकर्माणि मुनीन् वनेषु ॥ न तानि सेवेत मुनिर् यतात्मा; सतां लोकान् प्रार्थयानः कथं चित् ॥ कृत्वा विघ्नं तापसानां रमन्ते; पापाचारास् तपसस् तान्य् अपाप ॥ असज्जनेनाचरितानि पुत्र; पापान्य् अपेयानि मधूनि तानि ॥ माल्यानि चैतानि न वै मुनीनां; स्मृतानि चित्रोज्ज्वलगन्धवन्ति ॥ लोमश उवाच रक्षांसि तानीति निवार्य पुत्रं; विभाण्डकस् तां मृगयां बभूव ॥ नासादयाम् आस यदा त्र्यहेण; तदा स पर्याववृते ऽऽश्रमाय ॥ यदा पुनः काश्यपो वै जगाम; फलान्य् आहर्तुं विधिना श्रामणेन ॥ तदा पुनर् लोभयितुं जगाम; सा वेशयोषा मुनिम् ऋश्यशृङ्गम् ॥ दृष्ट्वैव ताम् ऋश्यशृङ्गः प्रहृष्टः; संभ्रान्तरूपो ऽभ्यपतत् तदानीम् ॥ प्रोवाच चैनां भवतो ऽऽश्रमाय; गच्छाव यावन् न पिता ममैति ॥ ततो राजन् काश्यपस्यैकपुत्रं; प्रवेश्य योगेन विमुच्य नावम् ॥ प्रलोभयन्त्यो विविधैर् उपायैर्; आजग्मुर् अङ्गाधिपतेः समीपम् ॥vibhāṇḍaka uvāca rakṣāṃsi caitāni caranti putra; rūpeṇa tenādbhutadarśanena || atulyarūpāṇy atighoravanti; vighnaṃ sadā tapasaś cintayanti || surūparūpāṇi ca tāni tāta; pralobhayante vividhair upāyaiḥ || sukhāc ca lokāc ca nipātayanti; tāny ugrakarmāṇi munīn vaneṣu || na tāni seveta munir yatātmā; satāṃ lokān prārthayānaḥ kathaṃ cit || kṛtvā vighnaṃ tāpasānāṃ ramante; pāpācārās tapasas tāny apāpa || asajjanenācaritāni putra; pāpāny apeyāni madhūni tāni || mālyāni caitāni na vai munīnāṃ; smṛtāni citrojjvalagandhavanti || lomaśa uvāca rakṣāṃsi tānīti nivārya putraṃ; vibhāṇḍakas tāṃ mṛgayāṃ babhūva || nāsādayām āsa yadā tryaheṇa; tadā sa paryāvavṛte ''śramāya || yadā punaḥ kāśyapo vai jagāma; phalāny āhartuṃ vidhinā śrāmaṇena || tadā punar lobhayituṃ jagāma; sā veśayoṣā munim ṛśyaśṛṅgam || dṛṣṭvaiva tām ṛśyaśṛṅgaḥ prahṛṣṭaḥ; saṃbhrāntarūpo 'bhyapatat tadānīm || provāca caināṃ bhavato ''śramāya; gacchāva yāvan na pitā mamaiti || tato rājan kāśyapasyaikaputraṃ; praveśya yogena vimucya nāvam || pralobhayantyo vividhair upāyair; ājagmur aṅgādhipateḥ samīpam ||Вибхандака объясняет сыну, что такие существа — ракшасы с чудесным обликом, которые всегда ищут помехи тапасу, соблазняют разными способами, сбрасывают мудрецов из счастливых миров, и потому подвижник, желающий миров святых, не должен им служить; эти напитки и гирлянды не для мудрецов; затем Вибхандака три дня ищет их, но не находит и возвращается; когда он снова уходит за плодами, куртизанка приходит к Ришьяшринге, и тот радостно предлагает идти в её ашрам до возвращения отца; женщины хитростью вводят его на лодку, отвязывают её и разными способами соблазняя, приводят к царю Ангов.

Translation

Вибхандака сказал: «Сын, это ракшасы ходят в таком удивительном облике. Они несравненно красивы и чрезвычайно страшны, всегда думают, как помешать тапасу. Прекрасным видом они, дитя, соблазняют разными средствами и сбрасывают лесных мудрецов из счастливого мира. Подвижник, владеющий собой и желающий миров святых, никак не должен служить им. Злые по поступкам, они радуются, когда создают препятствие тапасу подвижников. Эти напитки, сын, порождены дурными людьми, греховны и непригодны; и эти пёстрые, яркие, благоуханные гирлянды не считаются принадлежностью мудрецов». Отвратив сына словами «это ракшасы», Вибхандака пошёл искать её. Не найдя за три дня, он вернулся в ашрам. Когда Кашьяпа снова по правилу подвижника ушёл за плодами, та женщина-куртизанка опять пришла соблазнять мудреца Ришьяшрингу. Едва увидев её, Ришьяшринга обрадовался, смутился и бросился к ней. Он сказал: «Пойдём в твой ашрам, пока мой отец не пришёл». Тогда, царь, они ввели единственного сына Кашьяпы на лодку и, отвязав её хитростью, разными способами соблазняя его, пришли к владыке Ангов».

Commentary

Предупреждение Вибхандаки верно, но запоздало: запрет без внутреннего понимания не удерживает сердце. Ришьяшринга уже ищет не истину, а повторение пережитого восторга.

Version

3a6560577d73 · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC