Mahabharata 3.115.9-18

Devanāgarī

अकृतव्रण उवाच
कन्यकुब्जे महान् आसीत् पार्थिवः सुमहाबलः ॥
गाधीति विश्रुतो लोके वनवासं जगाम सः ॥
वने तु तस्य वसतः कन्या जज्ञे ऽप्सरःसमा ॥
ऋचीको भार्गवस् तां च वरयाम् आस भारत ॥
तम् उवाच ततो राजा ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥
उचितं नः कुले किं चित् पूर्वैर् यत् संप्रवर्तितम् ॥
एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥
सहस्रं वाजिनां शुल्कम् इति विद्धि द्विजोत्तम ॥
न चापि भगवान् वाच्यो दीयताम् इति भार्गव ॥
देया मे दुहिता चेयं त्वद्विधाय महात्मने ॥
ऋचीक उवाच
एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥
दास्याम्य् अश्वसहस्रं ते मम भार्या सुतास्तु ते ॥
अकृतव्रण उवाच
स तथेति प्रतिज्ञाय राजन् वरुणम् अब्रवीत् ॥
एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥
सहस्रं वाजिनाम् एकं शुल्कार्थं मे प्रदीयताम् ॥
तस्मै प्रादात् सहस्रं वै वाजिनां वरुणस् तदा ॥
तद् अश्वतीर्थं विख्यातम् उत्थिता यत्र ते हयाः ॥
गङ्गायां कन्यकुब्जे वै ददौ सत्यवतीं तदा ॥
ततो गाधिः सुतां तस्मै जन्याश् चासन् सुरास् तदा ॥
लब्ध्वा हयसहस्रं तु तांश् च दृष्ट्वा दिवौकसः ॥
धर्मेण लब्ध्वा तां भार्याम् ऋचीको द्विजसत्तमः ॥
यथाकामं यथाजोषं तया रेमे सुमध्यया ॥

Transliteration (IAST)

akṛtavraṇa uvāca
kanyakubje mahān āsīt pārthivaḥ sumahābalaḥ ||
gādhīti viśruto loke vanavāsaṃ jagāma saḥ ||
vane tu tasya vasataḥ kanyā jajñe 'psaraḥsamā ||
ṛcīko bhārgavas tāṃ ca varayām āsa bhārata ||
tam uvāca tato rājā brāhmaṇaṃ saṃśitavratam ||
ucitaṃ naḥ kule kiṃ cit pūrvair yat saṃpravartitam ||
ekataḥ śyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām ||
sahasraṃ vājināṃ śulkam iti viddhi dvijottama ||
na cāpi bhagavān vācyo dīyatām iti bhārgava ||
deyā me duhitā ceyaṃ tvadvidhāya mahātmane ||
ṛcīka uvāca
ekataḥśyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām ||
dāsyāmy aśvasahasraṃ te mama bhāryā sutāstu te ||
akṛtavraṇa uvāca
sa tatheti pratijñāya rājan varuṇam abravīt ||
ekataḥśyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām ||
sahasraṃ vājinām ekaṃ śulkārthaṃ me pradīyatām ||
tasmai prādāt sahasraṃ vai vājināṃ varuṇas tadā ||
tad aśvatīrthaṃ vikhyātam utthitā yatra te hayāḥ ||
gaṅgāyāṃ kanyakubje vai dadau satyavatīṃ tadā ||
tato gādhiḥ sutāṃ tasmai janyāś cāsan surās tadā ||
labdhvā hayasahasraṃ tu tāṃś ca dṛṣṭvā divaukasaḥ ||
dharmeṇa labdhvā tāṃ bhāryām ṛcīko dvijasattamaḥ ||
yathākāmaṃ yathājoṣaṃ tayā reme sumadhyayā ||

Word-by-word

SanskritIASTMeaning

अकृतव्रण उवाच कन्यकुब्जे महान् आसीत् पार्थिवः सुमहाबलः ॥ गाधीति विश्रुतो लोके वनवासं जगाम सः ॥ वने तु तस्य वसतः कन्या जज्ञे ऽप्सरःसमा ॥ ऋचीको भार्गवस् तां च वरयाम् आस भारत ॥ तम् उवाच ततो राजा ब्राह्मणं संशितव्रतम् ॥ उचितं नः कुले किं चित् पूर्वैर् यत् संप्रवर्तितम् ॥ एकतः श्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥ सहस्रं वाजिनां शुल्कम् इति विद्धि द्विजोत्तम ॥ न चापि भगवान् वाच्यो दीयताम् इति भार्गव ॥ देया मे दुहिता चेयं त्वद्विधाय महात्मने ॥ ऋचीक उवाच एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥ दास्याम्य् अश्वसहस्रं ते मम भार्या सुतास्तु ते ॥ अकृतव्रण उवाच स तथेति प्रतिज्ञाय राजन् वरुणम् अब्रवीत् ॥ एकतःश्यामकर्णानां पाण्डुराणां तरस्विनाम् ॥ सहस्रं वाजिनाम् एकं शुल्कार्थं मे प्रदीयताम् ॥ तस्मै प्रादात् सहस्रं वै वाजिनां वरुणस् तदा ॥ तद् अश्वतीर्थं विख्यातम् उत्थिता यत्र ते हयाः ॥ गङ्गायां कन्यकुब्जे वै ददौ सत्यवतीं तदा ॥ ततो गाधिः सुतां तस्मै जन्याश् चासन् सुरास् तदा ॥ लब्ध्वा हयसहस्रं तु तांश् च दृष्ट्वा दिवौकसः ॥ धर्मेण लब्ध्वा तां भार्याम् ऋचीको द्विजसत्तमः ॥ यथाकामं यथाजोषं तया रेमे सुमध्यया ॥akṛtavraṇa uvāca kanyakubje mahān āsīt pārthivaḥ sumahābalaḥ || gādhīti viśruto loke vanavāsaṃ jagāma saḥ || vane tu tasya vasataḥ kanyā jajñe 'psaraḥsamā || ṛcīko bhārgavas tāṃ ca varayām āsa bhārata || tam uvāca tato rājā brāhmaṇaṃ saṃśitavratam || ucitaṃ naḥ kule kiṃ cit pūrvair yat saṃpravartitam || ekataḥ śyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām || sahasraṃ vājināṃ śulkam iti viddhi dvijottama || na cāpi bhagavān vācyo dīyatām iti bhārgava || deyā me duhitā ceyaṃ tvadvidhāya mahātmane || ṛcīka uvāca ekataḥśyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām || dāsyāmy aśvasahasraṃ te mama bhāryā sutāstu te || akṛtavraṇa uvāca sa tatheti pratijñāya rājan varuṇam abravīt || ekataḥśyāmakarṇānāṃ pāṇḍurāṇāṃ tarasvinām || sahasraṃ vājinām ekaṃ śulkārthaṃ me pradīyatām || tasmai prādāt sahasraṃ vai vājināṃ varuṇas tadā || tad aśvatīrthaṃ vikhyātam utthitā yatra te hayāḥ || gaṅgāyāṃ kanyakubje vai dadau satyavatīṃ tadā || tato gādhiḥ sutāṃ tasmai janyāś cāsan surās tadā || labdhvā hayasahasraṃ tu tāṃś ca dṛṣṭvā divaukasaḥ || dharmeṇa labdhvā tāṃ bhāryām ṛcīko dvijasattamaḥ || yathākāmaṃ yathājoṣaṃ tayā reme sumadhyayā ||Акритаврана начинает с рода Рамы: в Каньякубдже был великий царь Гадхи, ушедший в лес; у него родилась дочь, подобная апсаре, и Бхаргава Ричика попросил её руки; Гадхи говорит, что по их родовому обычаю нужен брачный дар — тысяча быстрых белых коней с одним тёмным ухом, но не требует дара прямо и готов отдать дочь такому великому; Ричика обещает коней и просит Варуну дать их; Варуна даёт тысячу коней, и место их появления стало Ашватиртхой; в Каньякубдже на Ганге Гадхи отдаёт Сатьявати, и боги присутствуют как свидетели; Ричика праведно получает жену и радуется с ней.

Translation

Акритаврана сказал: «В Каньякубдже был великий и очень сильный царь, известный в мире как Гадхи; он ушёл жить в лес. Когда он жил в лесу, у него родилась дочь, подобная апсаре, о Бхарата, и Бхаргава Ричика попросил её руки. Тогда царь сказал брахману строгого обета: “В нашем роду есть обычай, установленный предками. Знай, лучший из дваждырождённых: брачный дар — тысяча быстрых белых коней, у каждого одно ухо тёмное. Но, Бхаргава, благому не следует говорить: ‘Дай’. Эта моя дочь достойна быть отданной великому, подобному тебе”. Ричика сказал: “Я дам тебе тысячу быстрых белых коней с одним тёмным ухом; пусть твоя дочь станет моей женой”. Пообещав так, царь, он сказал Варуне: “Пусть ради брачного дара мне будет дана тысяча быстрых белых коней с одним тёмным ухом”. Варуна тогда дал ему тысячу коней; и место, где эти кони вышли, стало известно как Ашватиртха. В Каньякубдже на Ганге Гадхи отдал ему Сатьявати, и боги тогда присутствовали на свадьбе. Получив эту жену по дхарме, лучший из дваждырождённых Ричика радовался с ней, стройной станом, как хотел и сколько хотел».

Commentary

Ричика получает Сатьявати не силой, а выполнением трудного условия. В этом начало линии, где брахманская сила соединяется с царским родом.

Version

7065f8a9bcfb · published Jun 18, 2026, 5:13:53 AM UTC